India Nepal border dispute Madhubani farmers protest: ભારત અને નેપાળ વચ્ચે સદીઓ જૂના 'બેટી-રોટી'ના પારિવારિક અને સામાજિક સંબંધો પર હવે અણધાર્યા રાજકીય અને વહીવટી નિર્ણયો ભારે પડવા લાગ્યા છે. નેપાળ સરકારના તાજેતરના નવા નિયમ મુજબ ભારતીય ખેડૂતોની શાકભાજી નેપાળના સ્થાનિક બજારોમાં વેચવા પર એકાએક પ્રતિબંધ લાદી દેવામાં આવ્યો છે. આ એકપક્ષીય નિર્ણયથી બિહારના મધુબની જિલ્લાના સરહદી ગામડાઓના ખેડૂતોનો પિત્તો ગયો હતો અને શનિવારે તેમનો ભારે ગુસ્સો ફૂટી નીકળ્યો હતો. આક્રોશિત ખેડૂતોએ જયનગર પોલીસ સ્ટેશન હેઠળના બેતૌંહા ગામ સ્થિત ભારત-નેપાળ માડર બોર્ડર કસ્ટમ ચેકપોસ્ટ પર એકત્ર થઈને મુખ્ય માર્ગને કલાકો સુધી બ્લોક કરી દીધો હતો.
માડર અને હથલેટવા સરહદ સંપૂર્ણ સીલ
શનિવારે સવારે આશરે 10 વાગ્યાથી શરૂ થયેલો આ ચક્કાજામ બપોરે 2 વાગ્યા સુધી સતત ચાલુ રહ્યો હતો. આ ઉગ્ર વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન ખેડૂતોએ બેતૌંહા-માડર મુખ્ય માર્ગની સાથે સાથે નજીકની હથલેટવા સરહદ પણ સંપૂર્ણપણે બંધ કરાવી દીધી હતી. જેના કારણે ભારત અને નેપાળ વચ્ચે થતી રાહદારીઓની અવરજવર તેમજ તમામ નાના-મોટા વાહનોની હિલચાલ થંભી ગઈ હતી. પરિણામે સરહદની બંને બાજુ સેંકડો લોકો લાચાર બનીને ફસાઈ ગયા હતા. સામાન્ય મુસાફરો ઉપરાંત શાળાએ જતાં બાળકો, દવાખાને જતાં ગંભીર દર્દીઓ અને રોજિંદા કામ અર્થે અવરજવર કરતા શ્રમિકોને ભારે હાલાકી ભોગવવી પડી હતી.
બંને દેશોના સુરક્ષા દળોના અધિકારીઓ વચ્ચે વાટાઘાટો
સ્થિતિ વણસતી જોઈને સશસ્ત્ર સીમા બળ (SSB) ની 48મી બટાલિયનના બેતૌંહા BOPના ઇન્સ્પેક્ટર એમ. એસ. વિશ્વકર્મા તાત્કાલિક જવાનો સાથે ઘટનાસ્થળે પહોંચી ગયા હતા. બીજી તરફ નેપાળ આર્મ્ડ પોલીસ ફોર્સના માડર કેમ્પના ડીએસપી પાદમ ખાડક પણ ભારે પોલીસ કાફલા સાથે પહોંચ્યા હતા. બંને દેશોના વરિષ્ઠ સુરક્ષા અધિકારીઓએ કલાકો સુધી આંદોલનકારી ખેડૂતો સાથે ધીરજપૂર્વક ચર્ચા કરી હતી અને યોગ્ય ઉકેલની ખાતરી આપ્યા બાદ આખરે ખેડૂતોએ ચક્કાજામ હટાવ્યો હતો.
25 વર્ષથી નેપાળના બજારોમાં શાકભાજી વેચી રહ્યા છે ખેડૂતો
આંદોલનમાં સામેલ અગ્રણી ખેડૂત કુશેશ્વર સિંહ, ઉમેશ સિંહ, સુકૃત સિંહ, ભોલા સિંહ, સુરેશ યાદવ અને ઘનશ્યામ સિંહે વ્યથા ઠાલવતા જણાવ્યું હતું કે તેમના ખેતરો ભારત-નેપાળ સરહદે આવેલા કમલાવાડી, અરરાહા, છર્રાપટ્ટી અને હથલેટવા ગામોમાં છે. તેઓ છેલ્લા ૨૦ થી ૨૫ વર્ષથી પરવળ, ભીંડા, રીંગણ, ટામેટાં અને ભાજી જેવી તાજી શાકભાજી નેપાળના માડર, લહાન અને સિરહા બજારોમાં વેચીને ગુજરાન ચલાવે છે. ભારતીય સીમાથી માડર બજાર માંડ 1થી 2 કિલોમીટર દૂર હોવાથી તે ખેડૂતો માટે સૌથી નજીકની અને નફાકારક મંડી છે. શનિવારે સવારે ખેડૂતો સાયકલ અને ટેમ્પોમાં માલ લઈને જતા હતા ત્યારે નેપાળી સુરક્ષા જવાનોએ કોમર્શિયલ જથ્થા પર પ્રતિબંધ હોવાનું કહી રોકી દીધા હતા, જેથી સેંકડો ક્વિન્ટલ શાકભાજી સરહદ પર જ સડી જવાની અણી પર પહોંચી ગઈ છે.
નેપાળી તંત્રનો તર્ક અને સામાન્ય જનતાની મુશ્કેલી
આ મામલે નેપાળ એપીએફ (APF) ના ડીએસપી પાદમ ખાડકે ખુલાસો કર્યો હતો કે, સ્થાનિક નેપાળી ખેડૂતોના હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે સરકાર તરફથી મોટા પાયે કોમર્શિયલ શાકભાજીની આયાત રોકવાનો આદેશ છે. જોકે ઘરગથ્થુ કે દૈનિક વપરાશ માટે 10થી 20 કિલો સુધી શાકભાજી લઈ જવાની સંપૂર્ણ છૂટ છે. બીજી તરફ, કલાકો સુધી ટ્રાફિક જામમાં ફસાયેલા નેપાળના સિરહા જિલ્લાના લહાન ગામના સ્થાનિક નાગરિક મોહમ્મદ અબુલ ઐસે જણાવ્યું કે આવા અચાનક લાદવામાં આવતા પ્રતિબંધોથી બંને દેશોના સામાન્ય લોકોને નુકસાન થાય છે અને બંને દેશોની સરકારે મળીને વેપાર નીતિ પર પુનર્વિચાર કરવો જોઈએ.
વિશેષ અને વધારાની માહિતી
ભારત-નેપાળ સરહદી વેપારનું સ્વરૂપ: 1950ની ભારત-નેપાળ શાંતિ અને મૈત્રી સંધિ હેઠળ બંને દેશોના નાગરિકો માટે મુક્ત અવરજવર અને સરહદી વેપારની પરંપરા છે. સ્થાનિક સ્તરે હજારો પરિવારો દૈનિક શાકભાજી અને અનાજના વિનિમય પર નિર્ભર છે.
ખેડૂતો માટે નુકસાનીનું સંકટ: શાકભાજી એ નાશવંત ખેતપેદાશ છે. સમયસર બજારમાં ન પહોંચે તો 24 કલાકમાં બગડી જાય છે. સ્થાનિક બજારો દૂર હોવાથી નજીકના નેપાળી બજારો બંધ થતાં સરહદી ખેડૂતોને લાખો રૂપિયાનું નુકસાન વેઠવાનો વારો આવ્યો છે.
