Four Rivers Six Ranges Movie India Release: ભારતના સિનેમાઘરોમાં 11 સપ્ટેમ્બરના રોજ એક એવી ફિલ્મ દસ્તક આપવા જઈ રહી છે, જેની કહાની માત્ર પડદા પર દર્શાવાતી ઐતિહાસિક ઘટના નથી, પરંતુ આજે પણ અત્યંત સંવેદનશીલ જીઓપોલિટિકલ મુદ્દા સાથે જોડાયેલી છે. આ અંગ્રેજી ભાષી ફિલ્મનું નામ ‘Four Rivers, Six Ranges’ છે, જેનું નિર્દેશન દાર્જિલિંગમાં જન્મેલા તિબ્બતી ફિલ્મમેકર શુનપેન ખિમસારે (Shenpenn Khymsar) કર્યું છે. આ ફિલ્મની જાહેરાત થતાં જ ચીન ભારે બૌખલાઈ ગયું છે.
1959ની ઐતિહાસિક ઘટના અને 'ચુશી ગંગદ્રુક'નો ઇતિહાસ
આ ફિલ્મ 1959માં તિબ્બત પર ચીની કબજા દરમિયાન દલાઈ લામાના ભારત પલાયન અને તેમની સુરક્ષામાં તૈનાત તિબ્બતી પ્રતિકાર સંગઠન 'ચુશી ગંગદ્રુક' (Chushi Gangdruk)ના લડાકુઓની બહાદુરીની વાર્તા રજૂ કરે છે. 'ચુશી ગંગદ્રુક'નો તિબ્બતી ભાષામાં અર્થ 'ચાર નદીઓ અને છ પર્વતમાળાઓ' થાય છે, જે પૂર્વ તિબ્બતના ખામ ક્ષેત્રનું પ્રતીક છે. આ સંગઠને જ દલાઈ લામાને ચીની સેનાની નજરથી બચાવીને સુરક્ષિત રીતે ભારતીય સરહદ સુધી પહોંચાડ્યા હતા. આ પ્રોજેક્ટના પ્રોડ્યુસર દોરજી વાંગડી દેવત્સાંગના પિતા પણ આ ઐતિહાસિક મિશનનો હિસ્સો હતા.
નેપાળમાં બોગસ સ્ક્રિપ્ટ બતાવીને 15 હજાર ફૂટ પર શૂટિંગ
ફિલ્મ બનાવવા માટે સૌથી મોટો પહાડ શૂટિંગ લોકેશનનો હતો. આ ફિલ્મનું શૂટિંગ ચીનની સરહદ નજીક નેપાળના મુસ્તાંગ વિસ્તારમાં થયું છે. નેપાળ પર ચીનનું ભારે રાજકીય દબાણ હોવાથી તિબ્બત કે ચીન-વિરોધી વિષય પર શૂટિંગની મંજૂરી મળવી અશક્ય હતી. આથી, ડાયરેક્ટરે નેપાળી સત્તાવાળાઓ સામે ‘The Himalayan Robin Hood’ નામે એક કાલ્પનિક સ્ક્રિપ્ટ રજૂ કરીને શૂટિંગની પરમિશન મેળવી હતી! 15 હજાર ફૂટની હડકંપ મચાવતી ઊંચાઈ અને મર્યાદિત સાધનો વચ્ચે માત્ર 6 કરોડના બજેટમાં આખી ફિલ્મ રોકેટ સ્પીડે માત્ર 19 દિવસમાં જ પૂરી કરવામાં આવી હતી.
ચીનનો વિરોધ અને સરકારી મીડિયાનો હુમલો
ચીન આ ફિલ્મથી અત્યંત નારાજ છે કારણ કે, ફિલ્મમાં તિબ્બતી લડાકુઓને પોતાની જમીન, ધર્મ અને દલાઈ લામાની રક્ષા માટે હથિયાર ઉપાડતા અને સ્વતંત્રતાની માંગ કરતા દર્શાવાયા છે. ચીનના સરકારી મીડિયાએ 20 ઓગસ્ટે આ ફિલ્મ સામે લાંબો લેખ લખીને તેને "તિબ્બતના ઇતિહાસને મરોડીને રજૂ કરતી કાલ્પનિક વાર્તા" ગણાવી હતી અને તેના પર અલગતાવાદ ફેલાવવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો. નિર્દેશક ખિમસારના જણાવ્યા મુજબ, ચીની સરકારે હિન્દી ટ્રેલર લોન્ચ અટકાવવાનો પણ નિષ્ફળ પ્રયાસ કર્યો હતો.
નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકીનો અવાજ અને હોલીવુડનું સમર્થન
ભારતમાં આ ફિલ્મની રિલીઝ એટલા માટે મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે, 1959થી દલાઈ લામાનું ભારતમાં શરણાર્થી તરીકેનું જીવન ભારત-ચીન સંબંધોનો મુખ્ય મુદ્દો રહ્યું છે. આ ફિલ્મમાં બોલીવુડ અભિનેતા નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકીએ હિન્દી વોઈસઓવર આપ્યો છે, જ્યારે હોલીવુડના પ્રખ્યાત અભિનેતા અને તિબ્બત સમર્થક રિચર્ડ ગેરે (Richard Gere) પણ આ ફિલ્મને ખુલ્લેઆમ સમર્થન આપ્યું છે.
દલાઈ લામાનું ભારત આગમન અને જીઓપોલિટિક્સ અંગે વિશેષ માહિતી
1959નું લાસા બળવો અને ભારત પ્રવેશન: 17 માર્ચ, 1959ના રોજ 23 વર્ષીય 14મા દલાઈ લામાએ ચીની સેનાના ભયથી લાસા છોડ્યું હતું. 15 દિવસની અત્યંત કપરી અને પહાડી યાત્રા બાદ 31 માર્ચ, 1959ના રોજ તેઓ અરુણાચલ પ્રદેશના તાવાંગ (ભારત) પહોંચ્યા હતા. તત્કાલીન વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નેહરુએ તેમને ભારતમાં રાજકીય આશ્રય આપ્યો હતો, જે 1962ના ભારત-ચીન યુદ્ધનું પણ એક મુખ્ય કારણ બન્યું હતું.
ધરમશાલા-તિબ્બતની નિર્વાસિત સરકાર: ભારતના હિમાચલ પ્રદેશ સ્થિત 'ધરમશાલા' (મેકલિયોડગંજ) ને "નાનું લાસા" કહેવામાં આવે છે. અહીંથી તિબ્બતી નિર્વાસિત સરકાર (Central Tibetan Administration) ચલાવવામાં આવે છે.
ચીનનું 'Xizang' નામ રાજકારણ: ચીન સત્તાવાર રીતે તિબ્બતને 'Xizang' (શિઝાંગ) તરીકે ઓળખાવે છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે 'તિબ્બત' શબ્દના ઉપયોગનો વિરોધ કરે છે, જેથી તે હિમાલયી પ્રદેશ પર પોતાના ઐતિહાસિક દાવાને મજબૂત કરી શકે
