5 Easy Ways to Make Organic Fertilizer at Home: સામાન્ય રીતે આપણે કેળું ખાધા પછી તેની છાલને કચરાપેટીમાં ફેંકી દેતા હોઈએ છીએ. પરંતુ જો તમને બાગાયતી કે ઘરઆંગણે છોડ ઉગાડવાનો શોખ હોય, તો આ છાલ તમારા માટે સોના સમાન સાબિત થઈ શકે છે. કેળાની છાલમાં પોટેશિયમ, ફોસ્ફરસ, કેલ્શિયમ અને મેગ્નેશિયમ જેવા મહત્વપૂર્ણ પોષક તત્વો વિપુલ પ્રમાણમાં મળી આવે છે. આ તત્વો છોડના મૂળને મજબૂત બનાવવામાં, નવા ફૂલો લાવવામાં અને પાંદડાને લીલાછમ રાખવામાં મદદ કરે છે. જો તમારી બાલ્કની કે અગાશીમાં કુંડાં રાખેલાં હોય, તો કોઈ પણ મોંઘા ખાતર વગર માત્ર આ ઘરગથ્થુ વસ્તુથી છોડનો સારો વિકાસ કરી શકાય છે.
1. રાતોરાત પાણીમાં પલાળીને બનાવો લિક્વિડ ફર્ટિલાઇઝર
કેળાની છાલમાંથી લિક્વિડ ખાતર બનાવવું એ સૌથી સરળ અને ઝડપી રસ્તો છે. આ માટે સૌપ્રથમ કેળાની છાલના નાના-નાના ટુકડા કરી લો. ત્યારબાદ એક કાચની કે પ્લાસ્ટિકની બરણીમાં આ ટુકડા નાખીને તેમાં છાલ ડૂબે તેટલું પાણી ભરી દો. આ મિશ્રણને 2 થી 3 દિવસ સુધી ઢાંકીને રાખી મુકો. ત્યારબાદ પાણીને ગાળી લો. આ તૈયાર થયેલું પોષક તત્વોથી સભર પાણી સીધું છોડમાં નાખવાને બદલે, તેમાં થોડું સાદું પાણી ઉમેરીને પાતળું (Dilute) કરી લો અને પછી કુંડાની માટીમાં આપો. બચેલી છાલને ફેંકવાને બદલે તેને કમ્પોસ્ટ બિનમાં ઉમેરી શકાય છે.
2. છાલને ઉકાળીને ઝડપી લિક્વિડ ફીડ તૈયાર કરવાની રીત
જો તમારે ત્વરિત પોષણ આપતું પ્રવાહી ખાતર બનાવવું હોય તો ઉકાળવાની પદ્ધતિ શ્રેષ્ઠ છે. આ પ્રક્રિયામાં પણ કેળાની છાલના ટુકડાને 2 થી 3 દિવસ પાણીમાં રાખવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ તે જ પાણી સાથે છાલને લગભગ 30 થી 45 મિનિટ સુધી ધીમા તાપે ઉકાળવામાં આવે છે. ઉકાળ્યા પછી આ મિશ્રણને પૂરેપૂરું ઠંડું થવા દો અને પછી તેને ગાળી લો. આ રીતે તૈયાર થયેલું લિક્વિડ ખૂબ જ સાંદ્ર (Concentrated) હોય છે, તેથી છોડમાં આપતા પહેલાં તેમાં પૂરતા પ્રમાણમાં સ્વચ્છ પાણી ઉમેરીને પાતળું કરવું અત્યંત જરૂરી છે.
3. તડકામાં સૂકવેલી છાલનો માટીમાં સીધો ઉપયોગ
જો તમારી પાસે વારંવાર લિક્વિડ ખાતર બનાવવાનો સમય ન હોય, તો સૂકી છાલનો વિકલ્પ ખૂબ જ ઉત્તમ રહે છે. કેળાની છાલના નાના ટુકડા કરીને તેને કડક સૂર્યપ્રકાશમાં બરાબર સૂકવી લો. છાલમાંથી ભેજ સંપૂર્ણપણે ઊડી જાય તે બહુ જરૂરી છે, જેથી માટીમાં ફૂગ ન લાગે. આ સુકાઈ ગયેલા ટુકડાઓને તમે કુંડાની માટી થોડી ખોદીને તેમાં સીધા જ ભેળવી શકો છો. આ સૂકી છાલને તમે લાંબા સમય સુધી એર-ટાઇટ ડબ્બામાં સાચવીને પણ રાખી શકો છો.
4. હોમમેઇડ બનાના પિલ પાવડર: લાંબા સમય સુધી સાચવવાનો ઉપાય
સૂકવેલી કેળાની છાલમાંથી પાવડર બનાવવો એ એક અત્યંત વ્યવહારુ રસ્તો છે. જ્યારે છાલ તડકામાં સૂકાઈને એકદમ કડક થઈ જાય, ત્યારે તેને મિક્સર કે ગ્રાઇન્ડરમાં પીસીને ઝીણો પાવડર બનાવી લો. આ પાવડરને છોડની માટીમાં એક-બે ચમચી જેટલો ઉમેરી શકાય છે અથવા તો પાણીમાં ઓગાળીને પણ આપી શકાય છે. પાવડર સ્વરૂપમાં ખાતરનો સંગ્રહ કરવો ખૂબ જ સરળ બને છે અને જ્યારે પણ જરૂર પડે ત્યારે છોડને ત્વરિત પોષણ આપી શકાય છે.
5. ફર્મેન્ટેડ બનાના લિક્વિડ: ખાસ છોડ માટે કુદરતી ટોનિક
જો તમે છોડ માટે વધુ ગુણકારી ઓર્ગેનિક ટોનિક બનાવવા માંગતા હોવ તો ફર્મેન્ટેશન પદ્ધતિ અજમાવી શકો છો. આ માટે પાકેલા કેળાના ટુકડા અને ગોળ અથવા ડાર્ક બ્રાઉન શુગરને સરખા પ્રમાણમાં એક કન્ટેનરમાં ભેગા કરો. આ મિશ્રણને લગભગ બે અઠવાડિયા (14 દિવસ) સુધી ફર્મેન્ટ (આથો આવવા) થવા દો. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન મીઠાશના કારણે માખીઓ કે જીવાત ન થાય તે માટે કન્ટેનરનું ઢાંકણ કડક બંધ રાખવું જરૂરી છે. બે અઠવાડિયા પછી આ લિક્વિડને પાણી સાથે સારી રીતે પાતળું કરીને જ છોડમાં છંટકાવ કરવો કે માટીમાં આપવું.
કેળાની છાલનું ખાતર વાપરતી વખતે રાખવાની જરૂરી સાવચેતીઓ
માત્ર પૂરક આહાર: કેળાની છાલનું ખાતર છોડ માટે એક વધારાનું (Supplementary) પોષણ છે, તે મુખ્ય ખાતરનો સંપૂર્ણ વિકલ્પ નથી. છોડના સ્વાસ્થ્ય માટે યોગ્ય માટી, પૂરતો સૂર્યપ્રકાશ અને નિયમિત પાણી પણ એટલા જ જરૂરી છે.
પાતળું કરીને જ વાપરવું: જ્યારે પણ કેળાની છાલનું લિક્વિડ ખાતર વાપરો ત્યારે 1 ભાગ કેળાના પાણીમાં આશરે 5 ભાગ સાદું પાણી ભેળવવું હિતાવહ છે.
નિયમિતતા: આ ખાતરનો ઉપયોગ દરરોજ કરવાને બદલે અઠવાડિયામાં કે 15 દિવસે એક જ વાર કરવો પૂરતો છે.
કયા છોડ માટે ઉપયોગી: ગુલાબ, ટામેટા, ભીંડા, મની પ્લાન્ટ, સ્નેક પ્લાન્ટ, મોન્સ્ટેરા અને એન્થુરિયમ જેવા ફૂલ-છોડ તથા શાકભાજી માટે આ ખાતર ખૂબ ફાયદાકારક છે. પરંતુ સક્યુલન્ટ્સ (Succulents) કે કેક્ટસ જેવા છોડ, જેમને ખૂબ ઓછું પાણી અને ખાતર જોઈએ છે, તેમાં આનો ઉપયોગ સાવચેતીપૂર્વક કરવો જોઈએ.
