Supreme Court cancer drug prices: કેન્સર જેવી ભયાનક અને જીવલેણ બીમારીઓની દવાઓને જીવનરક્ષક ડ્રગ્સમાં સામેલ કરવામાં આવે છે. તેમ છતાં બજારમાં આ દવાઓની કિંમતો આસમાને પહોંચેલી હોવાને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકાર સમક્ષ ગંભીર અને તીખા સવાલો ઉઠાવ્યા છે. ખાસ કરીને પ્રાઈસ ટુ રીટેલર અને અંતિમ વેચાણ મૂલ્ય વચ્ચેના તફાવતને લઈને કોર્ટે આશ્ચર્ય વ્યક્ત કર્યું છે. કોર્ટે પૂછ્યું કે, આખરે દવાઓની કિંમત નક્કી કરવાની વ્યવસ્થામાં આવો મોટો તફાવત કેમ જોવા મળે છે? બેન્ચમાં સામેલ ન્યાયાધીશ અદાલતે ટાંક્યું કે, "27 હજાર રૂપિયાની મહત્તમ રિટેલ કિંમત (MRP) વાળી કેન્સરની એક દવા માટે રિટેલરને તે માત્ર આશરે 3,000 રૂપિયામાં પડે છે, આ અસહ્ય અને ભારે તફાવત જરા તપાસો."
ડીપીસીઓના નિયમો અને કોર્પોરેટ હોસ્પિટલોની મનમાની
સુપ્રીમ કોર્ટે ડ્રગ્સ પ્રાઈસ કંટ્રોલ ઓર્ડર (DPCO) અંતર્ગત આવશ્યક અને બિન-આવશ્યક દવાઓ વચ્ચેના ભેદભાવ પર પણ પ્રશ્નો ખડા કર્યા છે. કોર્ટે નોંધ્યું કે કોર્પોરેટ હોસ્પિટલો અવારનવાર દર્દીઓને બહારથી દવા ખરીદવા દેવાને બદલે પોતાની ઇન-હાઉસ ફાર્મસીમાંથી જ ઊંચા ભાવે દવાઓ ખરીદવા માટે મજબૂર કરે છે. આ ઉપરાંત, સરકારી યોજનાઓ હેઠળ સારવાર લેતા દર્દીઓના ખર્ચ અંગે પણ કોર્ટે ચિંતા વ્યક્ત કરી અને પૂછ્યું કે જો દર્દી સરકારી યોજનાના માધ્યમથી સારવાર મેળવી રહ્યો છે, તો આ અતિશય મોંઘી દવાઓની કિંમતનો આર્થિક બોજ આખરે કોણ ચૂકવે છે? આ આખરે સામાન્ય કરદાતાઓના પૈસાનો સવાલ છે.
કેરળ હાઈકોર્ટનો ઐતિહાસિક ફેંસલો- સરકાર જાતે બનાવી શકે છે સસ્તી દવાઓ
બીજી તરફ, કેરળ હાઈકોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ કેસમાં ચુકાદો આપતા જણાવ્યું કે, પેટન્ટ્સ એક્ટ હેઠળ કેન્દ્ર સરકાર પાસે પૂરતી સત્તા છે કે તે જીવનરક્ષક દવાઓનું જાતે ઉત્પાદન કરાવી શકે છે. આ કેસ એક કેન્સર પીડિતાની અરજી સાથે જોડાયેલો હતો, જેણે મોંઘી દવાઓ સામે રાહત મેળવવા માટે કોર્ટના દરવાજા ખખડાવ્યા હતા. દુર્ભાગ્યવશ, સુનાવણી પૂરી થાય તે પહેલા જ તે મહિલાનું દુઃખદ અવસાન થઈ ગયું હતું. જો કે, અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું કે સરકાર પેટન્ટ પ્રાપ્ત દવાનું પણ નિર્માણ કરીને કે સરકારી સ્તરે કોઈ કંપનીને ઓર્ડર આપીને જરૂરિયાતમંદ દર્દીઓને બિન-નફાકારક ધોરણે સસ્તા ભાવે દવાઓ ઉપલબ્ધ કરાવી શકે છે.
સરકારને સસ્તી દવાઓ તૈયાર કરીને વિતરણ કરવાનો અધિકાર
હાઈકોર્ટના ન્યાયાધીશ હરિશંકર વી. મેનને પેટન્ટ્સ એક્ટ 1970નો ઉલ્લેખ કરતા જણાવ્યું કે, કાયદાકીય જોગવાઈઓ અનુસાર સરકાર જનહિતમાં દર્દીઓ માટે સસ્તી દવાઓ તૈયાર કરવા માટે સક્ષમ છે. જો કે, અદાલતે સરકારને તાત્કાલિક ધોરણે તમામ દવાઓ બનાવવાનો આદેશ આપ્યો નથી, પરંતુ પરવડે તેવી ક્ષમતાનો ચોક્કસ ડેટા એકત્રિત કર્યા પછી અંતિમ નીતિગત નિર્ણય લેવા જણાવ્યું છે. સરકારે અગાઉથી જ એ સર્વે કરી લેવો જોઈએ કે દેશમાં કેટલા કેન્સર દર્દીઓને આવી સબસિડીવાળી અને વાજબી દરોની જરૂરિયાત છે. સુપ્રીમ કોર્ટે પણ આ સમગ્ર મામલે આગામી સુનાવણી 12 ઓક્ટોબરના રોજ નિર્ધારિત કરી છે અને તમામ પક્ષો પાસેથી વ્યાજબી ઉકેલની અપેક્ષા રાખી છે.
