Ahmedabad Bridge Health Monitoring System: અમદાવાદમાં સુભાષ બ્રિજમાં તિરાડો પડવાની ગંભીર ઘટના બાદ શહેરના જૂના અને જર્જરિત બ્રિજની સુરક્ષા સામે અનેક સવાલો ઊભા થયા હતા. આ ઘટનાના આશરે એક વર્ષ બાદ અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (AMC) દ્વારા હવે બ્રિજની સુરક્ષા માટે આધુનિક ટેકનોલોજીનો સહારો લેવાનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. શહેરના આશરે 14 જેટલા બ્રિજ પર ‘બ્રિજ હેલ્થ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ’ હેઠળ 13 પ્રકારના સેન્સર લગાવવામાં આવશે. આ સમગ્ર પ્રોજેક્ટ પાછળ અંદાજે રૂ. 50 કરોડનો ખર્ચ કરવામાં આવશે. સેન્સરની મદદથી બ્રિજમાં થતી ધ્રુજારી, તિરાડો, તાપમાન, ભેજ, પવનની ગતિ, નદીના પાણીનું સ્તર અને ભૂકંપના આંચકા સહિતની બાબતો પર સતત નજર રાખવામાં આવશે.
સુભાષ બ્રિજની ઘટના બાદ AMCનું આયોજન
અમદાવાદના સુભાષ બ્રિજમાં તિરાડો પડવાની ઘટના બાદ શહેરના અન્ય જૂના બ્રિજની સ્થિતિ અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી. આ ઘટનાએ બ્રિજની નિયમિત તપાસ અને તેની જાળવણીની કામગીરી સામે સવાલો ઊભા કર્યા હતા. બ્રિજની જર્જરિત સ્થિતિની જાણકારી સમયસર કેમ મળી નહીં અને નિયમિત તપાસમાં શું ખામી રહી તે મુદ્દે પણ ચર્ચા થઈ હતી. સુભાષ બ્રિજની સ્થિતિ એટલી ગંભીર બની હતી કે અંતે તેને તોડી પાડવાની નોબત આવી હતી. આ સમગ્ર ઘટનાને પગલે અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશને હવે બ્રિજની સુરક્ષા માટે નવી વ્યવસ્થા ઊભી કરવાનું નક્કી કર્યું છે. પરંપરાગત રીતે અધિકારીઓ દ્વારા કરવામાં આવતા મેન્યુઅલ ઈન્સ્પેક્શનની સાથે હવે સેન્સર આધારિત મોનિટરિંગ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે.
50 કરોડના ખર્ચે 13 પ્રકારના સેન્સર લગાવાશે
AMCના આયોજન પ્રમાણે શહેરના આશરે 14 બ્રિજ પર 13 અલગ-અલગ પ્રકારના સેન્સર લગાવવામાં આવશે. આ સેન્સર બ્રિજના વિવિધ સ્પાન પર સ્થાપિત કરવામાં આવશે. તેના દ્વારા બ્રિજની સ્થિતિ અને તેના પર પડતી અસરો અંગે સતત માહિતી એકત્રિત કરવામાં આવશે. આ સિસ્ટમ દ્વારા માત્ર બ્રિજમાં દેખાતી તિરાડો જ નહીં, પરંતુ સામાન્ય રીતે આંખે ન દેખાતી ધ્રુજારી અને બાંધકામ પર પડતા દબાણ જેવી બાબતોનું પણ નિરીક્ષણ કરી શકાશે. વાતાવરણમાં થતા ફેરફાર, પવનની ગતિ, ભેજ અને નદીના પાણીના સ્તર જેવી માહિતી પણ સેન્સર દ્વારા નોંધવામાં આવશે. આ તમામ માહિતીના આધારે બ્રિજની હાલની સ્થિતિ સમજવામાં અને ભવિષ્યમાં ઊભા થઈ શકે તેવા જોખમોનો અંદાજ મેળવવામાં મદદ મળશે. સમગ્ર પ્રોજેક્ટ માટે અંદાજે રૂ. 50 કરોડનો ખર્ચ થવાનો છે.
સતત ત્રણ મહિના સુધીના ડેટાનું થશે વિશ્લેષણ
આ પ્રોજેક્ટની સૌથી મહત્ત્વની બાબત એ છે કે બ્રિજ પર લગાવવામાં આવેલા સેન્સર દ્વારા સતત ત્રણ મહિના સુધી ડેટા એકત્રિત કરવામાં આવશે. ત્યારબાદ આ તમામ આંકડાઓનો વિસ્તૃત અભ્યાસ કરીને રિપોર્ટ તૈયાર કરવામાં આવશે. આ રિપોર્ટના આધારે સંબંધિત બ્રિજની વાસ્તવિક સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવશે. જો બ્રિજમાં સામાન્ય ખામીઓ જોવા મળશે તો તેનું સમારકામ કરવાનું નક્કી થઈ શકે છે. જો બ્રિજની મજબૂતાઈ વધારવાની જરૂર જણાશે તો તે દિશામાં કામગીરી કરવામાં આવશે. જ્યારે વધુ જોખમી સ્થિતિ ધરાવતા બ્રિજને તોડી પાડવા અંગે પણ નિર્ણય લેવામાં આવી શકે છે. એટલે કે હવે બ્રિજની સુરક્ષા અંગેના નિર્ણયો માત્ર દેખીતી સ્થિતિ કે મેન્યુઅલ તપાસના આધારે નહીં, પરંતુ સેન્સર દ્વારા મળેલા આંકડાઓ અને તેના વિશ્લેષણના આધારે લેવાનું આયોજન છે.
પ્રથમ તબક્કામાં નદી પરના જૂના બ્રિજની પસંદગી
આ પ્રોજેક્ટના પ્રથમ તબક્કામાં નદી પર આવેલા વર્ષો જૂના બ્રિજ પર સેન્સર લગાવવાની યોજના છે. આ પ્રયોગ સફળ રહેશે તો બીજા તબક્કામાં શહેરના વિવિધ ફ્લાયઓવર પર પણ આવી જ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ લગાવવામાં આવશે. આ રીતે તબક્કાવાર શહેરના વધુને વધુ બ્રિજને આધુનિક મોનિટરિંગ વ્યવસ્થા હેઠળ આવરી લેવાનું આયોજન છે. જોકે, પ્રોજેક્ટનો અમલ ક્યારે શરૂ થશે તે અંગે હાલ સ્પષ્ટતા થઈ નથી.
ટેન્ડર પ્રક્રિયામાં વિલંબ, અમલવારી અટકી
એક તરફ AMC દ્વારા રૂ. 50 કરોડના આ મહત્વાકાંક્ષી પ્રોજેક્ટનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે, પરંતુ બીજી તરફ તેની અમલવારીમાં વિલંબ થઈ રહ્યો છે. સેન્સર માટેના ચોક્કસ એસઓઆર (SOR) એટલે કે ખર્ચના નિર્ધારિત દર હજુ નક્કી થયા નથી. તેના કારણે એક બ્રિજ પર સેન્સર લગાવવા પાછળ કેટલો ખર્ચ થશે તે સ્પષ્ટ થઈ શક્યું નથી. આ ઉપરાંત, છેલ્લા ત્રણેક મહિનાથી ટેન્ડરિંગ પ્રક્રિયા ચાલી રહી હોવા છતાં તે હજુ પૂર્ણ થઈ નથી. ટેન્ડર પ્રક્રિયા પૂર્ણ ન થવાના કારણે પ્રોજેક્ટનું કામ આગળ વધી શક્યું નથી. પરિણામે શહેરના બ્રિજ પર નવી સિસ્ટમ ક્યારથી કાર્યરત થશે તે અંગે અનિશ્ચિતતા છે.
કયા બ્રિજ પર લગાવવામાં આવશે સેન્સર?
પ્રોજેક્ટના પ્રથમ આયોજનમાં અમદાવાદના આશરે 14 બ્રિજનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. તેમાં નીચેના બ્રિજ અને ફ્લાયઓવરનો સમાવેશ થાય છે:
એલિસ બ્રિજ
સરદાર બ્રિજ
નેહરુ બ્રિજ
ગાંધી બ્રિજ
દધીચિ ઋષિ બ્રિજ
ઇન્કમટેક્સ ફ્લાયઓવર
ગુજરાત કોલેજ બ્રિજ
હેલ્મેટ ફ્લાયઓવર
શિવરંજની ફ્લાયઓવર
એઈસી (સોલા) ફ્લાયઓવર
વાસણા-પીરાણા બ્રિજ
રાજેન્દ્ર પાર્ક બ્રિજ
સેન્સર દ્વારા કઈ બાબતો પર નજર રખાશે?
બ્રિજ પર લગાવવામાં આવનારા સેન્સર દ્વારા વિવિધ પ્રકારની માહિતી એકત્રિત કરવામાં આવશે. તેમાં મુખ્યત્વે નીચેની બાબતોનો સમાવેશ થાય છે:
બ્રિજમાં થતી ધ્રુજારી અને વાઈબ્રેશન
બ્રિજના બાંધકામમાં પડતી તિરાડો
વાતાવરણનું તાપમાન અને ભેજ
પવનની ગતિ અને તેની દિશા
નદીના પાણીનું સ્તર
ભૂકંપના આંચકાની અસર
બ્રિજ પરથી પસાર થતાં વાહનોનું ભારણ
આ માહિતીના આધારે બ્રિજ પર સમયાંતરે પડતા દબાણ અને તેની સ્થિતિમાં થતા ફેરફારોનું મૂલ્યાંકન કરી શકાશે.
બ્રિજની સુરક્ષા માટે ટેકનોલોજી કેટલી અસરકારક સાબિત થશે?
અમદાવાદમાં જૂના બ્રિજની સુરક્ષા અને તેમની જાળવણી લાંબા સમયથી મહત્ત્વનો મુદ્દો રહ્યો છે. સુભાષ બ્રિજની ઘટનાએ આ મુદ્દાની ગંભીરતા સામે લાવી હતી. હવે AMC દ્વારા સેન્સર આધારિત સિસ્ટમ અમલમાં મૂકવામાં આવે તો બ્રિજની સ્થિતિ અંગે સતત માહિતી મળી શકે છે અને સંભવિત જોખમની વહેલી જાણ થઈ શકે છે. જોકે, આ માટે સૌથી પહેલાં ટેન્ડર પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરીને પ્રોજેક્ટનું કામ શરૂ કરવું જરૂરી છે. સાથે જ સેન્સર દ્વારા મળતા ડેટાનું યોગ્ય વિશ્લેષણ અને તેના આધારે સમયસર સમારકામની કામગીરી પણ એટલી જ મહત્ત્વની રહેશે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે રૂ. 50 કરોડનો આ પ્રોજેક્ટ ક્યારે સાકાર થાય છે અને અમદાવાદના બ્રિજની સુરક્ષા માટે કેટલી અસરકારક સાબિત થાય છે.








