Iodine Deficiency: આયોડીન શરીર માટે જરૂરી ખનિજ તત્ત્વોમાંથી એક છે. શરીરને થાઈરોઈડ હોર્મોન્સ બનાવવા માટે આયોડીનની જરૂર પડે છે. આ હોર્મોન્સ મેટાબોલિઝમ, શરીરનું તાપમાન અને એનર્જી લેવલ જાળવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. એટલું જ નહીં, બાળકોના શારીરિક વિકાસ અને મગજના વિકાસ માટે પણ આયોડીન જરૂરી છે. લાંબા સમય સુધી શરીરમાં આયોડીનની ઉણપ રહે તો થાઈરોઈડ સંબંધિત સમસ્યાઓ સહિત અનેક સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. નિષ્ણાતોના મતે, આયોડીનની ઉણપથી બચવા માટે રોજિંદા આહારમાં આયોડીનના યોગ્ય સ્ત્રોતોનો સમાવેશ કરવો જરૂરી છે. જોકે, શરીરમાં આયોડીનની ઉણપ છે કે નહીં તેની જાણકારી વગર પોતાની રીતે આયોડીનની ગોળીઓ અથવા સપ્લિમેન્ટ લેવાનું ટાળવું જોઈએ.
આયોડાઈઝ્ડ મીઠું છે સૌથી સરળ વિકલ્પ
આયોડીનની ઉણપથી બચવા માટે આયોડીનયુક્ત એટલે કે આયોડાઈઝ્ડ મીઠાનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. સામાન્ય મીઠાની જગ્યાએ આયોડાઈઝ્ડ મીઠું પસંદ કરવાથી રોજિંદા આહારમાંથી આયોડીન મેળવવામાં મદદ મળે છે. જોકે, આયોડાઈઝ્ડ મીઠું વાપરવાનો અર્થ મીઠાનું પ્રમાણ વધારવું એવો નથી. વધુ પડતું મીઠું ખાવાથી હાઈ બ્લડ પ્રેશરનું જોખમ વધી શકે છે. તેથી મીઠાનું સેવન હંમેશાં મર્યાદિત માત્રામાં જ કરવું જોઈએ. આયોડીનયુક્ત મીઠાને બંધ ડબ્બામાં, ભેજ અને વધુ ગરમીથી દૂર રાખવું પણ જરૂરી છે, જેથી તેમાં રહેલું આયોડીન જળવાઈ રહે.
દૂધ અને ડેરી પ્રોડક્ટ્સ પણ સારા સ્ત્રોત
દૂધ, દહીં, યોગર્ટ અને અન્ય ડેરી પ્રોડક્ટ્સમાંથી પણ આયોડીન મળી શકે છે. જોકે, અલગ-અલગ ડેરી પ્રોડક્ટ્સમાં આયોડીનનું પ્રમાણ સરખું હોતું નથી. ડેરી પ્રોડક્ટ્સનું સેવન કરતા લોકો સંતુલિત આહારના ભાગરૂપે દૂધ અને દહીંને ડાયટમાં સામેલ કરી શકે છે.
ઈંડા અને માછલીથી પણ મળે છે આયોડીન
ઈંડા, ખાસ કરીને ઈંડાની જરદીમાં આયોડીન મળી શકે છે. આ ઉપરાંત માછલી અને અન્ય સીફૂડ પણ આયોડીનના સારા આહાર સ્ત્રોત બની શકે છે. જોકે, તેમાં આયોડીનનું પ્રમાણ માછલીના પ્રકાર અને ખાવામાં આવેલી માત્રા પ્રમાણે અલગ હોઈ શકે છે. તેથી નોન-વેજ આહાર લેતા લોકો માટે ઈંડા અને માછલી આયોડીન મેળવવાના વિકલ્પ બની શકે છે.
કઠોળ, અનાજ અને શાકભાજી પણ ઉપયોગી
કેટલાક પ્લાન્ટ આધારિત ખોરાક જેમ કે બીન્સ, અનાજ અને વિવિધ શાકભાજીમાં પણ આયોડીન મળી શકે છે. જોકે, આવા ખોરાકમાં આયોડીનનું પ્રમાણ જમીન અને ખેતીની પરિસ્થિતિ પ્રમાણે બદલાઈ શકે છે. પ્લાન્ટ આધારિત અથવા વેગન ડાયટ લેતા લોકોએ આ બાબતનું ખાસ ધ્યાન રાખવું જોઈએ. જો તેમના આહારમાં ડેરી પ્રોડક્ટ્સ અને સીફૂડનો સમાવેશ ન થતો હોય તો આયોડીનની પૂરતી માત્રા મળી રહી છે કે નહીં તેના પર ધ્યાન આપવું જરૂરી છે.
કોબી, ફૂલકોબી અને બ્રોકોલી અંગે શું ધ્યાન રાખવું?
કોબી, ફૂલકોબી અને બ્રોકોલી જેવી ક્રુસિફેરસ શાકભાજીમાં કેટલાક એવા તત્ત્વો હોય છે, જે ખૂબ વધારે માત્રામાં લેવાય ત્યારે શરીર દ્વારા આયોડીનના ઉપયોગને અસર કરી શકે છે. જોકે, આ શાકભાજીને સંપૂર્ણપણે બંધ કરવાની જરૂર નથી. ખાસ કરીને આયોડીનની ઉણપ અથવા થાઈરોઈડની સમસ્યા ધરાવતા લોકોએ આવી શાકભાજીનું ખૂબ વધારે પ્રમાણમાં, ખાસ કરીને કાચું સેવન કરવું કે નહીં તે અંગે નિષ્ણાતની સલાહ લેવી યોગ્ય છે.
સીવીડમાં આયોડીનનું પ્રમાણ ખૂબ વધારે હોઈ શકે
સીવીડમાં આયોડીનનું પ્રમાણ ઘણું વધારે હોઈ શકે છે. તેથી આયોડીનની ઉણપ છે એટલે મોટી માત્રામાં સીવીડ ખાવું યોગ્ય નથી. જરૂર કરતાં વધારે આયોડીનનું સેવન પણ થાઈરોઈડના કાર્યને અસર કરી શકે છે. આ કારણે પોતાની રીતે આયોડીન સપ્લિમેન્ટ શરૂ કરવાનું પણ ટાળવું જોઈએ. આયોડીનની ઉણપ હોય અથવા થાઈરોઈડ સંબંધિત કોઈ સમસ્યા હોય તો સપ્લિમેન્ટ લેતા પહેલાં નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જરૂરી છે.
ગર્ભાવસ્થા અને સ્તનપાનમાં ખાસ ધ્યાન જરૂરી
ગર્ભાવસ્થા અને સ્તનપાન દરમિયાન શરીરની આયોડીનની જરૂરિયાત વધી શકે છે. આ સમયગાળામાં માતાના આહારનો સંબંધ બાળકના વિકાસ સાથે પણ હોય છે. તેથી આ દરમિયાન આયોડીનની પૂરતી માત્રા મળી રહી છે કે નહીં તેના પર ખાસ ધ્યાન આપવું જોઈએ. વેગન ડાયટ લેતા લોકો, ડેરી પ્રોડક્ટ્સનું સેવન ન કરતા લોકો અથવા ખૂબ ઓછું સીફૂડ ખાતા લોકોએ પણ પોતાના આહારમાં આયોડીનના યોગ્ય સ્ત્રોતો સામેલ કરવા અંગે ખાસ ધ્યાન આપવું જોઈએ.
આયોડીન ઓછું હોય કે વધારે, બંનેમાં સાવચેતી જરૂરી
આયોડીનની ઉણપથી થાઈરોઈડ સંબંધિત સમસ્યાઓ થઈ શકે છે, પરંતુ જરૂર કરતાં વધારે આયોડીનનું સેવન પણ થાઈરોઈડના કાર્યને અસર કરી શકે છે. તેથી માત્ર થાઈરોઈડની સમસ્યા છે એટલા માટે પોતાની રીતે આયોડીન સપ્લિમેન્ટ લેવું યોગ્ય નથી. આયોડીનની ઉણપથી બચવા માટે સંતુલિત આહાર, યોગ્ય માત્રામાં આયોડાઈઝ્ડ મીઠું અને આયોડીન ધરાવતા વિવિધ ખોરાકનો સમાવેશ મહત્વપૂર્ણ છે. જો આયોડીનની ઉણપની શંકા હોય અથવા થાઈરોઈડ સંબંધિત સમસ્યા હોય તો આહારમાં મોટા ફેરફાર કરતા પહેલાં નિષ્ણાતની સલાહ લેવી વધુ યોગ્ય છે.
