Swollen Lymph Nodes: લસિકા ગાંઠો આપણા શરીરની રોગપ્રતિકારક વ્યવસ્થાનો મહત્વનો ભાગ છે. શરીરમાં કોઈ ચેપ કે વાયરસનો હુમલો થાય ત્યારે આ ગાંઠો ફૂલી શકે છે. સામાન્ય રીતે આ ગાંઠો શરીરમાં સરળતાથી ધ્યાનમાં આવતી નથી, પરંતુ સોજો આવે ત્યારે તે સ્પર્શમાં આવી શકે છે અને ક્યારેક દુખાવો પણ થઈ શકે છે. શરીરના કયા ભાગોમાં લસિકા ગાંઠો હોય છે અને તેમાં સોજો આવવાના કારણો શું છે, તે જાણવું જરૂરી છે.
શરીરમાં ક્યાં હોય છે લસિકા ગાંઠો?
લસિકા ગાંઠો બીનના દાણા જેવા નાના ગઠ્ઠા હોય છે, જે લસિકા તંત્રનો ભાગ છે. તે શરીરમાં ફિલ્ટર તરીકે કામ કરે છે અને વાયરસ, બેક્ટેરિયા તથા અન્ય હાનિકારક પદાર્થોને ફેલાતા અટકાવવામાં મદદ કરે છે. તેમાં રહેલા શ્વેત રક્તકણો ચેપ સામે લડવાનું કામ કરે છે. લસિકા ગાંઠો મુખ્યત્વે ગરદન, બગલ, છાતી, પેટ, જંઘામૂળ અને જાંઘના વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે.
ચેપને કારણે આવી શકે છે સોજો
લસિકા ગાંઠોમાં સોજો આવવાનું સૌથી સામાન્ય કારણ ચેપ છે. શરદી, ફ્લૂ, ઓરી અને મોનોન્યુક્લિયોસિસ જેવા વાયરલ ચેપને કારણે ગાંઠો ફૂલી શકે છે. આ ઉપરાંત સ્ટ્રેપ થ્રોટ, કાનનો ચેપ અને ત્વચાના બેક્ટેરિયલ ચેપમાં પણ નજીકની લસિકા ગાંઠોમાં સોજો આવી શકે છે. ફંગલ અથવા પરોપજીવી ચેપને કારણે પણ આવી સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે.
ઓટોઇમ્યુન બીમારી પણ કારણ બની શકે
કેટલીક ઓટોઇમ્યુન બીમારીઓમાં પણ લસિકા ગાંઠોમાં સોજો જોવા મળી શકે છે. રુમેટોઇડ આર્થરાઇટિસ અને લ્યુપસ જેવી સ્થિતિમાં શરીરની રોગપ્રતિકારક વ્યવસ્થા પોતાના જ કોષો સામે પ્રતિક્રિયા આપે છે, જેના કારણે શરીરના વિવિધ ભાગોમાં સોજો આવી શકે છે. કેટલાક કિસ્સામાં લસિકા ગાંઠોમાં સોજો હોવા છતાં દુખાવો થતો નથી.
ક્યારેક કેન્સરનું પણ હોઈ શકે સંકેત
લસિકા ગાંઠોમાં લાંબા સમય સુધી રહેતો અને ખાસ કરીને દુખાવો ન કરતો સોજો કેટલીક ગંભીર બીમારીઓ સાથે પણ જોડાયેલો હોઈ શકે છે. લિમ્ફોમા, લ્યુકેમિયા અથવા શરીરના અન્ય ભાગોમાંથી ફેલાયેલા કેન્સરના કેટલાક કિસ્સામાં લસિકા ગાંઠો ફૂલી શકે છે. જોકે, દરેક સોજો કેન્સરનો સંકેત હોય એવું નથી અને તેનું કારણ તપાસ બાદ જ સ્પષ્ટ થઈ શકે છે.
દવા, રસી અને ઈજા પણ કારણ બની શકે
કેટલીક દવાઓની પ્રતિક્રિયાને કારણે પણ લસિકા ગાંઠોમાં સોજો આવી શકે છે. રસીકરણ બાદ થોડા સમય માટે ગાંઠોમાં સોજો જોવા મળવો પણ શક્ય છે. આ ઉપરાંત ઈજા થયા પછી પણ થોડા દિવસો સુધી નજીકની લસિકા ગાંઠોમાં સોજો રહી શકે છે. લસિકા ગાંઠોમાં સોજો જણાય તો તેને સતત અવગણવો નહીં. ખાસ કરીને સોજો લાંબા સમય સુધી રહે, વધતો જાય અથવા અન્ય લક્ષણો સાથે જોવા મળે તો તબીબી તપાસ કરાવવી જરૂરી છે. સોજાનું ચોક્કસ કારણ જાણી યોગ્ય સારવાર માટે નિષ્ણાતની સલાહ લેવી મહત્વપૂર્ણ છે.
