Indus waters treaty: ભારતે આજે 31 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ સિંધુ જળ સંધિને લઈને વર્લ્ડ બેંકની મધ્યસ્થતાથી રચાયેલી કોર્ટ ઓફ આર્બિટ્રેશન (CoA)ના ચુકાદાને ફગાવી દીધો છે. ભારતે આ કોર્ટના કાયદાકીય અધિકારક્ષેત્ર પર જ સવાલ ઉઠાવતા તેને ગેરકાયદેસર ગણાવી છે. વિદેશ મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે CoA દ્વારા આપવામાં આવેલા કોઈપણ ચુકાદા કે આદેશની ભારતની કાર્યવાહી પર કોઈ અસર નહીં થાય અને સિંધુ જળ સંધિને સ્થગિત રાખવાનો ભારતનો નિર્ણય યથાવત રહેશે.
CoAની રચના જ સંધિનું ઉલ્લંઘન: MEA
વિદેશ મંત્રાલયે કોર્ટ ઓફ આર્બિટ્રેશનની રચનાને જ સિંધુ જળ સંધિનું ઉલ્લંઘન ગણાવ્યું છે. ભારતનું કહેવું છે કે વર્લ્ડ બેંકે સંધિમાં નક્કી કરાયેલા નિયમોનું પાલન કર્યા વિના આ કોર્ટની રચના કરી હતી. તેથી ભારતે કોર્ટના કાયદાકીય અસ્તિત્વને ક્યારેય સ્વીકાર્યું નથી. MEAએ સ્પષ્ટ કર્યું કે ભારત ન તો આ કોર્ટની કાર્યવાહીનો ભાગ બન્યું છે અને ન તો તેના અગાઉના કોઈ ચુકાદાને માન્યતા આપી છે. ભારતના મતે, કોર્ટને આ મામલે સુનાવણી કરવાનો કોઈ અધિકાર જ નથી.
ભારતીય જળ પરિયોજનાઓ પર કોઈ અસર નહીં
વિદેશ મંત્રાલયે વધુમાં જણાવ્યું છે કે CoAના હાલના કે ભવિષ્યના કોઈપણ ચુકાદાની ભારતની જળ પરિયોજનાઓ પર કોઈ અસર પડશે નહીં. ભારત પોતાના સાર્વભૌમ અધિકારો હેઠળ જળ સંસાધનો અંગેના નિર્ણયો લેવાનું ચાલુ રાખશે. સાથે જ સરકારે ફરી સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સિંધુ જળ સંધિને હાલ પૂરતી સ્થગિત રાખવાનો ભારતનો નિર્ણય સંપૂર્ણપણે અમલમાં રહેશે. એટલે કે આર્બિટ્રેશન કોર્ટના આદેશને કારણે ભારતના નિર્ણયમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવશે નહીં.
CoAએ સિંધુ જળ સંધિ લાગુ રાખવાનો આદેશ આપ્યો હતો
મહત્વનું છે કે કોર્ટ ઓફ આર્બિટ્રેશનએ પોતાના તાજેતરના ચુકાદામાં સિંધુ જળ સંધિ હજુ પણ સંપૂર્ણપણે અમલમાં હોવાનો દાવો કર્યો હતો. કોર્ટના જણાવ્યા મુજબ ભારતે સંધિ હેઠળ પોતાની જવાબદારીઓનું પાલન કરવું જોઈએ. કોર્ટે ભારત દ્વારા સંધિને સ્થગિત કરવાના કારણોની પણ સમીક્ષા કરી હતી અને કહ્યું હતું કે ભારતે રજૂ કરેલા આધાર સંધિને સ્થગિત કરવા અથવા સમાપ્ત કરવા માટે પૂરતા નથી. જોકે, ભારતે હવે આ સમગ્ર ચુકાદાને જ સ્વીકારવાનો ઇનકાર કરી દીધો છે.
પહેલગામ હુમલા બાદ ભારતે સંધિ સ્થગિત કરી હતી
22 એપ્રિલ 2026ના રોજ પહેલગામમાં થયેલા આતંકવાદી હુમલા બાદ ભારત સરકારે સિંધુ જળ સંધિને સ્થગિત કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો. આ નિર્ણય બાદ ભારતે સિંધુ નદી પ્રણાલી સાથે જોડાયેલી પોતાની જળ પરિયોજનાઓ અંગે વધુ સક્રિય વલણ અપનાવ્યું છે. જમ્મુ-કાશ્મીરમાં કિશનગંગા અને રતલે સહિતના હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સ પણ આ જ નદી પ્રણાલી સાથે જોડાયેલા છે. હવે ભારતે સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે CoAના ચુકાદા છતાં સિંધુ જળ સંધિને સ્થગિત રાખવાનો તેનો નિર્ણય યથાવત રહેશે.
