Early Symptoms of Alzheimer's Disease: રોજિંદા જીવનમાં ઘણીવાર આપણે ચાવી ક્યાં મૂકી, પરિવારના કોઈ સભ્યનું નામ કે પોતાના ઘરનો રસ્તો અચાનક ભૂલી જઈએ છીએ. મોટાભાગના લોકો આ બાબતને ઉંમર વધવાની એક સામાન્ય પ્રક્રિયા માનીને અવગણી દેતા હોય છે. પરંતુ આરોગ્ય નિષ્ણાતો અને ન્યુરોલોજિસ્ટ્સનું કહેવું છે કે, આ પ્રકારની સતત રહેતી ભૂલવાની ટેવ અલ્ઝાઈમર રોગનું પ્રારંભિક લક્ષણ હોઈ શકે છે. આજના સમયમાં યોગ્ય જાગૃતિના અભાવે લોકો આ લક્ષણોને શરૂઆતમાં ઓળખી શકતા નથી, જેના કારણે બીમારી ગંભીર સ્વરૂપ ધારણ કરી લે છે.
ભારતમાં વધી રહ્યો છે અલ્ઝાઈમરનો ખતરો
હાલના આંકડા અને આરોગ્ય રિપોર્ટ્સ અનુસાર, ભારતમાં અલ્ઝાઈમર અને ડિમેન્શિયાના કેસોમાં ચિંતાજનક વધારો જોવા મળી રહ્યો છે. અનુમાન મુજબ, વર્ષ 2050 સુધીમાં ભારતમાં દર પાંચમાંથી એક વડીલ કોઈને કોઈ સ્તરે આ માનસિક બીમારીનો શિકાર બની શકે છે. ગુજરાત સહિત દેશભરમાં 60થી 65 વર્ષની વયના લોકોમાં યાદશક્તિ નબળી થવા અને વિચારવાની ક્ષમતા ઘટવાની ફરિયાદો વધી રહી છે. જોકે, આ બીમારી માત્ર વડીલો પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ 65 વર્ષથી ઓછી વયના લોકોમાં પણ આના લક્ષણો જોવા મળી શકે છે.
અલ્ઝાઈમરના મુખ્ય લક્ષણો જેને નજરઅંદાજ ન કરવા જોઈએ
જો તમારા પરિવાર કે આસપાસના કોઈ વડીલમાં નીચે મુજબના ફેરફારો સતત જોવા મળે, તો તરત જ ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ:
એક જ પ્રશ્ન કે માહિતી વારંવાર પૂછવી અથવા ભૂલી જવી.
રોજના જાણીતા કામો (જેમ કે રાંધવું, ઘરનું સરનામું યાદ રાખવું) કરવામાં મુશ્કેલી પડવી.
વાતચીત કરતી વખતે યોગ્ય શબ્દો શોધવામાં કે વાક્ય પૂરું કરવામાં પરેશાની થવી.
યોગ્ય નિર્ણયો લેવાની ક્ષમતામાં ઘટાડો થવો.
જાણીતી જગ્યાઓએ પણ રસ્તો કે દિશા ભૂલી જવી.
વ્યક્તિના મૂડ અને વર્તનમાં અચાનક મોટા ફેરફારો દેખાવા.
બીમારી વહેલી ઓળખવી કેમ જરૂરી છે?
ઘણા વડીલો અને તેમના પરિવારજનો ડૉક્ટર પાસે જવાનું ટાળે છે, કારણ કે તેઓ માને છે કે ઉંમર વધવાની સાથે ભૂલી જવું સ્વાભાવિક છે. પરંતુ નિષ્ણાતો ભારપૂર્વક જણાવે છે કે અલ્ઝાઈમરના શરૂઆતના તબક્કામાં જો યોગ્ય નિદાન થઈ જાય, તો દવાઓ અને જીવનશૈલીના ફેરફારો દ્વારા બીમારી વધવાની ઝડપને ઘણી હદ સુધી ધીમી કરી શકાય છે. ખાસ કરીને જે લોકોને અનિયંત્રિત ડાયાબિટીસ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર, વધુ પડતો તણાવ હોય કે પરિવારમાં અલ્ઝાઈમરનો ઈતિહાસ રહ્યો હોય, તેમણે વધુ સાવચેત રહેવું જરૂરી છે.
મગજને સક્રિય રાખવા અને અલ્ઝાઈમરથી બચવાના ઉપાયો
મગજને સતત સક્રિય રાખીને કોગ્નિટિવ હેલ્થ (માનસિક સ્વાસ્થ્ય) સુધારી શકાય છે. વડીલોએ એકલતાથી દૂર રહી સામાજિક રીતે સક્રિય રહેવું જોઈએ. મગજની કસરત થાય તેવી પ્રવૃત્તિઓ જેવી કે પુસ્તકો વાંચવા, પઝલ્સ અને ક્રોસવર્ડ ઉકેલવા, નવી ભાષા કે સંગીત શીખવું અને કવિતા કે લેખ લખવાથી મગજના કોષો સક્રિય રહે છે. આ ઉપરાંત, ડિજિટલ સાધનો પર અતિશય નિર્ભરતા ઘટાડીને મગજનો ઉપયોગ વધારવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.
સ્વસ્થ જીવનશૈલી અને નિયમિત તપાસ
40 વર્ષની વય વટાવ્યા પછી દરેક વ્યક્તિએ પોતાના શારીરિક અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યે જાગૃત બનવું જોઈએ. બ્લડ પ્રેશર અને સુગરને નિયંત્રણમાં રાખવા સાથે આહારમાં લીલા શાકભાજી, તાજા ફળો, કઠોળ અને પૌષ્ટિક ખોરાકનો સમાવેશ કરવો જોઈએ. દૈનિક જીવનમાં યોગ, ધ્યાન (Meditation) અને હળવી કસરતોનો સમાવેશ કરવાથી મગજમાં લોહીનું પરિભ્રમણ સારું રહે છે, જે અલ્ઝાઈમર જેવા રોગોના જોખમને ઘટાડવામાં મદદરૂપ બને છે.
