Daughter Inheritance Rights Foreign Citizenship India Property Law: શું તમે જાણો છો કે વિદેશમાં સ્થાયી થયેલી દીકરીને પણ ભારતમાં પિતાની સંપત્તિમાં મિલકતનો ભાગ મળી શકે છે? સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે, જો દીકરીએ બીજા દેશની નાગરિકતા સ્વીકારી લીધી હોય તો પણ માત્ર વિદેશી નાગરિક હોવાના આધાર પર તેનો વિરાસતનો કે વારસાનો અધિકાર સમાપ્ત થઈ જતો નથી. જોકે, ખેતીની જમીનના મામલામાં ઉત્તરાધિકાર સાથે જોડાયેલા કેન્દ્રીય કાયદાઓ ઉપરાંત સંબંધિત રાજ્યના સ્થાનિક નિયમોને સમજવા પણ એટલા જ આવશ્યક છે.
પિતાની સંપત્તિમાં દીકરીના અધિકારો અને હિન્દુ ઉત્તરાધિકાર અધિનિયમ
ટેક્સ એક્સપર્ટ્સ અને ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ્સના જણાવ્યા મુજબ આ મામલામાં હિન્દુ ઉત્તરાધિકાર અધિનિયમ, 1956 (Hindu Succession Act, 1956)ની જોગવાઈઓ અત્યંત નિર્ણાયક છે. જો પિતાએ પોતાની સંપત્તિ માટે કાયદેસરની વસિયત બનાવી હોય તો મિલકતનું વિભાજન વસિયતના આધારે કરવામાં આવે છે. બીજી તરફ જો પિતા વસિયત બનાવ્યા વગર જ અવસાન પામે છે તો કાયદાની કલમ-8 હેઠળ તેમની સંપત્તિનો ઉત્તરાધિકાર નક્કી થાય છે. આ કાયદા મુજબ દીકરી પણ પ્રથમ શ્રેણીની કાનૂની વારસદાર (Class-I Heir) ગણવામાં આવે છે. આવા સંજોગોમાં તેને દીકરાની જેમ જ સંપત્તિમાં સમાન હિસ્સો મળે છે. દીકરીનું વિદેશમાં રહેવું કે ભારતીય નાગરિકતા છોડીને અન્ય દેશની નાગરિકતા અપનાવવી એ પોતાનામાં તેના આ વારસાના અધિકારને નાબૂદ કરતું નથી.
વર્ષ 2005થી પૈતૃક સંપત્તિમાં દીકરીઓને પણ મળ્યો છે સમાન સહદાયી હક
હિન્દુ ઉત્તરાધિકાર અધિનિયમ, 1956 અંતર્ગત પિતાની સ્વ-અર્જિત સંપત્તિમાં ઉત્તરાધિકારના નિયમો પહેલેથી જ અસ્તિત્વમાં હતા. આ ઉપરાંત, હિન્દુ અવિભક્ત પરિવાર (HUF) ની પૈતૃક સંપત્તિમાં દીકરીઓને દીકરાઓની જેમ જન્મથી જ સહદાયી અધિકાર હિન્દુ ઉત્તરાધિકાર (સંશોધન) અધિનિયમ, 2005ના માધ્યમથી પ્રાપ્ત થયો છે. આ બંને કાનૂની સ્થિતિઓને અલગ-અલગ સમજવી ખૂબ જ જરૂરી છે, કારણ કે કાયદાકીય દ્રષ્ટિએ બંનેના માપદંડો અલગ હોઈ શકે છે.
શું FEMA વિદેશી નાગરિક દીકરીને જમીન વારસામાં મેળવતા અટકાવે છે?
વિદેશી મુદ્રા પ્રબંધન અધિનિયમ (FEMA)ના નિયમો અનુસાર, NRI અને OCI કાર્ડધારકો સામાન્ય સંજોગોમાં ભારતમાં સીધી રીતે નવી ખેતીની જમીન, ફાર્મહાઉસ કે પ્લાન્ટેશન પ્રોપર્ટી ખરીદી શકતા નથી પરંતુ, તેનો અર્થ એવો નથી કે તેઓ આવી સંપત્તિ વારસામાં પણ મેળવી ન શકે. ફેમાના નિયમો હેઠળ ભારતમાં રહેતી વ્યક્તિ પાસેથી વારસામાં ખેતીની જમીન સહિતની અચલ સંપત્તિ મેળવવાની કાયદેસરની છૂટ આપવામાં આવી છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, ખેતીની જમીન ખરીદવાના અને તેને ઉત્તરાધિકારમાં મેળવવાના નિયમો બિલકુલ અલગ-અલગ છે.
ખેતીની જમીન માટે સંબંધિત રાજ્યના સ્થાનિક કાયદાઓ પણ છે મહત્વપૂર્ણ
કૃષિ અને ખેતીની જમીનના મામલામાં માત્ર કેન્દ્રીય કાયદાઓ જોવાનું પૂરતું નથી. જમીન અને ખેતી એ રાજ્ય યાદીનો વિષય હોવાથી સંબંધિત રાજ્યના ભૂમિ અને કૃષિ ટેનન્સી કાયદાઓ પણ લાગુ થઈ શકે છે. ભારતના કેટલાક રાજ્યોમાં કૃષિ જમીનના ઉત્તરાધિકાર અને માલિકી હકોને લઈને વિશેષ અને કડક જોગવાઈઓ છે, જે સંપત્તિના વિભાજનને પ્રભાવિત કરી શકે છે. તેથી, વિદેશમાં રહેતી દીકરી માટે એ અનિવાર્ય છે કે તે જમીનની ભૌગોલિક સ્થિતિ, લાગૂ પડતા ઉત્તરાધિકાર કાયદા તેમજ તે રાજ્યના વિશેષ નિયમોની ચકાસણી અચૂક કરે.
વધારાની માહિતી: NRI અને OCI માટે ભારતીય જમીન સંપત્તિના નિયમો
ટેક્સ અને કેપિટલ ગેઇન્સ: જો વિદેશી નાગરિક કે NRI દીકરી વારસામાં મળેલી આ જમીન ભવિષ્યમાં વેચે છે તો ભારતીય આયકર કાયદા મુજબ કેપિટલ ગેઇન્સ ટેક્સના નિયમો લાગૂ પડે છે.
બેંક એકાઉન્ટ અને રેમિટેન્સ: વારસામાં મળેલી મિલકતના વેચાણથી આવતી રકમ RBIના નિયમોથી નિયંત્રિત NRE કે NRO એકાઉન્ટ દ્વારા વિદેશ મોકલી શકાય છે.
