Equal Earth Map: દુનિયાના નકશાને લઈને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભાએ એક મહત્વપૂર્ણ ઠરાવને મંજૂરી આપી છે. આ ઠરાવમાં વિશ્વના ખંડોના વાસ્તવિક કદને વધુ સચોટ રીતે દર્શાવતી 'Equal Earth' કાર્ટોગ્રાફિક પ્રોજેક્શનને પ્રોત્સાહન આપવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે. ઠરાવને 164 દેશોએ સમર્થન આપ્યું, જ્યારે 6 દેશો મતદાનથી દૂર રહ્યા અને અમેરિકા એકમાત્ર દેશ રહ્યું જેણે વિરોધમાં મત આપ્યો. નવા પ્રોજેક્શનમાં આફ્રિકા, લેટિન અમેરિકા, દક્ષિણ એશિયા અને ઓશેનિયા જેવા વિસ્તારોનું કદ અગાઉ કરતાં વધુ પ્રમાણસર જોવા મળશે, જ્યારે યુરોપ અને ઉત્તર અમેરિકાના વિસ્તારો મર્કેટર નકશાની સરખામણીએ નાના દેખાશે. જોકે, આ નિર્ણયનો અર્થ એવો નથી કે મર્કેટર નકશો તાત્કાલિક ગેરકાયદેસર અથવા સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ જશે.
શા માટે મર્કેટર નકશામાં આફ્રિકા નાનું દેખાય છે?
હાલમાં વિશ્વમાં વ્યાપક રીતે ઉપયોગમાં લેવાતો મર્કેટર પ્રોજેક્શન 1569માં ફ્લેમિશ કાર્ટોગ્રાફર ગેરાર્ડસ મર્કેટરે તૈયાર કર્યો હતો. તેનો મુખ્ય હેતુ દરિયાઈ નેવિગેશન માટે દિશાઓને સરળતાથી દર્શાવવાનો હતો. પરંતુ પૃથ્વી ગોળાકાર હોવા છતાં તેને સપાટ કાગળ પર દર્શાવતાં ભૌગોલિક વિકૃતિ સર્જાય છે. મર્કેટર પ્રોજેક્શનમાં ધ્રુવોની નજીક આવેલા વિસ્તારોનું કદ વાસ્તવિક ક્ષેત્રફળ કરતાં ઘણું મોટું દેખાય છે. પરિણામે યુરોપ, ઉત્તર અમેરિકા અને ગ્રીનલેન્ડ જેવા વિસ્તારો આફ્રિકા કરતાં પ્રમાણમાં ઘણા મોટા દેખાય છે. આનું સૌથી જાણીતું ઉદાહરણ ગ્રીનલેન્ડ અને આફ્રિકા છે. મર્કેટર નકશામાં બંને લગભગ સમાન કદના દેખાઈ શકે છે, પરંતુ વાસ્તવિક ક્ષેત્રફળની વાત કરીએ તો આફ્રિકા ગ્રીનલેન્ડ કરતાં આશરે 14 ગણું મોટું છે.
શું છે Equal Earth Map?
Equal Earth પ્રોજેક્શન 2018માં કાર્ટોગ્રાફર્સ બોજન સાવ્રિચ, ટોમ પેટરસન અને બર્નહાર્ડ જેનીએ વિકસાવ્યું હતું. તેનો મુખ્ય હેતુ ખંડોના આકારને શક્ય તેટલો જાળવી રાખીને તેમના સંબંધિત ક્ષેત્રફળને વધુ સચોટ રીતે દર્શાવવાનો છે. આ નકશામાં આફ્રિકા અને વિષુવવૃત્તની નજીક આવેલા અન્ય વિસ્તારો અગાઉના મર્કેટર નકશાની સરખામણીએ મોટા અને વધુ પ્રમાણસર દેખાય છે. બીજી તરફ, ઉત્તર ધ્રુવની નજીક આવેલા વિસ્તારોનું દેખાતું કદ ઘટે છે.
ટોગોએ રજૂ કર્યો ઠરાવ
આ પહેલને ટોગોએ આગળ ધપાવી હતી અને તેને આફ્રિકન યુનિયન તથા અન્ય દેશોનું સમર્થન મળ્યું હતું. ટોગોના વિદેશ મંત્રી રોબર્ટ ડુસીએ UNમાં આ મુદ્દો ઉઠાવતા કહ્યું હતું કે નકશા માત્ર ભૌગોલિક માહિતી આપતા નથી, પરંતુ લોકો વિશ્વને કેવી રીતે જુએ છે તેના પર પણ અસર કરે છે. આ ઠરાવનો હેતુ શિક્ષણ, સંસ્થાઓ, મીડિયા અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સમાં ખંડોના કદને વધુ પ્રમાણસર દર્શાવતા નકશાના ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.
અમેરિકાએ શા માટે વિરોધ કર્યો?
UNના મતદાનમાં અમેરિકા એકમાત્ર દેશ હતો જેણે ઠરાવનો વિરોધ કર્યો. અમેરિકન પ્રતિનિધિએ દલીલ કરી હતી કે વિશ્વ જ્યારે ગંભીર સમસ્યાઓનો સામનો કરી રહ્યું છે ત્યારે UNએ આવા નકશા સંબંધિત મુદ્દાઓને પ્રાથમિકતા આપવી યોગ્ય નથી. અમેરિકાએ આ પહેલને માત્ર કાર્ટોગ્રાફિક સુધારા તરીકે નહીં પરંતુ વ્યાપક વિચારધારાત્મક એજન્ડા સાથે જોડાયેલી ગણાવી હતી.
શું હવે દરેક જગ્યાએ નવો નકશો જ જોવા મળશે?
આ નિર્ણય બાદ તરત જ દુનિયાના તમામ નકશા બદલાઈ જશે એવું નથી. UNનો ઠરાવ બિનબંધનકારી છે, એટલે સભ્ય દેશો અને સંસ્થાઓને Equal Earth જેવી પ્રોજેક્શન અપનાવવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવ્યા છે, પરંતુ મર્કેટર પ્રોજેક્શનના ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો નથી. ખાસ કરીને દરિયાઈ નેવિગેશન માટે મર્કેટર પ્રોજેક્શન હજુ પણ ઉપયોગી છે. નવા નિર્ણયનો મુખ્ય હેતુ શિક્ષણ અને સામાન્ય વિશ્વ નકશાઓમાં ખંડોના કદ અંગે વધુ સચોટ ભૌગોલિક સમજ વિકસાવવાનો છે.
નકશો બદલાશે, પરંતુ દુનિયાનો આકાર નહીં
Equal Earth પ્રોજેક્શનના કારણે પૃથ્વી પરના દેશો કે ખંડોનું વાસ્તવિક કદ બદલાવાનું નથી. માત્ર સપાટ નકશા પર તેમને દર્શાવવાની રીત બદલાશે, જેથી આફ્રિકા સહિતના ખંડોના પરસ્પર ક્ષેત્રફળને વધુ વાસ્તવિક રીતે સમજાવી શકાય.
