SC slams EC on voter list: દિલ્હીમાં મતદાર યાદીની વિશેષ સઘન સુધારણા પ્રક્રિયા (SIR)ને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટમાં થયેલી સુનાવણી દરમિયાન ચૂંટણી પંચની કામગીરી સામે સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા હોવાના અહેવાલ છે. અદાલતે ફોર્મ 6, 7 અને 8ની નિર્ધારિત પ્રક્રિયામાં મનસ્વી ફેરફાર ન કરવા અને જૂના મતદારો માટે સરળ વ્યવસ્થા ઊભી કરવા પર ભાર મૂક્યો હતો. સાથે જ મતદારોને અરજી કરવા માટે આપવામાં આવેલી સમયમર્યાદા અંગે પણ સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા. ચૂંટણી પંચે અરજીઓ જમા કરાવવાની મુદત વધારવા અને પ્રક્રિયા સરળ બનાવવા તૈયારી દર્શાવી હોવાનું જણાવાયું છે.
જૂના મતદારો પાસે ફોર્મ-6 ભરાવવાનો મુદ્દો શું છે?
ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંતની અધ્યક્ષતાવાળી ખંડપીઠે મતદાર યાદીમાં પહેલેથી નામ ધરાવતા નાગરિકો પાસે ફરીથી નોંધણી માટે ફોર્મ-6 ભરાવવાની જરૂરિયાત અંગે સવાલ ઉઠાવ્યો હતો. ફોર્મ-6નો ઉપયોગ મુખ્યત્વે મતદાર યાદીમાં નવા મતદાર તરીકે નામ નોંધાવવા માટે થાય છે. જ્યારે ફોર્મ-7નો ઉપયોગ મતદાર યાદીમાંથી નામ દૂર કરવા સામે વાંધો નોંધાવવા સહિતના નિર્ધારિત હેતુઓ માટે અને ફોર્મ-8નો ઉપયોગ સરનામું બદલવા, વિગતો સુધારવા તથા અન્ય નિર્ધારિત ફેરફારો માટે થાય છે. અદાલતનો સવાલ એ હતો કે અગાઉથી મતદાર યાદીમાં નોંધાયેલા નાગરિકો માટે તેમની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને યોગ્ય પ્રક્રિયા અપનાવવી જોઈએ. માત્ર પ્રક્રિયાત્મક મુશ્કેલીના કારણે જૂના મતદારોને નવા મતદાર તરીકે ગણવા કે ફરીથી નોંધણીની જટિલતામાં મૂકવા અંગે કોર્ટે ચિંતા વ્યક્ત કરી હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.
ફોર્મ 6, 7 અને 8માં મનસ્વી ફેરફાર ન કરવા ટકોર
સુનાવણી દરમિયાન ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંત, જસ્ટિસ જોયમાલ્યા બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહનાની ખંડપીઠે ચૂંટણી પંચની કાર્યપદ્ધતિ અંગે સવાલો ઉઠાવ્યા હોવાનું જણાવાયું છે. અદાલતે ફોર્મ 6, 7 અને 8 માટે નિર્ધારિત નિયમો અને પ્રક્રિયાત્મક માળખાનું પાલન કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. આ મુદ્દો એટલા માટે મહત્ત્વનો છે કે મતદાર યાદીમાં નામ ઉમેરવું, નામ દૂર કરવું અથવા વિગતોમાં સુધારો કરવો, આ દરેક માટે અલગ પ્રક્રિયા નિર્ધારિત છે. તેથી SIR દરમિયાન પણ મતદારોની સ્થિતિ અને અરજીના હેતુને ધ્યાનમાં રાખીને યોગ્ય ફોર્મ તથા પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ થાય તે જરૂરી છે.
30 ઓક્ટોબરની સમયમર્યાદા અંગે પણ સવાલ
સુનાવણી દરમિયાન 30 ઓક્ટોબરની નિર્ધારિત સમયમર્યાદા અંગે પણ અદાલતે સવાલો ઉઠાવ્યા હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. નજીકના ભવિષ્યમાં દિલ્હીમાં ચૂંટણી યોજાવાની ન હોય તો આટલી ઉતાવળમાં સમયમર્યાદા નક્કી કરવાની જરૂરિયાત શું છે, તે અંગે ખંડપીઠે પ્રશ્ન કર્યો હતો. અદાલતે મતદારોને અરજી કરવા માટે વ્યવહારુ તક મળે તે સુનિશ્ચિત કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. જે નાગરિકો કોઈ કારણસર નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં અરજી કરી શક્યા ન હોય, તેમના માટે સરળ વ્યવસ્થા હોવી જોઈએ, એવો અભિગમ સુનાવણી દરમિયાન સામે આવ્યો હોવાનું જણાવાયું છે.
મતદારો સુધી પહોંચવાની જવાબદારી ચૂંટણી પંચની
સુપ્રીમ કોર્ટે ચૂંટણી પંચે માત્ર મતદારો પોતાની મેળે અરજી કરવા આવે તેની રાહ જોવાને બદલે સક્રિય રીતે તેમની સુધી પહોંચવાના પ્રયાસો કરવા જોઈએ, એવી ટકોર કરી હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. મતદાર યાદી સુધારવાની પ્રક્રિયા સામાન્ય નાગરિકો માટે સરળ અને સુલભ બને તે માટે જરૂરી વ્યવસ્થા ઊભી કરવી મહત્ત્વપૂર્ણ છે. ખાસ કરીને અગાઉ મતદાર યાદીમાં નામ ધરાવતા પરંતુ હાલ નામ ન દેખાતા નાગરિકોને તેમની સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરવાની અને યોગ્ય દસ્તાવેજો રજૂ કરવાની તક મળવી જોઈએ.
ચૂંટણી પંચ સમયમર્યાદા વધારવા તૈયાર?
સુનાવણી દરમિયાન ચૂંટણી પંચે અરજીઓ જમા કરાવવાની સમયમર્યાદા વધારવા અને મતદારો માટે પ્રક્રિયા સરળ બનાવવા તૈયારી દર્શાવી હોવાનું જણાવાયું છે. જોકે, સમયમર્યાદામાં કેટલો વધારો કરવામાં આવશે અને કઈ પ્રક્રિયા અંતિમ સ્વરૂપે લાગુ પડશે, તે અંગે સત્તાવાર આદેશ અથવા ચૂંટણી પંચની જાહેરાતના આધારે જ સ્પષ્ટતા થઈ શકશે.
SIR પ્રક્રિયામાં મતદારોના અધિકારોનો મુદ્દો મહત્ત્વનો
દિલ્હીની SIR પ્રક્રિયા અંગેની આ સુનાવણીમાં મતદાર યાદીની ચોકસાઈ જાળવવાની સાથે નાગરિકોને યોગ્ય પ્રક્રિયા દ્વારા પોતાના મતાધિકારનું રક્ષણ કરવાની તક મળે તે મુદ્દો કેન્દ્રસ્થાને રહ્યો છે. ફોર્મ 6, 7 અને 8ના ઉપયોગ, અરજીની સમયમર્યાદા અને ચૂંટણી પંચની જવાબદારી અંગેના સવાલો આ પ્રક્રિયાની પારદર્શિતા માટે મહત્ત્વપૂર્ણ છે. નોંધનીય છે કે સુનાવણી દરમિયાન થયેલી ટિપ્પણીઓ અને અંતિમ ન્યાયિક આદેશ વચ્ચે તફાવત હોય છે. તેથી સમયમર્યાદા વધારવા અથવા પ્રક્રિયામાં ફેરફાર અંગેના અંતિમ નિર્ણય માટે સુપ્રીમ કોર્ટના સત્તાવાર આદેશ અને ચૂંટણી પંચની જાહેરાત જોવી જરૂરી રહેશે.
