Heart Disease and Oral Health:આજના સમયમાં હૃદય સંબંધિત બિમારીઓ માત્ર વૃદ્ધો પૂરતી સીમિત નથી રહી, પરંતુ યુવાનો પણ તેનો મોટા પ્રમાણમાં ભોગ બની રહ્યા છે. લાઈફસ્ટાઈલ અને ખાણી-પીણીની ખોટી આદતોની સાથે-સાથે આપણું મોઢું અને ઓરલ હેલ્થ પણ હૃદયના સ્વાસ્થ્ય પર સીધી અસર કરે છે. ડોક્ટરોના જણાવ્યા અનુસાર, જો મોઢાની યોગ્ય સ્વચ્છતા ન રાખવામાં આવે તો તે માત્ર દાંત અને પેઢાંને જ નહીં, પરંતુ આપણા હૃદયને પણ ગંભીર નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. મોઢામાં જમા થતા હાનિકારક બેક્ટેરિયા લોહીના પ્રવાહ દ્વારા સીધા હૃદય સુધી પહોંચી શકે છે, જેનાથી હાર્ટ એટેક અને અન્ય ગંભીર કાર્ડિયોવેસ્ક્યુલર બીમારીઓનું જોખમ અનેકગણું વધી જાય છે. વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઇઝેશન (WHO)ના આંકડા મુજબ પણ હૃદયરોગ દુનિયાભરમાં મૃત્યુનું સૌથી મોટું કારણ બની રહ્યો છે, તેથી ઓરલ હાઈજિન પ્રત્યે સભાન થવું ખૂબ જ અનિવાર્ય છે.
જીભ અને હૃદય વચ્ચેનો અનોખો સંબંધ
ઘણીવાર આપણે હાર્ટ અટેક કે હૃદયની તકલીફ વખતે જીભ નીચે દવા મૂકવાની સલાહ સાંભળીએ છીએ, જેના કારણે લોકોમાં એવી ગેરસમજ થાય છે કે જીભને હૃદય સાથે સીધો સંબંધ છે. વાસ્તવમાં, આપણી જીભ અને ગળાના સ્નાયુઓ તેમજ ચેતાઓ (Nerves) શરીરની વિવિધ ક્રિયાઓનું સંચાલન કરે છે. આમાં 'વેગસ નર્વ' (Vagus Nerve) ખૂબ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે, જે મગજથી શરૂ થઈને ગરદન થઈને છાતી અને પેટ સુધી પહોંચે છે અને હૃદયના ધબકારા નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે. પરંતુ મોઢામાંથી હૃદય સુધી જોખમ પહોંચવાનું મુખ્ય કારણ બેક્ટેરિયા છે. મોઢામાં અને જીભ પર પાન કે ખાંડને કારણે જે હાનિકારક બેક્ટેરિયા પનપે છે, તે લોહીની નસો દ્વારા હૃદયના અસ્તર કે વાલ્વ સુધી પહોંચીને ચેપ ફેલાવી શકે છે.
તાજેતરના વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસો શું કહે છે?
હાલના વર્ષોમાં વૈજ્ઞાનિકોએ ઓરલ હેલ્થ અને હાર્ટ ફેલ્યોર વચ્ચેના સંબંધને સમજવા માટે અનેક મહત્ત્વપૂર્ણ અભ્યાસો કર્યા છે. વર્ષ 2022માં કરવામાં આવેલા એક રિસર્ચમાં કન્જેસ્ટિવ હાર્ટ ફેલ્યોર (CHF) ધરાવતા દર્દીઓની જીભ પર રહેલા સૂક્ષ્મજીવો (Microbes) અને સ્વસ્થ લોકોની જીભ પર રહેલા સૂક્ષ્મજીવો વચ્ચે તુલના કરવામાં આવી હતી. સંશોધકોને આશ્ચર્યજનક પરિણામો મળ્યા કે હાર્ટ ફેલ્યોરથી પીડિત લોકોની જીભ પરના બેક્ટેરિયા તંદુરસ્ત લોકો કરતા અલગ અને વધુ જોખમી હતા. જો કે, તજજ્ઞો સ્પષ્ટ કરે છે કે માત્ર જીભ પરના સૂક્ષ્મજીવોના આધારે હૃદયરોગનું ચોક્કસ નિદાન કરી શકાતું નથી, પરંતુ આ અભ્યાસો એ વાતની સાક્ષી પૂરે છે કે નબળી ઓરલ હેલ્થ હૃદયના જોખમને વધારવામાં ઉત્પ્રેરકનું કામ ચોક્કસ કરે છે.
મોઢા અને જીભની સ્વચ્છતા રાખવાની સાચી રીતો
હૃદયને સુરક્ષિત અને સ્વસ્થ રાખવા માટે શરીરની અન્ય કાળજીની સાથે-સાથે મોઢાની સ્વચ્છતા જાળવવી પણ એટલી જ આવશ્યક છે. આ માટે કેટલીક સરળ દિનચર્યા અપનાવવી જોઈએ:
દિવસમાં બે વાર બ્રશ કરો: સવારે અને રાત્રે સૂતા પહેલા ફ્લોરાઈડ યુક્ત ટૂથપેસ્ટથી ઓછામાં ઓછી બે મિનિટ સુધી દાંત સાફ કરો.
જીભની સફાઈ અવશ્ય કરો: જીભ પર જમા થતી સફેદ પરત અને બેક્ટેરિયાને દૂર કરવા માટે હળવા હાથે જીભ સાફ કરવા ટંગ ક્લીનરનો ઉપયોગ કરો.
ડેન્ટલ ફ્લોસનો પ્રયોગ કરો: ફક્ત બ્રશ કરવાથી દાંતની વચ્ચે ફસાયેલો ખોરાક નીકળતો નથી, તેથી ફ્લોસની મદદથી દાંતની અંદરની સફાઈ રાખો.
માઉથવોશ વાપરો: ડેન્ટિસ્ટની સલાહ મુજબ યોગ્ય માઉથવોશનો ઉપયોગ કરીને મોઢાના હાનિકારક બેક્ટેરિયાને દૂર કરી શકાય છે.
નિયમિત બ્રશ બદલો: દર 3 થી 4 મહિને અથવા ટૂથબ્રશના રેસા ખરાબ થઈ જાય ત્યારે નવું બ્રશ વાપરવાનું શરૂ કરો.
ડેન્ટિસ્ટની સલાહ ક્યારે લેવી અને અન્ય સાવચેતીઓ
જો તમને મોઢામાંથી દુર્ગંધ આવવી, પેઢાંમાંથી લોહી નીકળવું, દાંતમાં સડો થવો, મોઢામાં ચાંદા કે ફોલ્લા પડવા જેવી સમસ્યાઓ લાંબા સમય સુધી રહે અને બે અઠવાડિયામાં ન મટે, તો તેને સામાન્ય ગણીને નજરઅંદાજ ન કરો. તાત્કાલિક ડેન્ટિસ્ટ અથવા ડોક્ટરનો સંપર્ક કરવો ખૂબ જ જરૂરી છે. અંતમાં, હૃદયને તંદુરસ્ત રાખવા માટે હેલ્ધી ડાયેટ, નિયમિત કસરત અને પૂરતી ઊંઘની સાથે મોઢાની સ્વચ્છતાનું ધ્યાન રાખવું એ પણ એક અત્યંત પ્રભાવી પગલું છે, જે તમને લાંબા અને નિરોગી જીવન તરફ લઈ જાય છે.
