Pneumonia Risk After Diwali: દિવાળીના ફટાકડાના ધુમાડા બાદ હવે હવામાનમાં ઠંડીનો અહેસાસ થવા લાગ્યો છે. બદલાતી ઋતુ અને વધતા પ્રદૂષણ વચ્ચે ન્યુમોનિયા જેવા ફેફસાના ગંભીર ચેપનું જોખમ પણ વધી શકે છે. નિષ્ણાતોના મતે, શરૂઆતમાં ન્યુમોનિયાનાં લક્ષણો સામાન્ય શરદી કે ઉધરસ જેવા જણાય છે, પરંતુ સમયસર સારવાર ન મળે તો સ્થિતિ ગંભીર બની શકે છે અને હોસ્પિટલમાં દાખલ થવાની જરૂર પડી શકે છે. ભારતમાં દર વર્ષે સમુદાય દ્વારા પ્રાપ્ત ન્યુમોનિયાના આશરે 40 લાખ કેસ નોંધાય છે, જે વૈશ્વિક કુલ કેસોના લગભગ એક ચતુર્થાંશ જેટલા છે. આમાંથી દર પાંચમાંથી એક દર્દીને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવાની જરૂર પડે છે. પાંચ વર્ષથી ઓછી ઉંમરનાં બાળકો આ બીમારીના સૌથી વધુ જોખમમાં હોય છે. અંદાજ મુજબ, ભારતમાં દર વર્ષે ન્યુમોનિયા અને સંબંધિત શ્વસન ચેપને કારણે એક લાખથી વધુ બાળકોનાં મૃત્યુ થાય છે.
પ્રદૂષણ બાદ ઠંડી વધારી શકે છે મુશ્કેલી
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, ફટાકડાનો ધુમાડો અને હવામાં રહેલા સૂક્ષ્મ પ્રદૂષિત કણો શ્વસન માર્ગને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. તેના કારણે ફેફસાં માટે શરીરમાં પ્રવેશતા જંતુઓને બહાર કાઢવાનું મુશ્કેલ બને છે. પ્રદૂષિત હવા બેક્ટેરિયા સામે લડતી રોગપ્રતિકારક કોષોની કામગીરીને પણ નબળી પાડી શકે છે. આ ઉપરાંત, હવામાન બદલાતાં લોકો વધુ સમય ઘરની અંદર વિતાવે છે. આવી સ્થિતિમાં સામાન્ય વાયરલ ચેપ ફેલાવાની શક્યતા વધી શકે છે અને કેટલાક કિસ્સામાં તે ન્યુમોનિયાનું સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે. દિવાળી બાદ દર વર્ષે આ પ્રકારની સ્થિતિ જોવા મળતી હોવાનું નિષ્ણાતો જણાવે છે.
ખાંસી અને ગળાના દુખાવાને સામાન્ય શરદી સમજી અવગણશો નહીં
સતત રહેતી ઉધરસને સામાન્ય સમસ્યા સમજીને અવગણવી નહીં. આદુની ચા, વરાળ કે અગાઉ બચેલી એન્ટિબાયોટિક દવાઓના સહારે જાતે જ સારવાર કરવાનો પ્રયાસ જોખમી બની શકે છે. નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, ઘણા દર્દીઓ શરૂઆતમાં તેને સામાન્ય શરદી માનીને સારવાર કરાવતા નથી. પરંતુ જ્યારે તેઓ ડૉક્ટર પાસે પહોંચે છે ત્યારે ચેપ ફેફસાં સુધી ફેલાઈ ગયો હોય છે. કેટલીક સ્થિતિમાં ઓક્સિજન અને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવાની જરૂર પડી શકે છે.
ખાસ કરીને નીચેના લક્ષણો જણાય તો તાત્કાલિક ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ:
એક અઠવાડિયાથી વધુ સમય સુધી ખાંસી ચાલુ રહેવી.
ખાંસી સાથે તાવ આવવો.
શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થવી.
છાતીમાં દુખાવો અનુભવાવો.
આવાં લક્ષણો હોય ત્યારે ઘરેલું ઉપચાર પર આધાર રાખવાને બદલે તબીબી તપાસ કરાવવી જરૂરી છે.
બાળકો, વૃદ્ધો અને સગર્ભા મહિલાઓએ ખાસ સાવચેતી રાખવી
બાળકો, વૃદ્ધો, ધૂમ્રપાન કરનારા અને ડાયાબિટીસ, અસ્થમા કે હૃદયરોગ ધરાવતા લોકોમાં ન્યુમોનિયાનું જોખમ વધુ હોઈ શકે છે. સગર્ભા મહિલાઓએ પણ ખાસ સાવચેતી રાખવી જોઈએ. નિષ્ણાતોના મતે, ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન મહિલાઓની રોગપ્રતિકારક શક્તિની કાર્યપદ્ધતિમાં ફેરફાર થાય છે. સાથે જ વધતા ગર્ભને કારણે ફેફસાંના વિસ્તરણ માટે જગ્યા ઓછી રહે છે. સગર્ભા મહિલાઓ ઝડપથી શ્વાસ લેતી હોવાથી વધુ હવા શરીરમાં પ્રવેશે છે, જેની સાથે પ્રદૂષિત કણો પણ અંદર જઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં છાતીનો સામાન્ય ચેપ પણ વધુ મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે. જો સગર્ભા મહિલાને સતત ખાંસી કે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ રહે તો રાહ જોયા વિના ડૉક્ટરને જાણ કરવી જોઈએ.
પ્રદૂષણથી બચવા માટે આટલાં પગલાં લો
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, પ્રદૂષણની અસર ઘટાડવા માટે રોજિંદા જીવનમાં કેટલીક સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે.
ઘરની બહાર નીકળતાં પહેલાં હવાની ગુણવત્તા તપાસો.
વધુ પ્રદૂષણ કે ધુમ્મસ હોય ત્યારે સવારની વૉક ટાળો.
બહાર જતી વખતે યોગ્ય રીતે ફિટ થતો N95 માસ્ક પહેરો.
ઘરની અંદર ધુમાડો થાય તેવી વસ્તુઓ બાળવાનું ટાળો.
બહારની હવા સ્વચ્છ હોય ત્યારે ઘરમાં હવાની અવરજવર રાખો.
શક્ય હોય તો બેડરૂમમાં એર પ્યુરિફાયરનો ઉપયોગ કરો.
ગરમ પ્રવાહી અને પૌષ્ટિક આહારનું સેવન કરો.
આ ઉપરાંત, ઈન્ફ્લુએન્ઝા અને ન્યુમોકોકલ રસી દરેક પ્રકારના ચેપને અટકાવતી નથી, પરંતુ ગંભીર બીમારીનું જોખમ ઘટાડવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે. ખાસ કરીને વૃદ્ધો અને લાંબા સમયથી બીમારી ધરાવતા લોકોએ રસી અંગે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ.
વૃદ્ધો અને ઘરના સભ્યોનાં લક્ષણો પર નજર રાખો
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, ન્યુમોનિયા કેટલીકવાર ધીમે ધીમે ગંભીર બની શકે છે. ખાસ કરીને 50થી 60 વર્ષની ઉંમરના કેટલાક પુરુષો, જેમને ડાયાબિટીસ હોય અથવા લાંબા સમયથી ધૂમ્રપાન કરતા હોય, તેઓ શ્વાસ લેવામાં વધુ તકલીફ થાય ત્યાં સુધી સારવાર લેવાનું ટાળે છે. ઘરના વૃદ્ધો અને નાના બાળકોના સ્વાસ્થ્ય પર ખાસ નજર રાખવી જોઈએ. જો કોઈ વ્યક્તિ અસામાન્ય રીતે થાકેલી જણાય, સામાન્ય કરતાં ઝડપથી શ્વાસ લેતી હોય અથવા ખોરાક ઓછો લેતી હોય તો ખાંસી વધુ ગંભીર બને તેની રાહ ન જુઓ. સમયસર તબીબી તપાસ કરાવવી જરૂરી છે.
સામાન્ય ખાંસી અને ન્યુમોનિયાના લક્ષણો વચ્ચેનો તફાવત સમજો
દરેક ખાંસી ન્યુમોનિયાનું લક્ષણ હોતી નથી, પરંતુ લાંબા સમય સુધી રહેતી ખાંસી અથવા તેની સાથે તાવ, છાતીમાં દુખાવો અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ જેવા લક્ષણો જણાય તો તેને અવગણવા નહીં. બદલાતા હવામાન અને વધતા પ્રદૂષણ વચ્ચે પોતાના તેમજ પરિવારના સ્વાસ્થ્યનું ધ્યાન રાખવું અને જરૂર પડે ત્યારે તાત્કાલિક ડૉક્ટરની સલાહ લેવી સૌથી જરૂરી છે.
