Late Night Eating and Stroke Risk: આજકાલ લાંબા કામના કલાકો, મોબાઇલ અને લેપટોપનો વધુ પડતો ઉપયોગ તથા અનિયમિત ઊંઘને કારણે ઘણા લોકો રાત્રે મોડું જમતા હોય છે અથવા મધ્યરાત્રિએ નાસ્તો કરે છે. જોકે, ભોજનનો સમય અને ખાવાની આદતો લાંબા ગાળે સ્વાસ્થ્યને અસર કરી શકે છે. કેટલાક અભ્યાસોમાં મોડી રાત્રે ભોજન કરવાની આદત અને મગજ તથા હૃદય સંબંધિત રોગોના જોખમ વચ્ચે સંબંધ જોવા મળ્યો છે. નિષ્ણાતોના મતે, સ્ટ્રોકથી બચવા માટે માત્ર દવા જ નહીં, પરંતુ સંતુલિત આહાર, નિયમિત કસરત, પૂરતી ઊંઘ અને સ્વસ્થ જીવનશૈલી પણ મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
શરીરની જૈવિક ઘડિયાળ પર કેવી અસર પડે છે?
આપણા શરીરમાં 24 કલાકની જૈવિક ઘડિયાળ હોય છે, જેને સર્કેડિયન રિધમ કહેવામાં આવે છે. તે ઊંઘ, હોર્મોન્સ, બ્લડ પ્રેશર અને ચયાપચય જેવી પ્રક્રિયાઓને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે. રાત્રે વારંવાર મોડું જમવું અને ઊંઘવાના સમયમાં સતત ફેરફાર થવાથી શરીરની સામાન્ય દિનચર્યા ખોરવાઈ શકે છે. તેની અસર ખોરાકના પાચન, બ્લડ સુગર અને મેટાબોલિઝમ પર પડી શકે છે. એક નિરીક્ષણાત્મક અભ્યાસમાં એક લાખથી વધુ લોકોના ડેટાનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું હતું. તેમાં રાત્રે 9 વાગ્યા પછી છેલ્લું ભોજન લેનારા લોકોમાં સાંજે 8 વાગ્યા પહેલાં ભોજન લેનારા લોકોની સરખામણીમાં સેરેબ્રોવેસ્ક્યુલર રોગનું જોખમ 28 ટકા વધુ જોવા મળ્યું હતું. જોકે, આ અભ્યાસમાં જોવા મળેલો સંબંધ એ સાબિત કરતો નથી કે મોડું જમવાથી સીધો સ્ટ્રોક થાય છે. વ્યક્તિની જીવનશૈલી, આહારની ગુણવત્તા અને અન્ય સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત પરિબળો પણ જોખમને અસર કરી શકે છે.
મધ્યરાત્રિએ શું ખાઓ છો તે પણ મહત્ત્વનું
રાત્રે ભૂખ લાગે ત્યારે ઘણા લોકો ચિપ્સ, તળેલા નાસ્તા, મીઠાઈઓ અને પેકેજ્ડ ફૂડ પસંદ કરે છે. આવા ખોરાકમાં મીઠું, ખાંડ, કેલરી અને બિનઆરોગ્યપ્રદ ચરબીનું પ્રમાણ વધુ હોઈ શકે છે. આવા ખોરાકનું વારંવાર અને વધુ પડતું સેવન કરવાથી વજન વધવું, બ્લડ પ્રેશર વધવું અને બ્લડ સુગરને નિયંત્રિત કરવામાં મુશ્કેલી થવી જેવી સમસ્યાઓ ઊભી થઈ શકે છે. હાઈ બ્લડ પ્રેશર, ડાયાબિટીસ અને સ્થૂળતા સ્ટ્રોકના જાણીતા જોખમી પરિબળો છે. કેટલાક લોકો રાત્રે મોડું જમવાને કારણે સવારનો નાસ્તો પણ ટાળી દે છે. જો આ દિનચર્યા લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે અને આહાર અસંતુલિત બને, તો સ્વાસ્થ્ય પર પ્રતિકૂળ અસર પડી શકે છે.
રાત્રિભોજનનો સમય કેવી રીતે સુધારવો?
રાત્રે શું ખાવું તેની સાથે ક્યારે ખાવું તે અંગે પણ ધ્યાન આપવું જરૂરી છે. નીચેની આદતો સ્વસ્થ દિનચર્યા જાળવવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.
નિયમિત સમયે જમો: દરરોજ શક્ય હોય ત્યાં સુધી ભોજનનો સમય નિયમિત રાખો.
સૂવાના પહેલાં ભારે ભોજન ટાળો: રાત્રિભોજન અને સૂવાના સમય વચ્ચે આશરે 2થી 3 કલાકનું અંતર રાખવાનો પ્રયાસ કરો.
પૌષ્ટિક ખોરાક પસંદ કરો: લીલાં શાકભાજી, ફળો, આખા અનાજ, કઠોળ અને પ્રોટીનયુક્ત ખોરાકને આહારમાં સામેલ કરો.
મધ્યરાત્રિના નાસ્તા પર નિયંત્રણ રાખો: ભૂખ લાગે તો ચિપ્સ કે વધુ ખાંડવાળા નાસ્તાને બદલે પૌષ્ટિક ખોરાકની નાની માત્રા પસંદ કરો.
ઊંઘનું સમયપત્રક જાળવો: દરરોજ પૂરતી અને નિયમિત ઊંઘ લેવાનો પ્રયાસ કરો.
રાત્રિ શિફ્ટમાં કામ કરતા લોકોએ પણ પોતાના કામના સમયને અનુરૂપ ભોજન અને ઊંઘનું આયોજન કરવું જોઈએ. માત્ર ભોજનનો સમય બદલી દેવાથી સ્ટ્રોકનું જોખમ ઘટશે તેની ખાતરી નથી, પરંતુ સંતુલિત જીવનશૈલી એકંદર સ્વાસ્થ્ય માટે ઉપયોગી છે.
સ્ટ્રોકથી બચવા માટે આ બાબતોનું ધ્યાન રાખો
સ્ટ્રોકનું જોખમ ઘટાડવા માટે માત્ર ખાવાની આદતો સુધારવી પૂરતી નથી. બ્લડ પ્રેશર, બ્લડ સુગર અને કોલેસ્ટ્રોલને નિયંત્રણમાં રાખવું પણ જરૂરી છે.
નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ અને કસરત કરો.
સ્વસ્થ વજન જાળવવાનો પ્રયાસ કરો.
તમાકુ અને ધૂમ્રપાનથી દૂર રહો.
સંતુલિત આહાર લો અને વધુ પડતા મીઠાવાળા તથા પ્રોસેસ્ડ ખોરાકનું સેવન મર્યાદિત કરો.
ડાયાબિટીસ અને હાઈ બ્લડ પ્રેશર જેવી સમસ્યાઓ હોય તો તબીબી સલાહ મુજબ સારવાર ચાલુ રાખો.
પૂરતી ઊંઘ લો અને લાંબા સમય સુધી અનિયમિત દિનચર્યા ટાળવાનો પ્રયાસ કરો.
સ્ટ્રોકનાં લક્ષણો ઓળખો, તાત્કાલિક સારવાર મેળવો
સ્ટ્રોકના લક્ષણો અચાનક દેખાઈ શકે છે. તેમાં ચહેરાની એક બાજુ ઢળી જવી, હાથ અથવા પગમાં એક બાજુ નબળાઈ કે સુન્નતા આવવી, બોલવામાં કે સમજવામાં મુશ્કેલી થવી, અચાનક દૃષ્ટિમાં ફેરફાર થવો અને ચાલવામાં કે સંતુલન જાળવવામાં મુશ્કેલી થવી સામેલ છે. આવા લક્ષણો દેખાય તો સમય બગાડ્યા વિના તાત્કાલિક ઇમરજન્સી તબીબી મદદ મેળવો. લક્ષણો થોડા સમયમાં દૂર થઈ જાય તો પણ તેને અવગણશો નહીં. સ્ટ્રોકની વહેલી ઓળખ અને સારવારથી ગંભીર નુકસાનનું જોખમ ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે.
