Pakistan army in Saudi Arab: યમનમાં હુથી બળવાખોરો અને સાઉદી અરેબિયા વચ્ચે વધતા તણાવને કારણે પાકિસ્તાનની સંભવિત સૈન્ય ભૂમિકાને લઈને ચર્ચા તેજ બની છે. અહેવાલમાં કરવામાં આવેલા દાવા મુજબ, પાકિસ્તાન સાઉદી અરેબિયાને મદદ કરવા માટે સૈનિકોની તૈનાતી અને સૈન્ય સહયોગ અંગે આગળ વધી રહ્યું છે. જો પાકિસ્તાન સીધું આ સંઘર્ષમાં સામેલ થાય, તો તેના માટે લાંબા ગાળાની સૈન્ય મુશ્કેલીઓ ઊભી થઈ શકે છે. પાકિસ્તાનના સૈન્ય વડા ફિલ્ડ માર્શલ અસીમ મુનીર સામે એક તરફ સાઉદી અરેબિયા સાથેની વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી જાળવવાનો પડકાર છે, તો બીજી તરફ પોતાના દેશમાં ચાલી રહેલી સુરક્ષા અને આર્થિક સમસ્યાઓનો સામનો કરવાનો પ્રશ્ન છે. જોકે, પાકિસ્તાની સૈન્યએ હુથીઓ પર હુમલા કર્યા હોવા અને નવી તૈનાતી અંગેના દાવાઓની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ જરૂરી છે.
રાષ્ટ્રપતિ ગમાલ અબ્દેલ નાસેરે યમનના ગૃહયુદ્ધમાં હસ્તક્ષેપ કર્યો
આ સંભવિત સંકટની સરખામણી 1960ના દાયકામાં યમનમાં થયેલા ઇજિપ્તના સૈન્ય હસ્તક્ષેપ સાથે કરવામાં આવી રહી છે. તે સમયે ઇજિપ્તના રાષ્ટ્રપતિ ગમાલ અબ્દેલ નાસેરે યમનના ગૃહયુદ્ધમાં હસ્તક્ષેપ કર્યો હતો અને શરૂઆતમાં મર્યાદિત સંખ્યામાં સૈનિકો મોકલ્યા બાદ સૈન્યની હાજરી મોટા પાયે વધારવી પડી હતી. ઇજિપ્તે લડાકુ વિમાનો, ટેન્કો અને મોટી સંખ્યામાં સૈનિકો તૈનાત કર્યા હોવા છતાં તેને લાંબા સંઘર્ષનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. આ યુદ્ધ ઇજિપ્ત માટે ભારે આર્થિક અને માનવીય નુકસાનનું કારણ બન્યું હતું. નિષ્ણાતોની ચર્ચામાં આ ઐતિહાસિક ઉદાહરણનો ઉલ્લેખ એ ચેતવણી તરીકે થાય છે કે શક્તિશાળી સૈન્ય પણ મુશ્કેલ ભૌગોલિક પરિસ્થિતિમાં લડતા ગેરિલા જૂથો સામે લાંબા સમય સુધી ચાલતા સંઘર્ષમાં ફસાઈ શકે છે.
હુમલાઓ વધે અથવા દરિયાઈ પરિવહન ખોરવાય
હુથી બળવાખોરો ડ્રોન, બેલિસ્ટિક મિસાઇલો અને અન્ય અસમાન સૈન્ય વ્યૂહરચનાઓનો ઉપયોગ કરીને પોતાના વિરોધીઓને પડકારતા આવ્યા છે. આ પ્રકારની લડાઈમાં સૈન્ય શક્તિ ઉપરાંત ભૌગોલિક પરિસ્થિતિ, ગુપ્તચર માહિતી, હવાઈ સંરક્ષણ અને પુરવઠાની વ્યવસ્થા પણ મહત્ત્વપૂર્ણ બની જાય છે. સાઉદી અરેબિયા માટે લાલ સમુદ્ર અને બાબ અલ-મંડેબ જળમાર્ગનું વ્યૂહાત્મક મહત્ત્વ છે, કારણ કે આ માર્ગો આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર અને ઊર્જા પુરવઠા માટે અગત્યના છે. જો આ વિસ્તારમાં હુમલાઓ વધે અથવા દરિયાઈ પરિવહન ખોરવાય, તો તેની અસર પ્રાદેશિક સુરક્ષા અને વૈશ્વિક વેપાર પર પડી શકે છે. જોકે, હુથીઓએ સમગ્ર લાલ સમુદ્રના કિનારા પર નિયંત્રણ મેળવી લીધું હોવા અથવા સાઉદી અરેબિયાના રિયાધ એરપોર્ટ પર હુમલાના ચોક્કસ દાવાઓની સ્વતંત્ર ચકાસણી જરૂરી છે.
બંને દેશો વચ્ચે સંરક્ષણ સહયોગ તથા નાણાકીય સંબંધો
પાકિસ્તાન માટે આ પરિસ્થિતિ વધુ જટિલ છે, કારણ કે દેશ પહેલેથી જ આંતરિક સુરક્ષા અને આર્થિક પડકારોનો સામનો કરી રહ્યો છે. બલુચિસ્તાન અને ખૈબર પખ્તુનખ્વામાં સશસ્ત્ર હિંસા, રાજકીય અશાંતિ અને આર્થિક મુશ્કેલીઓ વચ્ચે વિદેશમાં સૈન્ય તૈનાતીનો નિર્ણય વધારાનું દબાણ ઊભું કરી શકે છે. બીજી તરફ, સાઉદી અરેબિયા પાકિસ્તાનનું મહત્ત્વપૂર્ણ ભાગીદાર છે અને બંને દેશો વચ્ચે સંરક્ષણ સહયોગ તથા નાણાકીય સંબંધો લાંબા સમયથી રહ્યા છે. જો પાકિસ્તાન સાઉદી અરેબિયાની સુરક્ષા માટે વધુ સૈન્ય સહાય આપે, તો તેને એક તરફ પોતાના સાથી દેશની મદદ કરવાની અને બીજી તરફ ઈરાન સાથેના સંબંધોમાં સંતુલન જાળવવાની જરૂર પડશે. હુથી બળવાખોરોને ઈરાનનો ટેકો મળતો હોવાનો વ્યાપક દાવો કરવામાં આવે છે, પરંતુ તેમની દરેક કાર્યવાહી સીધી રીતે ઈરાનના નિયંત્રણ હેઠળ થાય છે એવું માનવું યોગ્ય નથી.
દ્વિપક્ષીય સંબંધો પર અસર થવાની શક્યતા પણ ચર્ચાઈ
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમમાં અસીમ મુનીર સામેનો સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે પાકિસ્તાન સાઉદી અરેબિયાને કેટલો સહયોગ આપે અને તે સહયોગની મર્યાદા ક્યાં નક્કી કરે. યમનમાં લાંબા સમય સુધી સૈન્ય કામગીરી ચાલે તો જાનહાનિ, ખર્ચ અને પ્રાદેશિક તણાવમાં વધારો થઈ શકે છે. બીજી તરફ, પાકિસ્તાન દ્વારા સાઉદી અરેબિયાને સહાય ન આપવાથી દ્વિપક્ષીય સંબંધો પર અસર થવાની શક્યતા પણ ચર્ચાઈ રહી છે. 1960ના દાયકામાં ઇજિપ્તના અનુભવથી મળતી મુખ્ય શીખ એ છે કે વિદેશી ભૂમિ પર લાંબું ચાલતું યુદ્ધ સૈન્ય અને રાજકીય નેતૃત્વ બંને માટે ભારે કિંમત વસૂલ કરી શકે છે. જોકે, પાકિસ્તાન ખરેખર યમનના સંઘર્ષમાં સીધું ઉતરશે કે નહીં અને હુથીઓ તરફથી તેને કોઈ વાસ્તવિક સૈન્ય ખતરો ઊભો થશે કે નહીં, તે અંગે અંતિમ નિષ્કર્ષ કાઢવા માટે વિશ્વસનીય અને સ્વતંત્ર રીતે ચકાસાયેલા અહેવાલોની જરૂર છે.
