The Science Behind Morning Joint Pain: સવારના સમયે પથારીમાંથી ઊભા થતી વખતે સાંધા જકડાઈ જવા અને અસહ્ય દુખાવો અનુભવવો એ આજકાલ ખૂબ જ સામાન્ય સમસ્યા બની ગઈ છે. ખાસ કરીને વધતી ઉંમરની સાથે અથવા સંધિવા (આર્થરાઈટિસ) જેવી સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા ધરાવતા લોકોમાં આ તકલીફ વધુ જોવા મળે છે. રાત્રે ઊંઘતી વખતે લાંબા સમય સુધી શરીર એક જ સ્થિતિમાં રહેવાથી સાંધામાં રહેલું ચીકણું પ્રવાહી ઓછું સક્રિય થાય છે અને લોહીનું ભ્રમણ ધીમું પડી જાય છે. આ કારણે સવારે હાથ, પગ, ઘૂંટણ, કમર અને કાંડાના સાંધા કડક થઈ જાય છે. મોટાભાગના લોકોને થોડીક મિનિટ હલનચલન કર્યા બાદ રાહત મળે છે, પરંતુ કેટલાક કિસ્સાઓમાં આ તકલીફ આખો દિવસ હેરાન કરી શકે છે.
સાંધાનો દુખાવો કેમ થાય છે?
સાંધા જકડાઈ જવા કે દુખાવા પાછળ મુખ્યત્વે ચાર સાદા કારણો હોય છે. પહેલું, ઉંમર વધવાની સાથે સાંધા વચ્ચેની ગાદી ઘસાઈ જાય છે, જેને લીધે હાડકાં ઘસાય છે અને દુખાવો થાય છે. બીજું, શરીરની અંદરથી જ સાંધામાં સોજો આવી જવો. ત્રીજું, લોહીમાં 'યુરિક એસિડ' નામનું તત્વ વધી જવું, જેના લીધે ખાસ કરીને પગના અંગૂઠામાં અસહ્ય દુખાવો અને બળતરા થાય છે. અને ચોથું, કોઈ જૂની વાગેલી ઈજા કે તાવ આવ્યા પછી સ્નાયુઓ નબળા પડી જવા.
દિનચર્યામાં કરો આ જરૂરી ફેરફાર
આ તકલીફમાંથી મુક્તિ મેળવવા માટે દૈનિક જીવનશૈલીમાં કેટલાક મહત્વપૂર્ણ ફેરફારો કરવા જરૂરી છે. રાત્રે પૂરતી અને સારી ઊંઘ લેવાથી શરીરના સ્નાયુઓ કુદરતી રીતે રિપેર થાય છે, તેથી યોગ્ય અને આરામદાયક ગાદલાનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ. સવારે પથારીમાંથી સીધા ઊભા થઈને કામે લાગી જવાને બદલે પથારીમાં જ હળવું સ્ટ્રેચિંગ કરીને હાથ-પગ ગોળ ફેરવવા જોઈએ. ત્યારબાદ હૂંફાળા પાણીથી સ્નાન કરવાથી કે દુખાવા વાળી જગ્યાએ શેક કરવાથી રક્ત પરિભ્રમણ સુધરે છે અને સ્નાયુઓને ત્વરિત આરામ મળે છે.
આહારનું મહત્વ
દિવસ દરમિયાન શારીરિક રીતે સક્રિય રહેવું અને યોગ્ય આહાર લેવો પણ એટલો જ જરૂરી છે. સવારે એક ગ્લાસ પાણી પીને શરીરને હાઈડ્રેટ રાખવું જોઈએ અને ખોરાકમાં ફળ, શાકભાજી, કઠોળ તથા નટ્સ ઉમેરીને પ્રોસેસ્ડ ખોરાકથી દૂર રહેવું જોઈએ. વજન નિયંત્રણમાં રાખવાથી ઘૂંટણ અને કમરના સાંધા પરનું દબાણ ઘટે છે. જો ડોક્ટરે દિનચર્યા માટે કોઈ દવાઓ આપી હોય, તો તેને સમયસર લેવી જોઈએ જેથી દિવસભર સાંધા સક્રિય રહે અને દુખાવો ન થાય.
ડોક્ટરની સલાહ ક્યારે લેવી?
સવારમાં સાંધા અકડાઈ જવા જેવી સમસ્યાને સામાન્ય ગણીને અવગણવી ક્યારેક ભારે પડી શકે છે. જો આ તકલીફ એક કલાકથી વધુ સમય સુધી રહે, સાંધામાં વધુ પડતો સોજો આવે, તાવ આવે અથવા અચાનક વજન ઘટવા લાગે તો વિલંબ કર્યા વગર તબીબીની સલાહ લેવી ખૂબ જરૂરી છે. હાથ-પગમાં સતત ખાલી ચડવી કે ચાલવામાં તકલીફ પડવી એ કોઈ ગંભીર બીમારીનો સંકેત હોઈ શકે છે, તેથી યોગ્ય સમયે ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરીને સારવાર શરૂ કરવી હિતાવહ છે.
