Supreme Court on Breakup and Rape Allegations: બ્રેકઅપ બાદ દુષ્કર્મના આરોપો લગાવવાના મામલે સુપ્રીમ કોર્ટે મહત્ત્વપૂર્ણ ટિપ્પણી કરી છે. અદાલતે કહ્યું કે કાયદો બનાવનારાઓનો એવો ઈરાદો નહોતો કે પુખ્ત વયના લોકો વચ્ચે પરસ્પર પ્રેમ અને સંમતિથી બંધાયેલા સંબંધમાં થયેલા યૌન સંબંધોને માત્ર સંબંધ તૂટી જવાના કારણે અપરાધ ગણવામાં આવે. જસ્ટિસ બી.વી. નાગરત્ના અને જસ્ટિસ આર. મહાદેવનની બેન્ચે લગ્નના ખોટા વાયદા કરીને દુષ્કર્મ કરવાના આરોપ સાથે જોડાયેલા કેસમાં આરોપીને રાહત આપતાં આ અવલોકન કર્યું હતું. સાથે જ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે શરૂઆતથી જ ખોટી વાત અથવા છેતરપિંડી કરીને સંમતિ મેળવવી અને સંબંધ પૂરો થયા પછી જૂના સંબંધ અંગે પસ્તાવો થવો, બંને અલગ પરિસ્થિતિઓ છે.
‘શું પુરુષોને બ્રેકઅપ કરવાનો અધિકાર નથી?’
સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે જો કોઈ પુરુષને એવો ડર રહે કે સંબંધ તોડ્યા પછી તેની સામે દુષ્કર્મનો કેસ થઈ શકે છે, તો તે માત્ર આ ભયના કારણે સંબંધમાં બંધાઈ રહેવા મજબૂર થઈ શકે છે. અદાલતે સવાલ કર્યો કે શું પુરુષોને બ્રેકઅપ કરવાનો અધિકાર નથી? શું સંબંધ પૂરો કરવાનો નિર્ણય પોતે જ છેતરપિંડી કે ધોકાધડી ગણાય? બેન્ચે સ્પષ્ટ કર્યું કે માત્ર સંબંધ સમાપ્ત કરવાનો નિર્ણય છેતરપિંડી ગણાવી શકાય નહીં. દરેક વ્યક્તિને પોતાની ઇચ્છા અને સ્વતંત્રતા મુજબ સંબંધ ચાલુ રાખવાનો કે સમાપ્ત કરવાનો અધિકાર છે.
સંમતિથી બનેલા સંબંધને પાછળથી અપરાધ ન બનાવી શકાય
અદાલતે જણાવ્યું કે જો સંબંધ દરમિયાન પુખ્ત વયના લોકો વચ્ચે યૌન સંબંધ પરસ્પર સંમતિથી બન્યા હોય, તો માત્ર સંબંધ પાછળથી તૂટી જવાના કારણે તેને પાછલી તારીખથી દુષ્કર્મ ગણાવી શકાય નહીં. જોકે, શરૂઆતથી જ લગ્નના ખોટા વાયદા અથવા છેતરપિંડીના આધારે સંમતિ મેળવવામાં આવી હોય તો તે અલગ બાબત છે. આવી સ્થિતિમાં કેસના તથ્યો અને પુરાવાના આધારે કાયદાકીય તપાસ જરૂરી બને છે. બેન્ચે નિરીક્ષણ કર્યું કે નિષ્ફળ સંબંધોને અપરાધિક કેસમાં ફેરવવાની ઘટનાઓ સામે આવી રહી છે. દુષ્કર્મ ગંભીર અપરાધ છે અને તેનો ઉપયોગ વાસ્તવિક યૌન હિંસા, બળજબરી અથવા છેતરપિંડીથી મેળવેલી સંમતિ સાથે જોડાયેલા કેસોમાં થવો જોઈએ.
દુષ્કર્મના ખોટા આરોપોથી ગંભીર અપરાધનું મહત્ત્વ નબળું ન પડે
સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે દરેક તૂટેલા સંમતિ આધારિત સંબંધને દુષ્કર્મના આરોપમાં ફેરવી દેવામાં આવે તો આ ગંભીર અપરાધની પ્રકૃતિ અને મહત્ત્વ નબળું પડી શકે છે. અદાલતના અવલોકનનો અર્થ એ નથી કે લગ્નના ખોટા વાયદા અથવા છેતરપિંડીના આધારે સંમતિ મેળવવાના દરેક આરોપને અવગણવામાં આવે. આવા કેસોમાં શરૂઆતથી જ આરોપીનો ઇરાદો શું હતો અને સંમતિ કયા સંજોગોમાં આપવામાં આવી હતી, તે બાબતો મહત્ત્વપૂર્ણ બને છે.
મહિલાઓની ગરિમા અને વાસ્તવિક યૌન અપરાધો પર પણ ભાર
સુપ્રીમ કોર્ટે મહિલાઓની શારીરિક સ્વાયત્તતા અને ગરિમાના રક્ષણને પણ મહત્ત્વપૂર્ણ ગણાવ્યું હતું. અદાલતે નોંધ્યું કે દુષ્કર્મના અનેક કિસ્સાઓમાં પીડિતાઓ સામાજિક અને પારિવારિક પ્રતિષ્ઠાના ડરથી ફરિયાદ નોંધાવતી નથી અથવા મૌન રહેવાનું પસંદ કરે છે. તેથી જ્યાં ઉપલબ્ધ તથ્યો અને પુરાવા યૌન હિંસા, બળજબરી કે સંમતિના અભાવનો સ્પષ્ટ સંકેત આપે ત્યાં આવા કેસોની ગંભીરતાથી તપાસ અને કાયદેસરની કાર્યવાહી થવી જોઈએ.
સુપ્રીમ કોર્ટની ટિપ્પણીનો મુખ્ય સંદેશ
સુપ્રીમ કોર્ટની આ ટિપ્પણીમાં બે બાબતો વચ્ચેનો તફાવત સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યો છે: એક તરફ પરસ્પર સંમતિથી બનેલો સંબંધ પાછળથી પૂરો થવો અને બીજી તરફ શરૂઆતથી જ છેતરપિંડી કે ખોટા વાયદા કરીને સંમતિ મેળવવી. માત્ર બ્રેકઅપના આધારે અગાઉના સંમતિપૂર્ણ સંબંધને દુષ્કર્મ ગણાવી શકાય નહીં, પરંતુ વાસ્તવિક યૌન હિંસા અથવા છેતરપિંડીના આરોપોની કાયદા મુજબ તપાસ થવી જરૂરી છે.
