Teachers Day 2026 Date, History: ભારતમાં દર વર્ષે 5 સપ્ટેમ્બરના રોજ શિક્ષક દિવસ (Teachers’ Day) ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસ શિક્ષકોના યોગદાન, તેમની ભૂમિકા અને વિદ્યાર્થીઓના ઘડતરમાં તેમના મહત્વને સન્માન આપવા માટે સમર્પિત છે. પરંતુ સવાલ એ છે, કે ભારતમાં શિક્ષક દિવસ માટે 5 સપ્ટેમ્બરની જ તારીખ કેમ પસંદ કરવામાં આવી? તેની પાછળ ભારતના પ્રથમ ઉપરાષ્ટ્રપતિ અને બીજા રાષ્ટ્રપતિ ડૉ. સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન સાથે જોડાયેલો ખાસ પ્રસંગ છે.
5 સપ્ટેમ્બર સાથે ડૉ. રાધાકૃષ્ણનનું શું જોડાણ?
ડૉ. સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણનનો જન્મ 5 સપ્ટેમ્બર, 1888ના રોજ થયો હતો. તેઓ માત્ર દેશના ઉપરાષ્ટ્રપતિ અને રાષ્ટ્રપતિ જ નહોતા, પરંતુ જાણીતા તત્ત્વચિંતક, શિક્ષણવિદ્ અને પ્રોફેસર પણ હતા. તેમણે મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સી કોલેજ અને મૈસૂર યુનિવર્સિટી સહિતની સંસ્થાઓમાં શિક્ષણ ક્ષેત્રે મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું હતું. શિક્ષણ અને તત્ત્વજ્ઞાન પ્રત્યેના તેમના ઊંડા લગાવને કારણે વિદ્યાર્થીઓમાં પણ તેમના પ્રત્યે વિશેષ આદર હતો.
જન્મદિવસને શિક્ષક દિવસ તરીકે ઉજવવાની શરૂઆત કેવી રીતે થઈ?
વર્ષ 1962માં ડૉ. રાધાકૃષ્ણન ભારતના રાષ્ટ્રપતિ બન્યા હતા. તેમના જન્મદિવસ નિમિત્તે વિદ્યાર્થીઓ અને પ્રશંસકો દ્વારા ખાસ રીતે જન્મદિવસ ઉજવવાની વાત કરવામાં આવી હતી. તે સમયે ડૉ. રાધાકૃષ્ણને પોતાના જન્મદિવસની વ્યક્તિગત ઉજવણી કરવાને બદલે આ દિવસને દેશના શિક્ષકોના સન્માન માટે સમર્પિત કરવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી હતી. ત્યારથી ભારતમાં 5 સપ્ટેમ્બરને શિક્ષક દિવસ તરીકે ઉજવવાની પરંપરા શરૂ થઈ હોવાનું માનવામાં આવે છે.
શિક્ષક દિવસ શા માટે ઉજવવામાં આવે છે?
શિક્ષક દિવસનો મુખ્ય હેતુ વિદ્યાર્થીઓના જીવનમાં શિક્ષકોના યોગદાનને સન્માન આપવાનો છે. શિક્ષકો માત્ર પાઠ્યપુસ્તકનું જ્ઞાન જ આપતા નથી, પરંતુ વિદ્યાર્થીઓમાં શિસ્ત, મૂલ્યો, વિચારશક્તિ અને જવાબદારીની ભાવના વિકસાવવામાં પણ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. આ દિવસે વિદ્યાર્થીઓ પોતાના શિક્ષકો પ્રત્યે આભાર અને સન્માન વ્યક્ત કરે છે.
શાળા-કોલેજોમાં થાય છે ખાસ ઉજવણી
શિક્ષક દિવસ નિમિત્તે દેશભરની શાળા અને કોલેજોમાં વિવિધ કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવામાં આવે છે. વિદ્યાર્થીઓ પોતાના શિક્ષકો માટે સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો, ભાષણો, શુભેચ્છા સંદેશ અને અન્ય પ્રવૃત્તિઓનું આયોજન કરે છે. કેટલીક શાળાઓમાં સિનિયર વિદ્યાર્થીઓ એક દિવસ માટે શિક્ષકની ભૂમિકા ભજવે છે અને અન્ય વિદ્યાર્થીઓને ભણાવે છે. આ પ્રવૃત્તિ દ્વારા શિક્ષકની જવાબદારી અને મહેનતને સમજવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.
ભારતનો શિક્ષક દિવસ અને વિશ્વ શિક્ષક દિવસ અલગ છે
ભારતમાં શિક્ષક દિવસ 5 સપ્ટેમ્બરે ઉજવવામાં આવે છે, જ્યારે વિશ્વ શિક્ષક દિવસ (World Teachers’ Day) દર વર્ષે 5 ઓક્ટોબરે મનાવવામાં આવે છે. યુનેસ્કો અને તેના ભાગીદાર સંગઠનોએ 1994થી 5 ઓક્ટોબરને વિશ્વ શિક્ષક દિવસ તરીકે ઉજવવાની શરૂઆત કરી હતી. આ દિવસ વિશ્વભરમાં શિક્ષકોના અધિકારો, જવાબદારીઓ અને શિક્ષણ ક્ષેત્રે તેમના યોગદાનને ઉજાગર કરવા માટે સમર્પિત છે.
શિક્ષકો પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવાનો દિવસ
ભારતમાં 5 સપ્ટેમ્બર માત્ર એક ઉજવણીનો દિવસ નથી, પરંતુ શિક્ષકોના જ્ઞાન, માર્ગદર્શન અને યોગદાનને યાદ કરવાનો અવસર છે. ડૉ. સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણનના જન્મદિવસ સાથે જોડાયેલી આ પરંપરા આજે દેશભરમાં શિક્ષકો પ્રત્યે સન્માન અને કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવાના દિવસ તરીકે ઉજવાય છે.
