Rahul Gandhis press conference: લોકસભામાં વિરોધ પક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીએ ચૂંટણી પંચની કામગીરી, Special Intensive Revision (SIR) અને મતદાર યાદી સાથે જોડાયેલા મુદ્દે નવી દિલ્હીમાં પ્રેસ કોન્ફરન્સ કરીને ચૂંટણી પંચ અને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર સામે ગંભીર આક્ષેપો કર્યા છે. આ પ્રેસ કોન્ફરન્સ એવા સમયે યોજાઈ જ્યારે એક અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે ચૂંટણી પંચના બે કમિશનરોએ છેલ્લા 10 મહિનામાં વિવિધ નિર્ણયોને લઈને ઓછામાં ઓછા 14 વખત લેખિત વાંધા નોંધાવ્યા હતા. રાહુલ ગાંધીએ આ મુદ્દાને ‘વોટ ચોરી’ સાથે જોડીને ચૂંટણી પ્રક્રિયા પર સવાલો ઉઠાવ્યા અને SIR પર રોક તથા સમગ્ર મામલે તપાસની માંગ કરી. જોકે, ચૂંટણી પંચે આ અહેવાલના સંદર્ભમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આંતરિક ચર્ચામાં જુદા-જુદા અભિપ્રાયો આવવા સામાન્ય બાબત છે અને અંતિમ નિર્ણયો સર્વસંમતિથી લેવાયા છે.
રાહુલ ગાંધીના ચૂંટણી પંચ પર આક્ષેપ
પ્રેસ કોન્ફરન્સ પહેલાં રાહુલ ગાંધીએ સોશિયલ મીડિયા પર ચૂંટણી પંચને લઈને આકરી ટિપ્પણી કરી હતી. ત્યારબાદ પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં તેમણે દાવો કર્યો કે 2024ની લોકસભા ચૂંટણી અને વિવિધ રાજ્યોની વિધાનસભા ચૂંટણીઓમાં મતદાર યાદી અને ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં ગેરરીતિ થઈ છે. તેમણે આને ‘વોટ ચોરી’ ગણાવી અને કહ્યું કે જો મતાધિકાર સાથે ચેડાં થાય તો તેની અસર સમગ્ર લોકશાહી વ્યવસ્થા પર પડે છે. રાહુલ ગાંધીએ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર પર પણ સીધા આક્ષેપો કર્યા અને તેમના રાજીનામાની માંગ કરી. આ તમામ દાવા કોંગ્રેસ અને રાહુલ ગાંધી તરફથી કરવામાં આવેલા રાજકીય આક્ષેપો છે; ચૂંટણી પંચે પોતાની તરફથી આ પ્રકારના આરોપોને સ્વીકાર્યા નથી.
14 લેખિત વાંધાઓના અહેવાલથી વિવાદ વધ્યો
ચૂંટણી પંચની આંતરિક કામગીરી અંગેના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધૂ અને વિવેક જોશીએ 28 ઓક્ટોબર 2025થી 14 ઓગસ્ટ 2026 વચ્ચે પંચના વિવિધ નિર્ણયોને લઈને 14 વખત લેખિત વાંધા અથવા નોંધ રજૂ કરી હતી. અહેવાલ મુજબ આ મુદ્દાઓમાં SIR ઉપરાંત મતદારોના નામ ઉમેરવા-કાઢવા, મતદાર નોંધણી પ્રક્રિયા, Form-6 અને મતદાર ડેટાબેઝ જેવા મુદ્દાઓ સામેલ હતા. અહેવાલમાં એવું પણ જણાવાયું છે કે આ બંને ચૂંટણી કમિશનરોના વાંધાઓની નકલો CEC જ્ઞાનેશ કુમારને મોકલવામાં આવી હતી. ઇન્ડિયા ટુડેના અહેવાલ મુજબ, આ સમયગાળા દરમિયાન ત્રણેય ચૂંટણી કમિશનરો જાહેર કાર્યક્રમોમાં સંયુક્ત રીતે પણ હાજર રહ્યા હતા.
ચૂંટણી પંચનું શું કહેવું છે?
આ આરોપો અને અહેવાલો વચ્ચે ચૂંટણી પંચે સ્પષ્ટતા કરી છે કે બંધારણીય સંસ્થામાં નિર્ણય લેતા પહેલાં અલગ-અલગ અભિપ્રાયો અને સૂચનો આવવા સામાન્ય બાબત છે. પંચે 14 નોંધોના અસ્તિત્વ, તારીખો અથવા તેમની સામગ્રી અંગે અહેવાલને સીધો નકાર્યો નથી, પરંતુ તેમને આંતરિક વિચાર-વિમર્શનો ભાગ ગણાવ્યા છે. ચૂંટણી પંચના જણાવ્યા મુજબ SIR સહિત છેલ્લા એક વર્ષ દરમિયાન લેવામાં આવેલા અંતિમ નિર્ણયો સર્વસંમતિથી લેવાયા હતા. એટલે એક તરફ બે ચૂંટણી કમિશનરો દ્વારા નોંધાયેલા વાંધાઓનો અહેવાલ સામે આવ્યો છે, જ્યારે બીજી તરફ ECનું કહેવું છે કે આ આંતરિક ચર્ચાઓ અંતિમ નિર્ણયમાં મતભેદ તરીકે જોવા જેવી નથી.
વિપક્ષની તપાસની માંગ
રાહુલ ગાંધી ઉપરાંત અન્ય વિપક્ષી નેતાઓએ પણ CEC જ્ઞાનેશ કુમાર સામે કાર્યવાહી, SIRની પ્રક્રિયા પર રોક અને સમગ્ર મામલાની તપાસની માંગ કરી છે. ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલ મુજબ વિપક્ષ તરફથી કોર્ટની દેખરેખ હેઠળ તપાસ અને કેટલાક કિસ્સામાં ચૂંટણી પ્રક્રિયા અંગે વધુ કડક પગલાંની માંગ પણ કરવામાં આવી છે. બીજી તરફ ભાજપ અને ચૂંટણી પંચે વિપક્ષના આક્ષેપોને નકારી કાઢ્યા છે અને પંચની આંતરિક નિર્ણય પ્રક્રિયાને બંધારણીય સંસ્થામાં થતી સામાન્ય ચર્ચાનો ભાગ ગણાવી છે. હાલ મુખ્ય વિવાદ એ મુદ્દે છે કે 14 લેખિત વાંધાઓની આંતરિક પ્રક્રિયા અને અંતિમ સર્વસંમતિ વચ્ચે વાસ્તવિક રીતે શું બન્યું હતું અને SIR તથા મતદાર યાદી સંબંધિત નિર્ણયો કઈ પ્રક્રિયા હેઠળ લેવાયા હતા.
