વારંવાર પેટ ફૂલે છે અને દુખાવો રહે છે? સાવધાન! હોઈ શકે પેરિટોનિયલ કેન્સરનું સંકેત, જાણો કેવી રીતે ઓળખવું

Peritoneal Cancer: પેટ ફૂલવું, ગેસ, અપચો કે પેટમાં દુખાવો જેવી સમસ્યાઓ સામાન્ય લાગતી હોવાથી મોટાભાગના લોકો તેને પાચનતંત્ર સાથે જોડીને નજરઅંદાજ કરી દે છે. પરંતુ જો આ સમસ્યાઓ વારંવાર થતી હોય અથવા લાંબા સમય સુધી રહેતી હોય તો તેને હળવાશથી લેવી યોગ્ય નથી. કેટલાક કિસ્સામાં આ લક્ષણો પેરિટોનિયલ કેન્સર જેવી ગંભીર બીમારી સાથે પણ જોડાયેલા હોઈ શકે છે. પેરિટોનિયલ કેન્સર શરીરના પેટના ભાગમાં રહેલી એક પાતળી પરત એટલે કે પેરિટોનિયમને અસર કરે છે. આ કેન્સર ક્યારેક પેરિટોનિયમમાંથી જ શરૂ થઈ શકે છે, જ્યારે કેટલાક કિસ્સામાં શરીરના અન્ય ભાગમાં રહેલું કેન્સર ફેલાઈને પેરિટોનિયમ સુધી પહોંચી શકે છે.

પેરિટોનિયમ શું છે?
પેરિટોનિયમ એક પાતળી ઝીણી ઝિલ્લી છે, જે પેટની અંદરની દિવાલ તેમજ પેટના મોટાભાગના અંગોને ઢાંકે છે. જ્યારે કેન્સરની કોશિકાઓ આ સપાટી પર ફેલાવા લાગે છે અને ત્યાં અનેક નાની-મોટી ગાંઠો બનવા લાગે છે, ત્યારે તેને પેરિટોનિયલ કાર્સિનોમેટોસિસ કહેવામાં આવે છે. આ સ્થિતિ ઘણીવાર શરીરના અન્ય ભાગમાંથી કેન્સર પેરિટોનિયમ સુધી ફેલાયા બાદ જોવા મળે છે. પેટ, આંતરડું, એપેન્ડિક્સ, અંડાશય સહિતના કેટલાક કેન્સર પેરિટોનિયમ સુધી ફેલાઈ શકે છે.

શરૂઆતમાં પેરિટોનિયલ કેન્સરની ઓળખ કેમ મુશ્કેલ છે?
આ કેન્સરની શરૂઆતના લક્ષણો ઘણી સામાન્ય પેટની સમસ્યાઓ જેવા હોય છે. પેટમાં ગેસ થવો, પેટ ફૂલવું, અપચો, કબજિયાત અથવા પેટમાં ભારેપણું જેવી ફરિયાદોને લોકો સામાન્ય પાચન સમસ્યા માની લે છે. આ જ કારણોસર શરૂઆતમાં આ સ્થિતિની ઓળખ મુશ્કેલ બની શકે છે. જો પેટ સંબંધિત સમસ્યા વારંવાર થતી હોય, ધીમે ધીમે વધી રહી હોય અથવા સામાન્ય સારવાર બાદ પણ દૂર ન થતી હોય તો તબીબી તપાસ કરાવવી જરૂરી છે.

પેરિટોનિયલ કેન્સરના કયા લક્ષણો જોવા મળી શકે છે?
પેરિટોનિયલ કેન્સરના લક્ષણો વ્યક્તિ અને બીમારીની સ્થિતિ પ્રમાણે અલગ હોઈ શકે છે. તેમાં મુખ્યત્વે નીચેની સમસ્યાઓ જોવા મળી શકે છે:

• સતત પેટ ફૂલેલું રહેવું

• પેટમાં દુખાવો અથવા ભારેપણું અનુભવવું

• થોડું ખાધા પછી જ પેટ ભરાઈ જવું

• ભૂખ ઓછી થવી

• કોઈ કારણ વગર વજન ઘટવું

• સતત થાક અને નબળાઈ અનુભવવી

• ઉબકા અથવા ઉલટી થવી

• વારંવાર કબજિયાત અથવા ઝાડા થવા

• પેટમાં પ્રવાહી ભરાવું, જેને એસાઇટિસ કહેવામાં આવે છે

• બીમારી વધે ત્યારે આંતરડામાં અવરોધ ઊભો થવો

• ખાવામાં અથવા ગેસ પાસ કરવામાં મુશ્કેલી થવી

આમાંથી કોઈ એક લક્ષણ જોવા મળે એટલે કેન્સર જ છે એવું માનવું યોગ્ય નથી. પરંતુ લક્ષણો સતત રહે અથવા વધી રહ્યા હોય તો નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જરૂરી છે.

પેરિટોનિયલ કેન્સર કેટલી ઝડપથી ફેલાઈ શકે છે?
આ કેન્સર કેટલી ઝડપથી ફેલાશે તે તેના પ્રકાર, ક્યાંથી શરૂ થયું છે અને તેની પ્રકૃતિ કેટલી આક્રમક છે તેના પર આધાર રાખે છે. કેટલાક પ્રકારના કેન્સર ધીમે વધી શકે છે, જ્યારે કેટલાક વધુ ઝડપથી ફેલાઈ શકે છે. જ્યારે કેન્સર પેટની અંદર ફેલાય છે ત્યારે તે પેરિટોનિયમની અલગ-અલગ સપાટી પર જમા થઈ શકે છે અને આંતરડું, પેટ, લિવરની સપાટી તથા આસપાસના અન્ય અંગોને અસર કરી શકે છે. બીમારી આગળ વધે ત્યારે પેટમાં પ્રવાહી ભરાવાની સમસ્યા થઈ શકે છે. ટ્યુમર અથવા કેન્સરની અસરથી આંતરડા પર દબાણ આવે તો બોવેલ ઓબ્સ્ટ્રક્શન જેવી ગંભીર સમસ્યા પણ થઈ શકે છે.

શું પેરિટોનિયમ સુધી કેન્સર ફેલાવું ખૂબ ગંભીર છે?
પેરિટોનિયમ સુધી કેન્સર ફેલાવું ચોક્કસપણે ગંભીર સ્થિતિ માનવામાં આવે છે, પરંતુ તેનો અર્થ એવો નથી કે દરેક દર્દી માટે સારવારના વિકલ્પો સમાપ્ત થઈ ગયા છે. બીમારી કયા પ્રકારની છે, કેન્સર કેટલું ફેલાયું છે, દર્દીની ઉંમર અને એકંદર સ્વાસ્થ્ય કેવું છે તેમજ સર્જરી દ્વારા ટ્યુમર કેટલું દૂર કરી શકાય છે જેવી બાબતોના આધારે સારવાર નક્કી કરવામાં આવે છે.

આ લક્ષણોને માત્ર ગેસ સમજીને ટાળશો નહીં
જો પેટ સતત ફૂલેલું રહેતું હોય, વારંવાર પેટમાં દુખાવો કે ભારેપણું અનુભવાતું હોય, ભૂખ ઓછી થઈ રહી હોય અથવા કોઈ કારણ વગર વજન ઘટી રહ્યું હોય તો તેની તપાસ કરાવવી જરૂરી છે. ખાસ કરીને પેટ, આંતરડું, એપેન્ડિક્સ અથવા મહિલાઓના પ્રજનન અંગો સંબંધિત કેન્સરની અગાઉ સારવાર થઈ ચૂકી હોય તેવા લોકોમાં આવા લક્ષણોને વધુ ગંભીરતાથી લેવા જોઈએ. પેટમાં પાણી ભરાવું અથવા ખાવા-પીવામાં તથા ગેસ પાસ કરવામાં મુશ્કેલી જેવી સમસ્યા હોય તો પણ તબીબી સલાહ લેવામાં વિલંબ ન કરવો જોઈએ.

પેરિટોનિયલ કેન્સરની સારવાર કેવી રીતે થાય છે?
પેરિટોનિયલ કેન્સરની સારવાર બીમારીના પ્રકાર અને સ્ટેજ પ્રમાણે અલગ-અલગ હોઈ શકે છે. સારવારમાં સર્જરી અને કીમોથેરાપીનો ઉપયોગ થઈ શકે છે. પસંદગીના દર્દીઓમાં CRS-HIPEC જેવી આધુનિક સારવાર પદ્ધતિઓ પણ વિકલ્પ બની શકે છે. સારવાર સફળ બનાવવા માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ બાબતોમાં બીમારીની સમયસર ઓળખ, યોગ્ય તપાસ, ચોક્કસ સ્ટેજિંગ અને યોગ્ય સારવારનો સમાવેશ થાય છે. પેટ ફૂલવું કે પેટમાં દુખાવો થવો હંમેશા કેન્સરની નિશાની નથી. તેમ છતાં, જો આવા લક્ષણો લાંબા સમય સુધી રહેતા હોય અથવા તેની સાથે વજન ઘટવું, ભૂખ ઓછી થવી, પેટમાં પાણી ભરાવું કે સતત નબળાઈ જેવી સમસ્યાઓ પણ હોય તો તેને માત્ર ગેસ કે અપચો માનીને ટાળવાને બદલે નિષ્ણાતની સલાહ લેવી વધુ યોગ્ય છે.