Navratri Fasting Diet: શારદીય નવરાત્રી દરમિયાન ઘણા લોકો ઉપવાસમાં સાબુદાણાની ખીચડી, ખીર અને વડા જેવી વાનગીઓ ખાવાનું પસંદ કરે છે. પેટ ભરવા અને ઝડપથી ઊર્જા મેળવવા માટે સાબુદાણાનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. પરંતુ શું દરરોજ સાબુદાણા ખાવા સ્વાસ્થ્ય માટે ફાયદાકારક છે? નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, સાબુદાણામાં મુખ્યત્વે સ્ટાર્ચ હોય છે અને તેમાં પ્રોટીન તથા ફાઇબરનું પ્રમાણ ઓછું હોય છે. તેથી ઉપવાસ દરમિયાન તેને જ મુખ્ય ખોરાક બનાવવાને બદલે સંતુલિત આહાર લેવો જરૂરી છે.
સાબુદાણામાં મુખ્યત્વે સ્ટાર્ચ હોય છે
સાબુદાણા સ્વાદિષ્ટ હોવા છતાં પોષક તત્ત્વોની દૃષ્ટિએ સંપૂર્ણ આહાર નથી. તેમાં મુખ્યત્વે કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ હોય છે, જે શરીરને ઊર્જા આપે છે. જોકે, તેમાં પ્રોટીન, ફાઇબર અને અન્ય જરૂરી પોષક તત્ત્વોનું પ્રમાણ મર્યાદિત હોય છે. નિષ્ણાતના જણાવ્યા અનુસાર, સાબુદાણા ખૂબ જ શુદ્ધ કરેલા સ્ટાર્ચમાંથી બનાવવામાં આવે છે. તેથી તેને વારંવાર અથવા અન્ય પોષક ખોરાકના વિકલ્પ તરીકે ખાવાથી આહારમાં પોષક તત્ત્વોનું સંતુલન બગડી શકે છે.
દરરોજ સાબુદાણા ખાવાથી બ્લડ શુગર વધી શકે?
સાબુદાણામાં કાર્બોહાઇડ્રેટ્સનું પ્રમાણ વધારે હોવાથી તે પચ્યા પછી બ્લડ શુગરના સ્તરમાં વધારો કરી શકે છે. ખાસ કરીને ડાયાબિટીસ ધરાવતા લોકો અથવા બ્લડ શુગર નિયંત્રણમાં રાખવા માગતા લોકોએ તેના પ્રમાણ અંગે સાવચેતી રાખવી જોઈએ. ખોરાક અંગે વૈજ્ઞાનિક માહિતી આપતા ક્રિશ અશોક પણ સાબુદાણાને મુખ્યત્વે સ્ટાર્ચ આધારિત ખોરાક ગણાવે છે. તેમના મતે, સાબુદાણામાંથી ઊર્જા મળી શકે છે, પરંતુ તેમાં અન્ય પોષક તત્ત્વોનું પ્રમાણ ઓછું હોવાથી તેને સંપૂર્ણ પૌષ્ટિક ભોજન માનવું યોગ્ય નથી. સાબુદાણાની અસર તેની સાથે શું ખાવામાં આવે છે અને કેટલી માત્રામાં ખાવામાં આવે છે તેના પર પણ આધાર રાખે છે. તેમાં બટાકા, મગફળી, દહીં અથવા અન્ય વસ્તુઓ ઉમેરવાથી વાનગીનું પોષણ બદલાઈ શકે છે.
ઉપવાસમાં માત્ર પેટ ભરવાને બદલે પોષણ પર ધ્યાન આપો
નવરાત્રીના ઉપવાસ દરમિયાન ઘણા લોકો લાંબા સમય સુધી ભૂખ્યા રહ્યા બાદ સાંજે એકસાથે વધુ ખાઈ લે છે. આવી આદતથી કેટલાક લોકોને ભારેપણું, અપચો અથવા અસ્વસ્થતા થઈ શકે છે. નિષ્ણાતના જણાવ્યા અનુસાર, ઉપવાસમાં માત્ર ફળાહારના બદલે વધુ કેલરીવાળી મીઠાઈઓ અને સ્ટાર્ચયુક્ત ખોરાકનું સેવન વધી જાય તો ઉપવાસ દરમિયાન સંતુલિત આહાર લેવાનો હેતુ જળવાતો નથી. ઉદાહરણ તરીકે, ઉપવાસમાં દૂધ પીવાની મંજૂરી હોય એટલે વધુ પડતી ખાંડવાળી મીઠાઈઓ ખાવાથી પણ સમાન પોષણ મળશે એવું નથી. તેથી ખોરાકની પસંદગી કરતી વખતે માત્ર ઉપવાસના નિયમો જ નહીં, પરંતુ પોષક મૂલ્ય અને ખાવાની માત્રા પર પણ ધ્યાન આપવું જોઈએ.
નવરાત્રીના ઉપવાસમાં શું ખાવું જોઈએ?
ઉપવાસ દરમિયાન શરીરને ઊર્જા મળવાની સાથે પ્રોટીન, ફાઇબર અને અન્ય જરૂરી પોષક તત્ત્વો પણ મળે તે જરૂરી છે. આ માટે નીચેના વિકલ્પો આહારમાં સામેલ કરી શકાય છે:
રાજગરો: ઉપવાસમાં ઉપયોગમાં લેવાતો વિકલ્પ, જેમાં પ્રોટીન અને કેટલાક ખનિજો મળે છે.
બિયાં સાથેનો દાણો (બકવીટ): ફાઇબર અને અન્ય પોષક તત્ત્વો મેળવવા માટે ઉપયોગી વિકલ્પ.
બદામ અને અખરોટ: તંદુરસ્ત ચરબી, પ્રોટીન અને અન્ય પોષક તત્ત્વો પૂરા પાડે છે.
બીજ: ચિયા, તલ અને અન્ય બીજ યોગ્ય માત્રામાં આહારમાં સામેલ કરી શકાય છે.
દહીં અને છાશ: પ્રોટીન તથા કેલ્શિયમ મેળવવા માટે ઉપયોગી વિકલ્પ.
ફળો: વિટામિન, પાણી અને ફાઇબર મેળવવામાં મદદરૂપ થાય છે.
સાબુદાણા સંપૂર્ણપણે બંધ કરવાની જરૂર નથી. તેને મર્યાદિત માત્રામાં ખાઈ શકાય છે, પરંતુ સાથે પ્રોટીન અને ફાઇબર ધરાવતા ખોરાકનો સમાવેશ કરવો વધુ યોગ્ય છે.
સાબુદાણા કેવી રીતે બનાવવામાં આવે છે?
સાબુદાણા મુખ્યત્વે કસાવા અથવા ટેપિયોકા નામના છોડનાં મૂળમાંથી મેળવવામાં આવતા સ્ટાર્ચથી બનાવવામાં આવે છે. આ મૂળ શક્કરિયા જેવા દેખાય છે. તેની ઉત્પાદન પ્રક્રિયામાં સૌપ્રથમ મૂળને ધોઈને તેની બહારની છાલ દૂર કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ તેને પીસીને પેસ્ટ બનાવવામાં આવે છે. આ પેસ્ટને પાણીમાં મિશ્રિત કરીને ગાળવામાં આવે છે, જેથી રેસા અલગ થાય અને સ્ટાર્ચ મેળવી શકાય. પછી આ સ્ટાર્ચને સૂકવીને નાના દાણા બનાવવામાં આવે છે. ત્યારબાદ દાણાઓને જરૂરી પ્રક્રિયામાંથી પસાર કરીને પેક કરવામાં આવે છે. સાબુદાણાની આ પ્રક્રિયામાં સ્ટાર્ચ મુખ્ય ઘટક રહે છે, તેથી તેમાં પ્રોટીન અને ફાઇબરનું પ્રમાણ સામાન્ય રીતે ઓછું હોય છે.
તો શું નવરાત્રીમાં સાબુદાણા ખાવા જોઈએ?
સાબુદાણા ઉપવાસ દરમિયાન ઊર્જા મેળવવાનો એક વિકલ્પ છે, પરંતુ તેને દરરોજના ભોજનનો મુખ્ય આધાર બનાવવો યોગ્ય નથી. તેને મર્યાદિત માત્રામાં ખાવાની સાથે રાજગરો, બિયાં સાથેનો દાણો, દહીં, બદામ અને ફળો જેવા વિકલ્પો સામેલ કરવાથી આહારમાં વિવિધતા જળવાઈ શકે છે. ડાયાબિટીસ ધરાવતા લોકો અથવા ખાસ આહારની જરૂરિયાત ધરાવતા લોકોએ પોતાની સ્થિતિ અનુસાર ખોરાકની પસંદગી માટે નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જોઈએ. ઉપવાસ દરમિયાન પૂરતું પાણી પીવું અને શરીરની જરૂરિયાત પ્રમાણે સંતુલિત આહાર લેવો પણ એટલું જ મહત્વપૂર્ણ છે.
