Mahua Moitra Supreme Court FPI beneficial owner disclosure: ભારતીય શેરબજારમાં અલ્ટરનેટિવ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ફંડ્સ અને ફોરેન પોર્ટફોલિયો ઇન્વેસ્ટર્સના અંતિમ લાભાર્થીઓની ઓળખ સાર્વજનિક કરવાની માંગણી કરતી TMCના સાંસદ મહુઆ મોઇત્રાની અરજી પર સુપ્રીમ કોર્ટે કોઈપણ પ્રકારની કાનૂની રાહત આપવાનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કરી દીધો છે. મહુઆ મોઇત્રાએ દેશના શેરબજાર નિયમનકાર SEBIને આ અંગે કડક આદેશ આપવા માટે સુપ્રીમ કોર્ટના દ્વાર ખખડાવ્યા હતા.
ન્યાયમૂર્તિઓની ખંડપીઠે વર્તમાન કાનૂની માળખાને ટાંક્યો
જસ્ટિસ બી.વી. નાગરત્ના, જસ્ટિસ આર. મહાદેવન અને જસ્ટિસ ડી.કે. ઉપાધ્યાયની ત્રિપુટી ધરાવતી ખંડપીઠે આ અરજીનો નિકાલ કરતાં જણાવ્યું હતું કે, અરજીમાં જે મુદ્દાઓ અને ચિંતાઓ વ્યક્ત કરવામાં આવી છે તેના પર વર્તમાન કાયદાકીય કે નિયમનકારી માળખાના અભાવમાં અદાલત કોઈ નિર્દેશ આપી શકે નહીં. જોકે, ખંડપીઠે આ મામલે કેન્દ્ર સરકાર અને સેબીને નિર્દેશ આપ્યો હતો કે તેઓ મહુઆ મોઇત્રા દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલી ગંભીર ચિંતાઓ અને મુદ્દાઓ પર વહીવટી સ્તરે વિચારણા કરે.
શેરબજારમાં ગેરરીતિ અને ગોટાળાની આશંકા: પ્રશાંત ભૂષણ
અરજદાર પક્ષ તરફથી વરિષ્ઠ વકીલ પ્રશાંત ભૂષણે કોર્ટ સમક્ષ ધારદાર દલીલો રજૂ કરતાં કહ્યું હતું કે, AIF અને FPI મારફતે ભારતીય બજારમાં રોકાણ કરતાં વાસ્તવિક વ્યક્તિઓની ઓળખ સાર્વજનિક ન હોવાથી બજારમાં પારદર્શિતાનો સદંતર અભાવ જોવા મળે છે. તેમણે આક્ષેપ કર્યો કે વિદેશી સંસ્થાઓ દ્વારા ભારતીય લિસ્ટેડ કંપનીઓમાં કરોડો રૂપિયા ઠાલવવામાં આવે છે, પરંતુ પડદા પાછળ ખરેખર કયા રોકાણકારો બેઠા છે તે સ્પષ્ટ થતું નથી. પ્રશાંત ભૂષણે એવી પણ દલીલ કરી હતી કે, આ અસ્પષ્ટતાનો દુરુપયોગ શેરબજારમાં શેરના ભાવ વધારવા કે ઘટાડવાના (માર્કેટ મેન્યુપ્યુલેશન) કૃત્યો માટે થઈ શકે છે. સામાન્ય રોકાણકારોને એ જાણી શકાતું નથી કે કોઈ કંપનીના શેરના ભાવ અચાનક આસમાને કેમ પહોંચી રહ્યા છે અને શું ખુદ કંપનીના પ્રમોટર્સ જ વિદેશી ફંડ્સના પડદા પાછળ રહીને પોતાના જ શેર ખરીદી રહ્યા છે કે કેમ.
અદાણી-હિંડનબર્ગ કેસની સુપ્રીમ કમિટીનો અપાયો હવાલો
અરજદારે વધુમાં દલીલ કરી હતી કે, વર્ષ 2018 પહેલાં છેવાડાના વાસ્તવિક રોકાણકારની વિગતો જાહેર કરવી ફરજિયાત હતી, પરંતુ 2018માં આ વ્યવસ્થા હળવી કરી દેવામાં આવી અને સંસ્થાઓને પ્રિવેન્શન ઓફ મની લોન્ડરિંગ એક્ટ (PMLA) ની જોગવાઈઓ હેઠળ મર્યાદિત રાખી દેવાઈ. વકીલે અદાણી-હિંડનબર્ગ વિવાદમાં સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા ગઠિત એક્સપર્ટ કમિટીના તારણો ટાંકીને કહ્યું કે, ડિસ્ક્લોઝર નિયમો હળવા થવાથી નિયમનકારી તંત્ર નબળું પડ્યું છે. જોકે, અદાલતે આ અંગે કાયદાકીય સંશોધન જરૂરી હોવાનું જણાવી કોર્ટ તરફથી કોઈ આદેશ ન આપીને મામલો સરકાર અને સેબીના વિચારણા હેઠળ છોડી દીધો હતો.
વિશેષ અને વધારાની માહિતી
FPI અને AIFનું કદ: ભારતીય મૂડીબજારમાં વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારોનો હિસ્સો વધુ છે. તેઓ અબજો ડોલરનું મૂડીરોકાણ કરે છે. જોકે, ટેક્સ હેવન દેશો (જેવા કે મોરેશિયસ, કેમેન આઇલેન્ડ્સ) માંથી આવતા રોકાણોના અંતિમ માલિકોને લઈને વારંવાર પ્રશ્નો ઊભા થતા રહ્યા છે.
સેબીના નવા ડિસ્ક્લોઝર નિયમો: સેબીએ તાજેતરમાં વધુ જોખમી ગણાતા એવા FPIs માટે વધારાના ડિસ્ક્લોઝર ધોરણો જાહેર કર્યા છે, જેઓ કોઈ એક ચોક્કસ કોર્પોરેટ જૂથમાં 50%થી વધુ રોકાણ ધરાવતા હોય. સરકાર હાલ આ માળખાને વધુ કડક બનાવવા પર કામ કરી રહી છે.
