online gaming side effects: ગાઝિયાબાદમાં ત્રણ સગીર બહેનોની આત્મહત્યાના સમાચારે સમગ્ર દેશને હચમચાવી દીધો છે. પોલીસની પ્રાથમિક તપાસમાં બહાર આવ્યું છે કે આ બહેનો છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી ઘરમાં જ રહેતી હતી અને તેમને ઓનલાઈન ગેમિંગ તથા મોબાઈલની ગંભીર લત હતી. જોકે પોલીસ હજુ આ કેસની વિવિધ એંગલથી તપાસ કરી રહી છે, પરંતુ ઓનલાઈન ગેમિંગના વ્યસનને આ આત્મહત્યા પાછળનું એક મોટું કારણ માનવામાં આવી રહ્યું છે. આ ગંભીર ઘટના બાદ હવે દરેક વાલીઓના મનમાં એક મોટો સવાલ ઊભો થયો છે કે શું જરૂરિયાત કરતાં વધારે ગેમ રમવી બાળકોના માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે ખરેખર નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે છે?
બાળકોની મેન્ટલ હેલ્થને સીધી અસર કરે છે
આ વિષય પર નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે ઓનલાઈન ગેમ્સમાં જે હાર-જીતનું તત્વ હોય છે તે બાળકોની મેન્ટલ હેલ્થને સીધી અસર કરે છે. રમતમાં મળતી હારનું દબાણ બાળકોના આત્મસન્માનને ઠેસ પહોંચાડે છે. વળી, જો કોઈ ગેમ હિંસક હોય તો તે બાળકમાં આક્રમકતા વધારે છે અને તેને એકલતા તરફ ધકેલી દે છે. નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો ભાવનાત્મક રીતે કાચા હોય છે. તેઓ સોશિયલ વેલિડેશન અથવા ગેમમાં થતી હાર-જીત પર નિર્ભર થઈ જાય છે. ગેમ રમવાથી તેમને જે કામચલાઉ ખુશી મળે છે, તેના કારણે તેમને લત લાગી જાય છે અને પછી તેને છોડવું તેમના માટે મુશ્કેલ બની જાય છે.
ઓનલાઈન ગેમ્સ મોતનું કારણ કેવી રીતે બને છે?
નિષ્ણાતો સમજાવે છે કે આજના સમયની ટાસ્ક-બેઝ્ડ ગેમ્સમાં 'ગેમિફિકેશન' તકનીકો જેવી કે રિવોર્ડ્સ, લેવલ્સ અને સ્ટ્રીક્સનો ઉપયોગ થાય છે, જે બાળકોના મગજ પર ઊંડો મનોવૈજ્ઞાનિક પ્રભાવ પાડે છે. આ ગેમ્સ બાળકના મગજમાં 'ડોપામાઈન' રિલીઝ કરે છે, જેનાથી તેમને આભાસી દુનિયામાં સફળતા અને નિયંત્રણનો અહેસાસ થાય છે. પરિણામે, ધીરે-ધીરે વાસ્તવિક જીવનની પ્રાથમિકતાઓ પાછળ રહી જાય છે અને હકીકત તથા રમત વચ્ચેની ભેદરેખા ધૂંધળી થવા લાગે છે. જ્યારે બાળક ઇન-ગેમ ટાસ્ક પૂરા કરવા પર ભાવનાત્મક રીતે નિર્ભર થઈ જાય છે, ત્યારે તેની અસર તેના અભ્યાસ અને સામાજિક સંબંધો પર પડે છે. જ્યારે તેને આ લતથી દૂર કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે, ત્યારે તે ડિપ્રેશનનો શિકાર બને છે જે ક્યારેક આત્મહત્યા જેવા અંતિમ પગલાં સુધી દોરી જાય છે.
અત્યંત મહત્વની ભૂમિકા માતા-પિતાની
આવી ગંભીર પરિસ્થિતિમાં માતા-પિતાની ભૂમિકા અત્યંત મહત્વની બની જાય છે. તેમણે બાળકો સાથે કોઈ પણ પૂર્વગ્રહ રાખ્યા વગર ખુલીને વાત કરવી જોઈએ. માત્ર સ્ક્રીન ટાઈમ ઓછો કરવો પૂરતું નથી, પરંતુ બાળકની દિનચર્યામાં શારીરિક પ્રવૃત્તિઓ અને પારિવારિક સમયને પણ સામેલ કરવો જોઈએ. જો બાળક પરિવારથી અલિપ્ત રહેવા લાગે, સ્વભાવે ચીડિયું થઈ જાય, તેની ઊંઘ અને ભણતરમાં ઘટાડો થાય અથવા તેને ગમતી પ્રવૃત્તિઓમાં રસ ઓછો થઈ જાય, તો આ ચેતવણીના સંકેતો છે. આવા સમયે માનસિક સ્વાસ્થ્ય નિષ્ણાત કે ચાઈલ્ડ સાયકોલોજિસ્ટની મદદ લઈને બાળકને વાસ્તવિક દુનિયા સાથે ફરીથી જોડવું અનિવાર્ય છે.
