Supreme Court Ruling on Gold Limit: ઘરમાં સોનું રાખવા અંગે સુપ્રીમ કોર્ટે એક અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ અને સ્પષ્ટ ચુકાદો આપ્યો છે. સામાન્ય રીતે લોકોમાં એવી માન્યતા પ્રવર્તે છે કે આવકવેરા વિભાગ દ્વારા નિર્ધારિત મર્યાદા મુજબ ઘરમાં સોનું રાખવામાં આવે તો કોઈ પૂછપરછ કે કાનૂની કાર્યવાહી થતી નથી. પરંતુ, સર્વોચ્ચ અદાલતે સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે નિર્ધારિત મર્યાદામાં સોનું રાખવાની છૂટ હોવા છતાં, તે સોનું ક્યાંથી આવ્યું એટલે કે તેની ખરીદીનો સ્ત્રોત શું છે તેનો હિસાબ તો આપવો જ પડશે. આવક કરતાં વધુ સંપત્તિના એક કેસની સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે આ કડક ટિપ્પણી કરી છે.
સોનું રાખવાની મર્યાદા અને ખરીદીના નાણાંના સ્ત્રોત બંને અલગ બાબતો
આ વિવાદના મૂળમાં આવકવેરા વિભાગ અને સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ડાયરેક્ટ ટેક્સીસ (CBDT) દ્વારા વર્ષો પહેલાં નક્કી કરવામાં આવેલા કેટલાક નિયમો છે. નિયમો અનુસાર, સામાન્ય રીતે પરિણીત મહિલા 500 ગ્રામ, અવિવાહિત મહિલા 250 ગ્રામ અને પુરુષ 100 ગ્રામ સુધીનું સોનું પોતાની પાસે રાખી શકે છે. આ નિયમોનો આશરો લઈને જ લોકો ઘણીવાર તપાસ એજન્સીઓ સમક્ષ બચાવ કરતા હોય છે કે તેમની પાસે મર્યાદાથી વધુ સોનું નથી. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સોનું રાખવાની પાત્રતા અને તે સોનું ખરીદવા માટેના નાણાં ક્યાંથી આવ્યા તેનો હિસાબ આપવો એ બંને તદ્દન અલગ બાબતો છે.
બિહારના ભ્રષ્ટાચારના કેસમાં પટના હાઈકોર્ટનો આદેશ રદ
આ સમગ્ર મામલો બિહાર રાજ્ય સાથે જોડાયેલો છે, જ્યાં 11 મે 2015ના રોજ એક મહિલા અને તેના પતિ વિરુદ્ધ આવકથી વધુ સંપત્તિ વસાવવાના આરોપમાં એફઆઈઆર દાખલ કરવામાં આવી હતી. લાંબી તપાસ બાદ વિશેષ વિજિલન્સ અદાલતે આ કેસમાં સંજ્ઞાન લીધું હતું. આ કાર્યવાહીથી બચવા માટે મહિલાએ પટના હાઈકોર્ટમાં અરજી કરી હતી અને દલીલ કરી હતી કે તેમની પાસે નિર્ધારિત મર્યાદા કરતાં વધુ સોનું નથી. પટના હાઈકોર્ટે આ દલીલ માન્ય રાખીને મહિલા વિરુદ્ધની ફોજદારી કાર્યવાહી રદ કરી દીધી હતી, જેને બિહાર સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકારી હતી.
સરકારી પરિપત્રો કે પ્રેસ રિલીઝથી કાનૂની મુક્તિ મળતી નથી
સુપ્રીમ કોર્ટની બે જજોની બેન્ચે બિહાર સરકારની અપીલને ગ્રાહ્ય રાખીને પટના હાઈકોર્ટનો આદેશ ફગાવી દીધો છે. કોર્ટે જણાવ્યું કે માત્ર એવા સરકારી પરિપત્રો કે પ્રેસ રિલીઝ રજૂ કરી દેવાથી કે જેમાં એક નિશ્ચિત માત્રા સુધી સોનું રાખવાની છૂટ છે, તેનો અર્થ એ નથી થઈ જતો કે તે સંપત્તિ કાયદેસરની આવકમાંથી જ અર્જિત કરવામાં આવી છે. ભ્રષ્ટાચાર કે આવકથી વધુ સંપત્તિના કેસોમાં આરોપીએ પોતાની સંપત્તિના સ્ત્રોત અંગે સ્પષ્ટ ખુલાસો આપવો જ પડે છે. આ ચુકાદાને પગલે હવે તે મહિલા સામેનો કેસ ફરીથી ટ્રાયલ કોર્ટમાં શરૂ થશે.
તપાસ વધુ મજબૂત બનશે અને કાયદેસરની ટ્રાયલ શરૂ થશે
આ નિર્ણયથી સ્પષ્ટ થઈ જાય છે કે સરકારી નિયમો દ્વારા સોનું રાખવાની આપેલી છૂટ માત્ર દંડ કે જપ્તી સામેની રાહત માટે છે, પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે ભ્રષ્ટાચાર કે તપાસના મામલામાં નાણાકીય સ્ત્રોત જણાવવામાંથી મુક્તિ મળી જશે. સુપ્રીમ કોર્ટના આ આદેશથી દેશભરમાં કાળા નાણાં અને અપ્રમાણસર સંપત્તિના કેસોમાં તપાસ વધુ મજબૂત બનશે. જોકે, સર્વોચ્ચ અદાલતે મહિલાને ટ્રાયલ કોર્ટમાં અન્ય કાયદાકીય દલીલો રજૂ કરવાની સ્વતંત્રતા પણ આપી છે.
