Rising Diabetes Rates in Children Across Gujarat:જ્યારે પણ સ્વાસ્થ્યની વાત આવે છે, ત્યારે આપણે સામાન્ય રીતે વડીલો કે મોટી ઉંમરના લોકોને જ ડાયાબિટીસના જોખમમાં જોતા હોઈએ છીએ. પરંતુ તાજેતરના અહેવાલો અને આંકડાઓએ સમગ્ર ગુજરાત માટે એક ગંભીર ચેતવણી ઉચ્ચારી છે. વિશ્વ ડાયાબિટીસ દિવસ નિમિત્તે સામે આવેલા ડેટા મુજબ, રાજ્યમાં 10 થી 19 વર્ષની વયના કિશોરો અને બાળકોમાં ડાયાબિટીસનું પ્રમાણ અણધાર્યું વધી ગયું છે. આ સ્થિતિ માત્ર ચિંતાજનક જ નહીં, પરંતુ આપણા ભવિષ્ય એટલે કે બાળઆરોગ્ય સામે એક મોટો પડકાર બનીને ઉભી છે.
દેશની સરેરાશ કરતા પાંચ ગણો વધુ વ્યાપ
જ્યારે સમગ્ર ભારતમાં બાળકોમાં ડાયાબિટીસનું સરેરાશ પ્રમાણ માત્ર 0.6 ટકા આસપાસ છે, ત્યારે ગુજરાતમાં આ આંકડો સીધો 2.9 ટકા પર પહોંચી ગયો છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, ગુજરાતમાં દર 100માંથી સરેરાશ 3 બાળકો ડાયાબિટીસની ઝપેટમાં આવી રહ્યા છે, જે રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતા લગભગ પાંચ ગણો વધારે છે. નેશનલ ફેમિલી હેલ્થ સર્વે (NFHS-5) ના રિપોર્ટ પર નજર કરીએ તો, ખાસ કરીને ગ્રામીણ વિસ્તારોની સરખામણીએ શહેરી વિસ્તારોમાં રહેતા બાળકો અને યુવાનોમાં બ્લડ શુગરનું સ્તર ઊંચું હોવાનું જોવા મળ્યું છે. આ ઉપરાંત, દર પાંચમાંથી એક બાળકના લોહીમાં પ્રિ-ડાયાબિટીસના લક્ષણો પણ મળી આવ્યા છે, જે ભવિષ્યના જોખમને વધુ ઘાતક બનાવે છે.
બાળકોમાં ડાયાબિટીસ વધવાના મુખ્ય કારણો અને જીવનશૈલી
આજની બદલાતી જીવનશૈલી અને ખાનપાનની ખોટી આદતો બાળકોના સ્વાસ્થ્ય માટે સૌથી મોટો શત્રુ સાબિત થઈ રહી છે. ફાસ્ટ ફૂડ, જંક ફૂડ, પેક્ડ પ્રોસેસ્ડ ફૂડ અને કોલ્ડ ડ્રિંક્સનું સતત સેવન બાળકોના શરીરમાં મેટાબોલિક સિસ્ટમને બગાડી રહ્યું છે. આજના બાળકો આખો દિવસ ટીવી, મોબાઈલ કે કમ્પ્યુટર સ્ક્રીન સામે વિતાવે છે, જેના કારણે શારીરિક શ્રમ કે આઉટડોર ગેમ્સનું પ્રમાણ નહિવત થઈ ગયું છે. નિષ્ણાત એન્ડોક્રિનોલોજિસ્ટ્સના મતે, આ નિષ્ક્રિય જીવનશૈલી અને અનિયમિત આહાર જ નાની ઉંમરે બ્લડ શુગરનું પ્રમાણ અનિયંત્રિત કરવાનું મુખ્ય મૂળ છે.
વાલીઓએ ધ્યાનમાં રાખવાના લક્ષણો અને જોખમો
બાળકોમાં ખાસ કરીને ટાઇપ-1 ડાયાબિટીસના કિસ્સામાં જો સમયસર નિદાન ન થાય તો પરિસ્થિતિ ખૂબ જ ગંભીર બની શકે છે. જો તમારા બાળકને વારંવાર પેશાબ જવાની જરૂર પડતી હોય, અચાનક વજન ઘટવા લાગે, સતત થાક કે નબળાઈ અનુભવાય અથવા અતિશય ભૂખ લાગતી હોય, તો તેને માત્ર ઉંમર વધવાની સામાન્ય પ્રક્રિયા સમજીને અવગણવું જોઈએ નહીં. આ લક્ષણો દેખાય તો તરત જ ડૉક્ટરની સલાહ લઈને બ્લડ શુગરની તપાસ કરાવવી અનિવાર્ય છે, કારણ કે બેદરકારીથી 'ડાયાબિટીક કીટોએસિડોસિસ' જેવી જીવલેણ સ્થિતિ પણ સર્જાઈ શકે છે.
બાળકો માટે ખાંડની યોગ્ય માત્રા અને આહાર પર નિયંત્રણ
વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશન (WHO) અને અમેરિકન હાર્ટ એસોસિએશનના નિયમો અનુસાર, બે વર્ષથી નાના બાળકોને ખોરાકમાં બહારથી ઉમેરેલી ખાંડ આપવી જ જોઇએ નહીં. જ્યારે 2 થી 18 વર્ષના બાળકો માટે દિવસભરમાં વધુમાં વધુ 25 ગ્રામ (લગભગ 6 નાની ચમચી) જેટલી જ ખાંડની મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે. આ નિયમનું પાલન કરીને બાળકોને પ્રોસેસ્ડ શુગર અને ગળ્યા પીણાંથી દૂર રાખવા જરૂરી છે. આહારમાં તાજા ફળો, લીલા શાકભાજી અને પૌષ્ટિક ઘરમાં બનેલો ખોરાક જ આપવો જોઈએ જેથી બ્લડ શુગર કંટ્રોલમાં રહી શકે.
સ્વસ્થ ભવિષ્ય માટે જીવનશૈલીમાં બદલાવ સમયની માંગ
આ ગંભીર સમસ્યામાંથી બાળકોને બચાવવા માટે વાલીઓએ અત્યારથી જ જાગૃત થવું પડશે. બાળકોને નિયમિત કસરત, રમતગમત અને યોગ તરફ વાળવા ખૂબ જરૂરી છે. ઘરનું સાત્વિક અને સંતુલિત ભોજન જ બાળકોના લાંબા ગાળાના સ્વાસ્થ્યનું રક્ષણ કરી શકે છે. જો સમયસર આ દિશામાં યોગ્ય પગલાં નહીં ભરવામાં આવે, તો આવનારી પેઢી માટે ડાયાબિટીસનું જોખમ વધુ ભયાનક સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે.
