Vande Mataram Supreme Court Hearing 2026: રાષ્ટ્રીય ગીત 'વંદે માતરમ'ની તમામ 6 કડીઓ (અંતરા) ગાવાનું ફરજિયાત કરવા અને તેને ન ગાવા બદલ સજાના કાનૂની પ્રાવધાન સામે દાખલ કરવામાં આવેલી અરજી પર સુપ્રીમ કોર્ટમાં મહત્વપૂર્ણ સુનાવણી હાથ ધરવામાં આવી છે. સુપ્રીમ કોર્ટની ખંડપીઠે આ મામલે કેન્દ્ર સરકાર પાસેથી 2 અઠવાડિયાની અંદર વિગતવાર જવાબ તલબ કર્યો છે. આ કેસ રાષ્ટ્રીય ગીત વંદે માતરમને રાષ્ટ્રગીત (જણ ગણ મન) સમાન કાનૂની સંરક્ષણ આપવા અને 'પ્રિવેન્શન ઓફ ઈન્સલ્ટ્સ ટુ નેશનલ ઓનર એક્ટ' હેઠળ લાવવાના તાજેતરના સુધારાને પડકારતી અરજી સાથે જોડાયેલો છે.
સુપ્રીમ કોર્ટનું વલણ અને સજાના પ્રાવધાન પર પ્રશ્નાર્થ
સુનાવણી દરમિયાન જસ્ટિસ જોયમાલ્યા બાગચી અને જસ્ટિસ સૂર્ય કાંતની બૅન્ચે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે, વંદે માતરમ આપણું રાષ્ટ્રીય ગીત છે તેમાં કોઈ શંકા નથી. જોકે, કોર્ટે એ બાબત પર વિશેષ ભાર મૂક્યો હતો કે વંદે માતરમ ન ગાવા પર કોઈ કાનૂની કે ગુનાહિત સજા આપવાની જોગવાઈ બંધારણના આર્ટિકલ-25 અને 26 હેઠળ મૂળભૂત અધિકારોનું ઉલ્લંઘન કરે છે કે નહીં તેની તપાસ કરવી અત્યંત જરૂરી છે. કોર્ટે અગાઉના 'બિજોઈ ઈમેન્યુઅલ' કેસના ઐતિહાસિક ચુકાદાનો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું કે રાષ્ટ્રગીત ન ગાવા બદલ કોઈને સજા ન કરી શકાય તેવો કાયદો હજુ પણ અમલમાં છે.
બંધારણીય ધર્મનિરપેક્ષતા પર ખતરો
આ અરજી પ્રખ્યાત કર્ણાટક સંગીતકાર ટી.એમ. કૃષ્ણા દ્વારા દાખલ કરવામાં આવી છે. અરજદાર તરફથી રજૂ થયેલા વરિષ્ઠ વકીલોએ દલીલ કરી હતી કે, લગભગ 80 વર્ષ બાદ પ્રથમ વખત આ નિયમ દેશના નાગરિકો પર ઠોકી બેસાડવામાં આવી રહ્યો છે અને ન ગાવા પર જેલ કે સજાની જોગવાઈ કરાઈ છે. અરજીમાં જણાવાયું છે કે, વંદે માતરમની છેલ્લી ચાર કડીઓમાં હિન્દુ દેવી-દેવતાઓ પ્રત્યેની ભક્તિનો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ છે. તેને તમામ નાગરિકો માટે ફરજિયાત બનાવવું એ દેશના બિનસાંપ્રદાયિક (ધર્મનિરપેક્ષ) માળખાની વિરુદ્ધ છે.
સોલિસિટર જનરલની દલીલ અને કેન્દ્ર સરકારનો પક્ષ
કેન્દ્ર સરકાર વતી હાજર રહેલા સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ અરજીનો સખત વિરોધ કર્યો હતો. તેમણે સુપ્રીમ કોર્ટને વિનંતી કરી હતી કે, આ મામલે કોઈ ઔપચારિક નોટિસ જારી ન કરવી જોઈએ કારણ કે તેનાથી ખોટી સનસનાટી ફેલાશે. સોલિસિટર જનરલે દલીલ કરી હતી કે, દેશની ધર્મનિરપેક્ષતા એટલી સંકુચિત હોઈ શકે નહીં અને સ્વતંત્રતા સંગ્રામમાં વંદે માતરમનું શું યોગદાન હતું તે ભૂલવું ન જોઈએ. ગીતની કડીઓ નક્કી કરવાનો અધિકાર સરકાર સિવાય અન્ય કોઈનો ન હોઈ શકે એવું પણ તેમણે ઉમેર્યું હતું.
વંદે માતરમનો ઈતિહાસ અને બંધારણીય સ્થિતિ
રચના અને પૃષ્ઠભૂમિ: વંદે માતરમની રચના બંકિમચંદ્ર ચટ્ટોપાધ્યાય દ્વારા 1875માં કરવામાં આવી હતી અને તેને તેમની પ્રખ્યાત નવલકથા 'આનંદમઠ'માં સમાવવામાં આવ્યું હતું.
કોંગ્રેસનું 1937નું અધિવેશન: ભારતીય સ્વતંત્રતા સંગ્રામ દરમિયાન તમામ ધર્મોના લોકો એકસૂત્રે જોડાઈ શકે તે માટે 1937માં જવાહરલાલ નેહરુ અને રવીન્દ્રનાથ ટાગોરની સમિતિએ નક્કી કર્યું હતું કે, વંદે માતરમની માત્ર પ્રથમ બે કડીઓ જ અધિકૃત રીતે ગાવામાં આવશે, કારણ કે પછીની કડીઓમાં ચોક્કસ ધાર્મિક સંકેતો હતા.
રાષ્ટ્રીય ગીતનો દરજ્જો: 24 જાન્યુઆરી, 1950ના રોજ બંધારણ સભાના પ્રમુખ ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદે જાહેરાત કરી હતી કે, 'જન ગણ મન' ભારતનું રાષ્ટ્રગીત (National Anthem) રહેશે અને 'વંદે માતરમ'ને સમાન આદર સાથે રાષ્ટ્રીય ગીત (National Song) નો દરજ્જો આપવામાં આવશે.
