Teeth Grinding During Sleep: ઘણી વખત રાત્રે સૂતી વખતે વ્યક્તિ અજાણતાં જ પોતાના દાંત કચકચાવે છે. મેડિકલ સાયન્સમાં આ સ્થિતિને 'બ્રુક્સિઝમ' (Bruxism) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ તકલીફ માત્ર રાત્રે ઊંઘ દરમિયાન જ નહીં, પણ કેટલાક લોકોને માનસિક દબાણ હેઠળ દિવસ દરમિયાન જાગતા સમયે પણ થઈ શકે છે. મોટાભાગના કિસ્સામાં વ્યક્તિને પોતાને આ વાતની ખબર હોતી નથી, પરંતુ તેમની સાથે સૂતી વ્યક્તિને દાંત કચકચાવવાનો અવાજ સંભળાતા આ બાબત ધ્યાને આવે છે.
શા માટે થાય છે બ્રુક્સિઝમ? આ રહ્યા મુખ્ય કારણો
બ્રુક્સિઝમ થવા પાછળ કોઈ એક ચોક્કસ કારણ હોતું નથી, પરંતુ જીવનશૈલી અને સ્વાસ્થ્ય સાથે જોડાયેલા અનેક પરિબળો તેના માટે જવાબદાર હોઈ શકે છે. આજકાલની ભાગદોડભરી જિંદગીમાં માનસિક તણાવ, ચિંતા અને સ્ટ્રેસ આ સમસ્યાનું સૌથી મોટું કારણ બને છે. આ ઉપરાંત, ઊંઘ સંબંધિત બીમારીઓ જેમ કે નસકોરાં બોલવા અથવા 'સ્લીપ એપનિયા' (Sleep Apnea) ધરાવતા લોકોમાં પણ આ ટેવ વધુ જોવા મળે છે. વધુ પડતી ચા-કોફી (કેફીન)નું સેવન, ધૂમ્રપાન, દારૂની આદત કે કેટલીક ચોક્કસ દવાઓની આડઅસરને કારણે પણ ઊંઘમાં દાંત પીસવાની તકલીફ થઈ શકે છે.
શરીર આપે છે આ ખાસ સંકેતો: લક્ષણો ઓળખો
જો તમે એકલા જ સૂતા હોવ અને તમને ખબર ન પડતી હોય, તો પણ સવારે ઊઠતી વખતે તમારું શરીર કેટલાક સંકેતો આપે છે. જો સવારે જાગતી વખતે તમને જડબામાં સખત દુખાવો કે ખેંચાણ અનુભવાય, ચહેરાના સ્નાયુઓમાં થાક લાગે અથવા માથાનો દુખાવો થાય, તો તે બ્રુક્સિઝમ હોઈ શકે છે. આ સિવાય, જો દાંતમાં અચાનક ઠંડું કે ગરમ લાગવાની સંવેદનશીલતા (Sensitivity) વધી જાય, દાંત ઘસાવા લાગે, અથવા તો દાંતમાં તિરાડ પડવા લાગે તો તુરંત જ ચેતી જવું જોઈએ.
અવગણના કરવાથી થઈ શકે છે આ મોટું નુકસાન
શરૂઆતમાં આ એક સામાન્ય આદત લાગે છે, પરંતુ જો તેને લાંબા સમય સુધી અવગણવામાં આવે તો તે દાંતના સ્વાસ્થ્યને ભારે નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. સતત દાંત ઘસાવાથી દાંતનું ઉપરનું રક્ષણાત્મક પડ (Enamel) નીકળી જાય છે, જેનાથી દાંત નબળા પડીને તૂટી શકે છે. આ સિવાય જડબાના સાંધા (TMJ) પર સતત દબાણ આવવાને કારણે ચહેરા અને કાનની આસપાસ કાયમી દુખાવાની સમસ્યા ઊભી થઈ શકે છે.
ક્યારે લેવી ડૉક્ટર કે ડેન્ટિસ્ટની સલાહ?
જો તમને સવારે ઉઠતી વખતે જડબામાં દુખાવો રહેતો હોય કે દાંત ઘસાઈ ગયા હોવાનું જણાય, તો તુરંત જ દંત ચિકિત્સક (Dentist)નો સંપર્ક કરવો જોઈએ. ડેન્ટિસ્ટ તમારા દાંત અને જડબાની તપાસ કરીને તેની ગંભીરતા માપે છે. જો આ તકલીફ ઊંઘ સંબંધિત અન્ય કોઈ ગંભીર બીમારીને કારણે હોય, તો ડૉક્ટર તમને સ્લીપ ટેસ્ટ (Sleep Test) કરાવવાની પણ સલાહ આપી શકે છે.
બ્રુક્સિઝમની સારવાર અને બચવાના ઉપાયો
કેટલાક કિસ્સાઓમાં જીવનશૈલીમાં નાના-મોટા ફેરફાર કરીને આ સમસ્યામાંથી રાહત મેળવી શકાય છે:
માઉથગાર્ડ (Mouthguard)નો ઉપયોગ: ડેન્ટિસ્ટ રાત્રે સૂતી વખતે પહેરવા માટે ખાસ 'નાઈટ ગાર્ડ' અથવા 'માઉથગાર્ડ' આપી શકે છે, જેથી રાત્રે દાંત એકબીજા સાથે ઘસાય નહીં.
સ્ટ્રેસ મેનેજમેન્ટ: તણાવ ઘટાડવા માટે રાત્રે સૂતા પહેલા યોગ, ધ્યાન (Meditation) કે હળવી કસરત કરવી ફાયદાકારક રહે છે.
ઊંઘનું ટાઈમટેબલ: દરરોજ સોવા અને જાગવાનો સમય ચોક્કસ રાખો જેથી શરીરને પૂરતો આરામ મળી રહે.
ખરાબ આદતોથી દૂરી: રાત્રે સોતા પહેલા કેફીન (ચા-કોફી), સિગારેટ કે દારૂનું સેવન કરવાનું ટાળો.
