Supreme Court Temple Land Ruling: મંદિરની સંપત્તિ અને જમીનના માલિકી હકો અંગે સુપ્રીમ કોર્ટે એક અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ અને કડક ચૂકાદો આપ્યો છે. સર્વોચ્ચ અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે રાજ્ય સરકારો કોઈપણ ધાર્મિક સંસ્થા કે મંદિરની સંપત્તિની માત્ર કસ્ટોડિયન (સંરક્ષક કે નિયામક) છે, તેની માલિક નથી. ભલે જમીનનો ઉપયોગ કોઈ જાહેર હેતુ કે લોકકલ્યાણ માટે જ કેમ ન થતો હોય, પરંતુ સરકાર કોઈ પણ ટ્રસ્ટી પાસેથી મંદિરની જમીન ભેટ (ગિફ્ટ ડીડ) સ્વરૂપે મેળવી શકે નહીં. આ ચૂકાદાથી સરકારી સંસ્થાઓ અને વહીવટી તંત્ર દ્વારા ધાર્મિક સંપત્તિઓના મનસ્વી હસ્તાંતરણ પર રોક લાગી છે.
શું હતો સમગ્ર વિવાદ અને હાઈકોર્ટનો જૂનો ચૂકાદો?
આ વિવાદ તમિલનાડુના ઈરોડ જિલ્લાના નાગપાલયમ મરિયમ્મન-પોન્નાચિયમ્મન મંદિર સાથે જોડાયેલો છે. ઓગસ્ટ 2017માં મંદિરના એક અસ્થાઈ ટ્રસ્ટીએ તાલુક કાર્યાલય (સરકારી ઓફિસ) બનાવવા માટે મંદિરની 1 એકર અને 10 સેન્ટ જમીન ગિફ્ટ ડીડ દ્વારા રાજ્ય સરકારને સોંપી દીધી હતી. આ મામલો અદાલતમાં પહોંચતા માર્ચ 2019માં મદ્રાસ હાઈકોર્ટે આ જમીન હસ્તાંતરણને યોગ્ય ઠેરવીને અરજી ફગાવી દીધી હતી. હાઈકોર્ટના આ નિર્ણય સામે ભક્તો અને અરજદારોએ સુપ્રીમ કોર્ટમાં કાનૂની લડત લડાઈ હતી, જ્યાં હવે ન્યાય મળ્યો છે.
કાયદાનું ખુલ્લું ઉલ્લંઘન અને કડક નોંધ
સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશ પીએસ નરસિંહા અને ન્યાયાધીશ આલોક અરાધેની બેન્ચે સુનાવણી દરમિયાન નોંધ્યું કે આ પ્રકારનું ગિફ્ટ ડીડ 'તમિલનાડુ હિન્દુ ધાર્મિક અને ચેરિટેબલ એન્ડોવમેન્ટ્સ (HR&CE) એક્ટ, 1959'ની કલમ 41નું સીધું ઉલ્લંઘન કરે છે. આ કાયદો ધાર્મિક સંસ્થાઓની ઇનામ કે દાનમાં મળેલી જમીનને અન્ય કોઈને ભેટમાં આપવાની સ્પષ્ટ મનાઈ ફરમાવે છે. કોર્ટે આકરી ટીકા કરતા જણાવ્યું કે સરકારનો ઈરાદો ગમે તેટલો નેક કે જાહેર ઉપયોગનો હોય, પરંતુ કાયદાની મર્યાદા વટાવીને આ પ્રકારે મંદિરની જમીન હડપ કરવી યોગ્ય નથી.
ભગવાન અને ભક્તોની છે મંદિરની સંપત્તિ
અદાલતે ચૂકાદામાં ખૂબ જ સચોટ ટિપ્પણી કરતા જણાવ્યું કે કોઈ પણ દેવતાને સમર્પિત સંપત્તિ માત્ર તે દૈવી શક્તિ અને શ્રદ્ધાળુ ભક્તોના સમુદાયની હોય છે. ટ્રસ્ટીના પદ પર બેઠેલી કોઈપણ વ્યક્તિ કે સંસ્થા મનસ્વી રીતે આવી પવિત્ર સંપત્તિઓની હેરાફેરી કે વહેંચણી કરી શકે નહીં. ધાર્મિક સંસ્થાઓના સંચાલકોએ અંગત વ્યવહારો કરતા પણ વધુ સાવચેતી અને જવાબદારીપૂર્વક મંદિરની જમીન-સંપત્તિનું રક્ષણ કરવું અનિવાર્ય છે.
તમિલનાડુ સરકારને મોટો ઝટકો: દંડ અને ભાડાનો આદેશ
જમીન પર સરકારી નાણાંથી તાલુકા કાર્યાલયનું બાંધકામ પહેલેથી થઈ ચૂક્યું હોવાથી સુપ્રીમ કોર્ટે બાંધકામ તોડી પાડવાને બદલે વ્યવહારિક અભિગમ અપનાવ્યો છે. જો કે, સરકારે ગેરકાયદેસર રીતે જમીન કબજે કરી હોવાથી 8 માર્ચ, 2019થી આજદિન સુધીનું માસિક રૂ. 31,000 લેખે નિયમિત ભાડં અને બાકી નીકળતી રકમ આગામી 3 મહિનામાં ચૂકવવાનો આદેશ આપ્યો છે. આ સાથે જ સરકાર પર વધારાનો રૂ. 1 લાખનો દંડ ફટકારવામાં આવ્યો છે, જે સીધો મંદિરના ખાતામાં જમા થશે. આ ઉપરાંત, દર ત્રણ વર્ષે આ ભાડાની સમીક્ષા કરવાનો પણ આદેશ આપવામાં આવ્યો છે.
