Ahmedabad Domestic Violence:અમદાવાદ જેવા મહાનગરોમાં ઝડપી જીવનશૈલી, આર્થિક ખેંચતાણ અને સોશિયલ મીડિયાના અતિશય ઉપયોગના કારણે પારિવારિક સંબંધોમાં અસહિષ્ણુતા સતત વધી રહી છે. ઘરની ચાર દીવાલો વચ્ચે પતિ-પત્નીના સંબંધોમાં અવિશ્વાસ અને તણાવ એટલી હદે વકરી ગયા છે કે મહિલાઓ ગંભીર ઘરેલુ હિંસા અને માનસિક ત્રાસનો ભોગ બની રહી છે. મહિલા હેલ્પલાઇન 181ના છેલ્લા ત્રણ વર્ષના સત્તાવાર ડેટા મુજબ, શહેરમાં નોંધાયેલા હજારો ઇમરજન્સી કોલ્સમાંથી અડધાથી વધુ કિસ્સા માત્ર શારીરિક મારપીટ અને ઘરેલુ હિંસાના છે. આ સ્થિતિ દર્શાવે છે કે શહેરી પરિવારોમાં સંવાદનો સેતુ કેવી રીતે તૂટી રહ્યો છે અને તેના પરિણામે માસૂમ બાળકોથી લઈને વૃદ્ધો સુધીના તમામ સભ્યો મુશ્કેલીમાં મુકાઈ રહ્યા છે.
શારીરિક મારપીટ અને માનસિક ત્રાસ: હેલ્પલાઇન પર આવતા કૉલ્સનું ચિંતાજનક ચિત્ર
છેલ્લા ત્રણ વર્ષ દરમિયાન અમદાવાદમાં 181 હેલ્પલાઇન પર કુલ 24,136 ઇમરજન્સી કોલ્સ નોંધાયા છે, જેમાંથી 12,721 કેસોમાં સીધી રીતે પતિ કે સાસરિયાં દ્વારા શારીરિક મારપીટ કરવામાં આવી હોવાનું સામે આવ્યું છે. આ આંકડો દર્શાવે છે કે નાની-નાની બાબતોમાં પણ વિવાદો કેટલી હદ સુધી વધી જાય છે. આ સિવાય, કડવા શબ્દો, ગાળાગાળી અને માનસિક ટોર્ચરના 3,984 કેસ નોંધાયા છે. જ્યારે પારિવારિક વિખવાદ અને ઘરેલુ કંકાસ ચરમસીમાએ પહોંચે છે ત્યારે પરિસ્થિતિ એટલી બગડી જાય છે કે 1,365 પરિણીતાઓને પોતાના જ ઘરમાંથી બહાર કાઢી મૂકવામાં આવે છે, જેના કારણે તેમને તાત્કાલિક રસ્તા પર આવી જઈને બેઘર બનવું પડે છે.
વર્ચ્યુઅલ દુનિયા અને લગ્નેતર સંબંધો: દાંપત્યજીવનમાં પડતી ઘાતક તિરાડો
આધુનિક યુગમાં સ્માર્ટફોન અને સોશિયલ મીડિયાનું વર્ચ્યુઅલ આકર્ષણ અનેક હદ સુધી પરિવારોને તોડી રહ્યું છે. શહેરી સંસ્કૃતિમાં પતિ કે પત્નીનું સોશિયલ મીડિયા અને ડેટિંગ એપ્સ પર વધતું જોડાણ તથા લગ્નેતર સંબંધોના કારણે 1,168 પરિવારોમાં ગંભીર તિરાડ પડી છે. વર્ષ 2024માં 452, વર્ષ 2025માં 392 અને વર્ષ 2026માં 324 જેટલા કિસ્સા માત્ર બાહ્ય આકર્ષણો અને શંકા-કુશંકાના કારણે બગડેલા દાંપત્યજીવનના સામે આવ્યા છે. મનોવૈજ્ઞાનિકોના મતે, જ્યારે જીવનસાથી સિવાય અન્ય જગ્યાએ ભાવનાત્મક માન્યતા શોધવામાં આવે છે ત્યારે ઘરના અવિશ્વાસનું વાતાવરણ ઊભું થાય છે, જે અંતે ઝઘડા અને છૂટાછેડા તરફ દોરી જાય છે.
સંબંધો તૂટવાના મુખ્ય કારણો: આર્થિક તણાવ, અહંકાર અને મનોવૈજ્ઞાનિક પરિબળો
સંબંધોમાં આવતી આ કડવાશ પાછળ અનેક સામાજિક અને માનસિક કારણો જવાબદાર છે. દંપતી વચ્ચે દિવસભર વાતચીત ન થવાને કારણે એક ભાવનાત્મક ખાલીપો એટલે કે ઇમોશનલ વેક્યુમ ઊભું થાય છે. પુરુષપ્રધાન માનસિકતા ધરાવતા લોકો સામેના પક્ષ પર કાબૂ મેળવવા માટે ઘણીવાર શારીરિક બળ કે ગાળાગાળીનો આશરો લે છે. બીજી તરફ, મોંઘવારી, લોનના હપ્તા અને આર્થિક ભારણના કારણે પુરુષોમાં વધતો તણાવ ઘણીવાર દારૂ કે જુગાર જેવા વ્યસનોમાં પરિણમે છે, અને આ ગુસ્સો નબળા પક્ષ પર ઉતારવામાં આવે છે. ઘણા પરિવારોમાં વડીલોની સમજાવટની ગેરહાજરી પણ આ નાની તિરાડોને મોટા વિવાદમાં ફેરવી દે છે.
બાળકોની કસ્ટડીનો વિવાદ: નિર્દોષ સંતાનો પર પડતી કાયમી માનસિક અસરો
પતિ-પત્નીના ઝઘડા અને છૂટાછેડાની પ્રક્રિયામાં સૌથી મોટી કરૂણતા માસૂમ બાળકોના ભાગે આવે છે. વિવાદો એટલા વકરે છે કે બાળકોની કસ્ટડી મેળવવા કે તેમને મળવા દેવા બાબતે હેલ્પલાઇન અને પોલીસની મદદ લેવી પડે છે. છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં આવા 714 બનાવો બન્યા છે જ્યાં રેસ્ક્યૂ ટીમ અને કાઉન્સિલર્સે ઘટનાસ્થળે જઈને દરમિયાનગીરી કરવી પડી છે. ઘણીવાર ઝઘડામાં બાળક લાગણીનો વિષય મટીને સામેવાળા પાત્રને સજા આપવાનું હથિયાર બની જાય છે. માતા કે પિતા પાસેથી બળજબરીથી બાળકને છીનવી લેવાની આ વૃત્તિ બાળકના માનસપટ પર કાયમી ડાઘ છોડી જાય છે અને તેમનો માનસિક વિકાસ અટકે છે.
ઘરેલુ હિંસા અટકાવવા અને સંબંધો સાચવવા માટે અપનાવો આ મહત્વપૂર્ણ ઉપાયો
પરિવારમાં વધી રહેલા કંકાસ અને હિંસાને અટકાવવા માટે દંપતીએ પરસ્પર સમજણ અને સંવાદ વધારવો ખૂબ જ જરૂરી છે. દિવસ દરમિયાન ઓછામાં ઓછી 20 થી 30 મિનિટ સ્માર્ટફોન અને ટીવીથી દૂર રહીને એકબીજા સાથે શાંતિથી વાત કરવી જોઈએ, જેથી મનની ગેરસમજો સમયસર દૂર થઈ શકે. જ્યારે વાતચીતમાં ગુસ્સો કે અહંકાર હાવી થવા લાગે ત્યારે તરત જ 15 મિનિટનો 'પોઝ રૂલ' અપનાવીને શાંત થઈ જવું હિતાવહ છે. સોશિયલ મીડિયા પર મર્યાદાઓ અને પારદર્શિતા જાળવવી તેમજ કોઈપણ વિવાદમાં બાળકોને વચ્ચે ન ઘસડવા તે સુખી જીવન માટેની ચાવી સાબિત થઈ શકે છે.
