Bombay High Court To Election Commission of India: બોમ્બે હાઇકોર્ટની ગોવા બેંચે સોમવારે ECIની કામગીરી અને SIR પ્રક્રિયા પર અત્યંત આકરા સવાલો ઉઠાવ્યા છે. જસ્ટિસ વાલ્મીકિ મેનેઝિસ અને જસ્ટિસ અમિત જામસાંડેકરની પીઠે હાઇકોર્ટમાં રજૂ થયેલી એક અરજી પર સુનાવણી કરતા પૂછ્યું હતું કે, પરેશ સાલગાંવકર અને તેમના પરિવારના પાંચ સભ્યોના નામ ગોવાની આખરી મતદાર યાદીમાંથી કેવી રીતે હટાવી દેવાયા, જ્યારે તેઓ ભારતના કાયદેસરના નાગરિક છે અને તેમણે સરનામું બદલવા માટે નિયમ મુજબ ફોર્મ-8 પણ ભર્યું હતું. કોર્ટે સ્પષ્ટ કહ્યું કે, ચૂંટણી પંચની બંધારણીય જવાબદારી છે કે માત્ર ભારતીય નાગરિકો જ મતદાર યાદીમાં હોય, પરંતુ જો આ પ્રક્રિયાથી નાગરિકો જ બહાર ફેંકાઈ જતા હોય તો આ આદેશનો હેતુ શું રહે છે?
SIRનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય નાગરિકતા ચકાસવાનો છે, સ્થાનિક હાજરીનો નહીં
હાઇકોર્ટે સુનાવણી દરમિયાન ચૂંટણી પંચને ટાંકતા જણાવ્યું હતું કે, સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) નો મૂળ આધાર એ ચકાસવાનો છે કે મતદાર ભારતીય નાગરિક છે કે નહીં. કોર્ટે કહ્યું કે, SIR એ નક્કી કરવા માટે નથી કે મતદાર કોઈ ચોક્કસ સરનામે કે સ્થાને હાજર છે કે નહીં. ચૂંટણી પંચે રજિસ્ટ્રેશન ઓફ ઇલેક્ટર્સ રૂલ્સ, 1960ના નિયમ-21નું પાલન કરવું જોઈએ. કોઈપણ ચકાસણી કે ફેરફાર હાલની ડ્રાફ્ટ યાદીના આધારે નહીં પરંતુ મૂળ મતદાર યાદીના આધારે થવો જોઈએ, અન્યથા સામાન્ય મતદારો પાસે કોઈ કાયદાકીય રસ્તો બચશે નહીં.
ફોર્મ-6 અને ફોર્મ-8 વચ્ચે મતદારોને 'Catch-22' સ્થિતિમાં ધકેલાયા
કોર્ટે અવલોકન કર્યું કે ચૂંટણી પંચના વલણે મતદારોને 'Catch-22' (એવી પરિસ્થિતિ જ્યાં બંનેમાંથી કોઈપણ વિકલ્પ પસંદ કરવાથી મુશ્કેલી ઊભી થાય) માં મૂકી દીધા છે. ચૂંટણી પંચે દલીલ કરી હતી કે, જે લોકોના નામ ડ્રાફ્ટ યાદીમાંથી ગાયબ હતા તેઓ સરનામું બદલવા માટે ફોર્મ-8 ભરી શકતા નથી અને તેમણે નવા મતદાર તરીકે ફોર્મ-6 ભરવું જોઈએ. આ અંગે કોર્ટે સખત શબ્દોમાં કહ્યું કે, ફોર્મ-8 એ સરનામાના સુધારા માટે જ છે, જ્યારે ફોર્મ-6 માત્ર નવા મતદારો માટે છે. જો કોઈ જૂનો મતદાર ફોર્મ-6 ભરે છે, તો તેણે ખોટી સરકારી જાહેરાત કરવી પડશે, જેનાથી તેના પર કાયદાકીય ગુનો બની શકે છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કહ્યું કે, કોઈ પણ મતદારે ખોટી જાહેરાત પર સહી કરવી જોઈએ નહીં.
સોફ્ટવેરની ખામી અને ERONETની ટેક્નિકલ મર્યાદાઓ
હાઇકોર્ટે ચૂંટણી પંચના સોફ્ટવેર ERONETની મર્યાદાઓ અંગે પણ ભારે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. વાસ્તવમાં, જ્યારે પરેશ સાલગાંવકરે સરનામું બદલવા માટે ફોર્મ-8 રજૂ કર્યું, ત્યારે સિસ્ટમે તેને સ્વીકારવાની ના પાડી દીધી કારણ કે તેમનું નામ ડ્રાફ્ટ રોલમાંથી દૂર કરીને 'ASDD' (ગેરહાજર, સ્થાનાંતરિત, ડુપ્લિકેટ, મૃત) યાદીમાં નાખી દેવાયું હતું. અધિકારીઓએ સોફ્ટવેરમાં વિકલ્પ ન હોવાનું કહીને ફોર્મ રદ કરી દીધું હતું. હાઇકોર્ટે નારાજગી વ્યક્ત કરતા કહ્યું કે, કોઈ ટેક્નિકલ સોફ્ટવેર કાયદા અને બંધારણીય અધિકારોથી ઉપર હોઈ શકે નહીં. અધિકારીઓ સિસ્ટમનો હવાલો આપીને મતદારોના અધિકારો છીનવી શકે નહીં.
દેશભરના લાખો મતદારો પર આ નિર્ણયની અસર
આ કેસ માત્ર ગોવાના એક પરિવાર પૂરતો મર્યાદિત નથી પરંતુ, સમગ્ર દેશમાં ચૂંટણી પંચ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવતી SIR પ્રક્રિયા પર મોટો પ્રશ્નાર્થ ઊભો કરે છે. લોકપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ, 1950 મુજબ કોઈપણ નાગરિકને સુનાવણીની તક આપ્યા વિના મતદાર યાદીમાંથી નામ રદ કરી શકાય નહીં. જો માત્ર સરનામું બદલવાને કારણે કાયદેસરના નાગરિકોના નામ યાદીમાંથી ગાયબ થઈ જતા હોય અને સોફ્ટવેર ખામીના કારણે તેમને નવા મતદાર તરીકે નોંધણી કરાવવાની ફરજ પાડવામાં આવે, તો તેનાથી લાખો ભારતીય નાગરિકો પોતાના મતાધિકારથી વંચિત રહી શકે છે. બોમ્બે હાઇકોર્ટે આ મામલે ચૂંટણી પંચ પાસે તમામ ગણતરી ફોર્મ અને સોફ્ટવેર સંબંધિત વિગતો માંગી છે.








