The Most Dangerous 10 Minutes of the Day: મેડિકલ રિસર્ચ અને આરોગ્ય નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, દિવસ દરમિયાન આવતા હાર્ટ એટેકના મોટાભાગના કેસ સવારના સમયે જોવા મળે છે. ખાસ કરીને સવારે 6 થી 8 વાગ્યા વચ્ચેનો સમય હૃદય માટે ખૂબ જ સંવેદનશીલ ગણાય છે. જ્યારે આપણે રાત્રે આરામથી સૂતા હોઈએ છીએ, ત્યારે આપણું હૃદય પણ શાંત સ્થિતિમાં હોય છે. પરંતુ જાગતી વખતે, માત્ર 60 સેકન્ડની અંદર હૃદયને આરામની સ્થિતિમાંથી સક્રિય સ્થિતિમાં આવવું પડે છે. આ અચાનક થતો ફેરફાર અને સવારની પહેલી ૧૦ મિનિટમાં કરવામાં આવતી નાની-મોટી ભૂલો હૃદય પર ભારે દબાણ ઊભું કરી શકે છે.
રાત્રિ દરમિયાન શરીરમાં પાણીની ઘટ અને લોહી ઘટ્ટ થવાની સમસ્યા
રાતભર ઊંઘ દરમિયાન આપણું શરીર શ્વાસ લેવાની ક્રિયા અને પરસેવા મારફતે સતત પાણી ગુમાવે છે. આ સમય દરમિયાન આપણે પાણી પીતા ન હોવાથી સવાર સુધીમાં શરીર ડીહાઇડ્રેટ થઈ જાય છે. આ કારણોસર સવારે જાગતી વખતે આપણું લોહી સામાન્ય કરતાં વધુ ઘટ્ટ હોય છે, જેનાથી રક્તવાહિનીઓમાં લોહીનો પ્રવાહ ધીમો પડી જાય છે. ઘટ્ટ લોહીને કારણે રક્તવાહિનીઓમાં લોહી ગંઠાઈ જવાનું (બ્લડ ક્લોટિંગ) અને નસોમાં બ્લોકેજ નિર્માણ થવાનું જોખમ દિવસના અન્ય સમય કરતાં સવારે સૌથી વધુ રહે છે.
કોર્ટિસોલ હોર્મોન અને બ્લડ પ્રેશરમાં અચાનક થતો ઉછાળો
જ્યારે આપણે જાગીએ છીએ, ત્યારે શરીરને જાગૃત અને સક્રિય કરવા માટે 'કોર્ટિસોલ' નામના હોર્મોનનું સ્તર ઝડપથી વધવા લાગે છે. લોહી પહેલેથી જ ઘટ્ટ હોય તેવા સમયે કોર્ટિસોલમાં થતો આ વધારો બ્લડ પ્રેશરને અચાનક ઊંચું લઈ જાય છે. બ્લડ પ્રેશર વધવાથી ધમનીઓ સંકોચાય છે અને હૃદય પર લોહી પંપ કરવાનું દબાણ બમણું થઈ જાય છે. ઘણા લોકો સવારે એલાર્મ વાગતાની સાથે જ ઝટકાથી પથારીમાંથી ઊભા થઈ જાય છે અથવા તરત જ દોડધામ કરવા લાગે છે. આ અચાનક થતી હલચલ હૃદય પર વધારાનો તણાવ વધારે છે, જે હાર્ટ એટેકના ખતરાને નોંતરે છે.
સવારે ઊઠતાંની સાથે જ કરવા જેવા ત્રણ સરળ અને જીવનરક્ષક ઉપાયો
હૃદયને આ જોખમથી બચાવવા માટે સવારે ઊઠ્યા પછી કેટલીક અત્યંત સરળ આદતો અપનાવવી જરૂરી છે:
ગ્લાસ નવશેકું પાણી પીવો: સવારે પથારીમાંથી ઊઠતાની સાથે જ સૌથી પહેલું કામ પાણી પીવાનું કરો. પાણી પીવાથી રાત્રિ દરમિયાન થયેલી પાણીની ઘટ પૂરી થાય છે, લોહી પાતળું બને છે અને રક્ત પરિભ્રમણ સામાન્ય થાય છે.
બે મિનિટ પથારીના કિનારે બેસો: એલાર્મ વાગતાં જ અચાનક ઊભા થવાને બદલે 2 મિનિટ પથારીના કિનારે શાંતિથી બેસો. આ સમયગાળા દરમિયાન હૃદય અને બ્લડ પ્રેશરને ઊંઘની સ્થિતિમાંથી સામાન્ય સ્થિતિમાં આવવાનો સમય મળે છે, જેથી 'ઓર્થોસ્ટેટિક સ્ટ્રેસ' ઘટે છે.
ખાલી પેટે ચા કે કોફી પીવાનું ટાળો: સવારે 6 વાગ્યે ખાલી પેટે કેફીનયુક્ત પીણાં લેવાથી કોર્ટિસોલનું સ્તર વધુ ઊંચું જાય છે અને હૃદય પર દબાણ વધે છે. તેથી ચા કે કોફી પીતા પહેલા બિસ્કિટ, કેળું કે થોડો હળવો નાસ્તો ચોક્કસ કરી લેવો જોઈએ.
નાની સાવચેતી, લાંબુ અને સ્વસ્થ આયુષ્ય
હૃદયની સંભાળ રાખવી એ માત્ર કસરત કે ખોરાક પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ આપણી દિનચર્યાની નાની-નાની ટેવો પણ તેમાં મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. સવારે જાગતી વખતે શરીરને અચાનક આંચકો આપવાને બદલે ધીમે-ધીમે સક્રિય કરવું જોઈએ. દિવસની શરૂઆતમાં લેવાયેલા આ નાનકડા 3 પગલાં – પાણી પીવું, શાંતિથી બેસીને ઊભા થવું અને ખાલી પેટે કેફીન ન લેવું – તમારા હૃદયને સુરક્ષિત રાખવામાં અને હાર્ટ એટેકના જોખમને નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડવામાં મદદરૂપ સાબિત થાય છે.
