Three language policy: સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઑફ સેકન્ડરી એજ્યુકેશન એટલે કે CBSEની થ્રી-લેંગ્વેજ પોલિસીને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટમાં 17 સપ્ટેમ્બરે મહત્વની સુનાવણી થઈ હતી. ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંત, જસ્ટિસ જોયમાલ્ય બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહનાની બેન્ચે વર્તમાન ધોરણ 6ના વિદ્યાર્થીઓ માટે આ નીતિનો અમલ આગામી શૈક્ષણિક વર્ષ એટલે કે 2027થી શરૂ કરવાની શક્યતા અંગે CBSEને પુનર્વિચાર કરવા કહ્યું હતું. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે આ સૂચન નીતિની કાયદેસરતા અંગે અંતિમ અભિપ્રાય નથી, પરંતુ વિદ્યાર્થીઓ અને પરિવારોને અચાનક પડનારા શૈક્ષણિક દબાણને ધ્યાનમાં રાખીને કરવામાં આવ્યું છે.
ધોરણ 6ના વિદ્યાર્થીઓને હાલ રાહત આપવા કોર્ટનો સવાલ
સુનાવણી દરમિયાન CBSE તરફથી એડિશનલ સોલિસિટર જનરલ ઐશ્વર્યા ભાટીએ કોર્ટને જણાવ્યું હતું કે નીતિના અમલ સાથે જોડાયેલી કેટલીક વ્યવહારુ મુશ્કેલીઓ અંગે વિચારણા થઈ રહી છે અને આ મામલે નવી નોટ રજૂ કરવામાં આવશે. બીજી તરફ અરજદારો તરફથી વરિષ્ઠ વકીલ આનંદ ગ્રોવરે ધોરણ 6ના વિદ્યાર્થીઓને લઈને ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. જસ્ટિસ બાગચીએ સૂચવ્યું કે હાલના ધોરણ 6ના વિદ્યાર્થીઓને હાલની વ્યવસ્થા હેઠળ રહેવાની તક આપી શકાય અને જાન્યુઆરી 2027થી અથવા આગામી શૈક્ષણિક સત્રથી નવા ધોરણ 6માં પ્રવેશતા વિદ્યાર્થીઓ માટે ત્રણ ભાષાની વ્યવસ્થા ફરજિયાત કરવામાં આવી શકે. કોર્ટે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે જો વર્તમાન ધોરણ 6ના કોઈ વિદ્યાર્થી પોતાની ઇચ્છાથી આ જ વર્ષે ત્રણ ભાષાનો અભ્યાસ કરવા માંગતો હોય, તો તેના માટે વિકલ્પ ખુલ્લો રાખી શકાય છે. CBSEએ કોર્ટના આ સૂચન પર ફરી વિચાર કરવાની સંમતિ આપી છે. મામલાની આગામી સુનાવણી 23 સપ્ટેમ્બરે થવાની છે.
શું છે CBSEની ત્રણ ભાષાની નીતિ?
CBSEએ 2026-27ના શૈક્ષણિક વર્ષથી ધોરણ 6માં થ્રી-લેંગ્વેજ ફોર્મ્યુલા લાગુ કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો. આ માળખા હેઠળ વિદ્યાર્થીઓએ ત્રણ ભાષાઓનો અભ્યાસ કરવાનો છે, જેમાં ઓછામાં ઓછી બે ભારતીય ભાષાઓ હોવાની જોગવાઈ છે. નીતિ NEP 2020 અને National Curriculum Framework for School Education 2023 સાથે જોડાયેલી છે. CBSEએ જૂન 2026માં આ નીતિના અમલ અંગે માર્ગદર્શિકા પણ જાહેર કરી હતી. અગાઉની સુનાવણીઓમાં પણ સુપ્રીમ કોર્ટે ભાષાની પસંદગી, શિક્ષકોની ઉપલબ્ધતા, શાળાઓની તૈયારી અને અંગ્રેજીને ભારતીય કે બિન-ભારતીય ભાષા તરીકે કેવી રીતે વર્ગીકૃત કરવી તેવા મુદ્દાઓ પર પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા. કોર્ટએ ખાસ કરીને એ વાત પર ભાર મૂક્યો હતો કે નવી ભાષા શરૂ કરવામાં આવે તો જરૂરી લાયકાત ધરાવતા શિક્ષકો અને પૂરતું શૈક્ષણિક માળખું ઉપલબ્ધ હોવું જોઈએ.
કઈ ભાષાઓનો સમાવેશ થઈ શકે?
CBSEના માળખા મુજબ ભારતીય ભાષાઓમાં ગુજરાતી, હિન્દી, સંસ્કૃત, તમિલ, તેલુગુ, કન્નડ, મલયાલમ, મરાઠી, બંગાળી, પંજાબી, ઓડિયા અને અસમિયા સહિતની ભાષાઓનો સમાવેશ થાય છે. બીજી તરફ અંગ્રેજી, ફ્રેન્ચ, જર્મન, અરબી અને સ્પેનિશ જેવી ભાષાઓને અલગ શ્રેણીમાં રાખવામાં આવે છે. જો કોઈ વિદ્યાર્થી ત્રીજી ભાષા તરીકે ફ્રેન્ચ અથવા જર્મન જેવી બિન-ભારતીય ભાષા પસંદ કરે, તો ત્રણ ભાષાના માળખામાં બે ભારતીય ભાષાઓનો સમાવેશ જરૂરી બને છે. હાલ સુપ્રીમ કોર્ટના તાજા સૂચન બાદ CBSE આ મુદ્દે પુનર્વિચાર કરશે અને નવી નોટ રજૂ કરશે. ત્યારબાદ કોર્ટ નીતિના અમલ અને વર્તમાન ધોરણ 6ના વિદ્યાર્થીઓને મળનારી રાહત અંગે આગળની કાર્યવાહી કરશે. તેથી હાલની સ્થિતિમાં ત્રણ ભાષાની નીતિ સંપૂર્ણપણે રદ થઈ નથી કે તેના પર અંતિમ રોક પણ લાગી નથી; ચર્ચા મુખ્યત્વે તેના અમલના સમય અને વિદ્યાર્થીઓને મળનારી રાહતને લઈને ચાલી રહી છે.
