Everest Faces Human-Made Environmental Crisis: દુનિયાના સૌથી ઊંચા શિખર માઉન્ટ એવરેસ્ટ પર સર કરવાનો રોમાંચ દર વર્ષે હજારો સાહસિકોને હિમાલય તરફ આકર્ષે છે. પરંતુ પર્વતારોહણની સીઝન દરમિયાન એવરેસ્ટ બેઝ કેમ્પ પર એકઠો થતો વિશાળ માનવ સમૂહ હવે સ્થાનિક પર્યાવરણ માટે એક ગંભીર સવાલ બની ગયો છે. પર્વતારોહકો, ગાઈડ્સ અને સપોર્ટ સ્ટાફ દ્વારા ઊભી કરાતી આ અસ્થાયી વસાહત હિમાલયની કુદરતી સુંદરતા અને ત્યાં રહેલા હિમનદીઓ (ગ્લેશિયર્સ) માટે મોટો પડકાર બની રહી છે. તાજેતરના વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસમાં ચોંકાવનારી વિગતો સામે આવી છે કે માનવીય પ્રવૃત્તિઓ અને માનવ પેશાબના લીધે ત્યાંનું તાપમાન વધી રહ્યું છે અને બરફ ઝડપથી ઓગળી રહ્યો છે.
ગ્લેશિયર ઝડપથી ઓગળવા પાછળના મુખ્ય કારણો
વૈજ્ઞાનિક સંશોધન દર્શાવે છે કે એવરેસ્ટના પ્રખ્યાત ખુમ્બુ ગ્લેશિયરને સૌથી વધુ નુકસાન બેઝ કેમ્પ પર થતી દૈનિક માનવ પ્રવૃત્તિઓથી થઈ રહ્યું છે. બેઝ કેમ્પમાં રહેતા હજારો લોકો ખોરાક બનાવવા અને ઠંડીથી બચવા માટે મોટા પ્રમાણમાં ઇંધણનો ઉપયોગ કરે છે. આ સિવાય, મોટી સંખ્યામાં માનવ પેશાબ અને મળત્યાગથી ઉત્પન્ન થતી ઉષ્મા ગ્લેશિયરની સરફેસ પર સીધી અસર કરે છે. પેશાબમાં રહેલું ક્ષાર અને રાસાયણિક તત્ત્વો બરફ સાથે ભળતાની સાથે જ તેના ગલનબિંદુને અસર કરે છે, જેના કારણે કુદરતી બરફ ધારણા કરતાં વધુ ઝડપથી પાણીમાં ફેરવાઈ રહ્યો છે.
રિસર્ચમાં સામે આવ્યા ચોંકાવનારા આંકડા
2023માં કરવામાં આવેલા એક મહત્વપૂર્ણ અભ્યાસ મુજબ, બેઝ કેમ્પમાં માનવ પ્રવૃત્તિઓ અને માનવ પેશાબમાંથી નીકળતી ગરમીના કારણે અંદાજે 1,964 થી લઈને 3,020 ટન જેટલો વિશાળ બરફ ઓગળી ચૂક્યો છે. આ આંકડો પર્યાવરણવિદો માટે લાલ બત્તી સમાન છે. છેલ્લા 32 વર્ષના ડેટાનું વિશ્લેષણ કરતાં માલૂમ પડ્યું છે કે એવરેસ્ટ બેઝ કેમ્પ વિસ્તારનું તાપમાન દર વર્ષે સરેરાશ 0.28°C ના દરે વધી રહ્યું છે. સ્થાનિક તાપમાનમાં થઈ રહેલો આ સતત વધારો માત્ર ખુમ્બુ ગ્લેશિયર જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર હિમાલયન ઇકોસિસ્ટમ માટે ચિંતાનો વિષય છે.
બેઝ કેમ્પ ખસેડવાની વૈજ્ઞાનિકોની ભલામણ
ખુમ્બુ ગ્લેશિયર પર વધી રહેલા આ ગંભીર ભૌગોલિક અને પર્યાવરણીય દબાણને જોતાં સંશોધકો અને ગ્લેશિયોલોજિસ્ટે તાકીદના પગલાં લેવાની સલાહ આપી છે. વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે જો બેઝ કેમ્પને હાલના ગ્લેશિયર પરથી ખસેડીને નીચાણવાળા અથવા સુરક્ષિત પથ્થરાળ વિસ્તારમાં શિફ્ટ કરવામાં આવે, તો ગ્લેશિયર પર પડતું સીધું માનવ દબાણ ઓછું કરી શકાશે. આ સાથે જ પર્વતારોહણ દરમિયાન કચરા નિકાલ અને માનવ મળ-મૂત્રના વ્યવસ્થાપન માટે અત્યંત સખત અને આધુનિક નિયમો બનાવવાની ભલામણ પણ કરવામાં આવી છે.
ભવિષ્ય પર ઘેરાતા જોખમના વાદળો
જો સમયસર યોગ્ય પગલાં લેવામાં નહીં આવે તો એવરેસ્ટ વિસ્તારના ગ્લેશિયર્સનું અસ્તિત્વ જોખમમાં મુકાઈ શકે છે. ગ્લેશિયર પીગળવાથી માત્ર પર્વતારોહકો માટે જ રસ્તો જોખમી નથી બનતો, પરંતુ નીચે વસતા લાખો લોકો માટે પીવાના પાણીનું સંકટ અને પૂર જેવી કુદરતી હોનારતોનું જોખમ પણ વધી જાય છે. કુદરતના અદ્ભુત વારસા સમાન માઉન્ટ એવરેસ્ટને બચાવવા માટે હવે પ્રવાસન સાથે પર્યાવરણની સુરક્ષાનો સંતુલિત સમન્વય સાધવો અત્યંત જરૂરી બન્યો છે.
