Kerala Happiness Department:સામાન્ય રીતે કોઈપણ દેશ કે રાજ્યના વિકાસ અને સમૃદ્ધિની આંકડાકીય આકારણી તેના ગ્રોસ ડોમેસ્ટિક પ્રોડક્ટ (GDP) ના આધારે કરવામાં આવે છે. પરંતુ આજના દોડધામભર્યા યુગમાં ભૌતિક વિકાસની સાથે જનતાનું માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને સામાજિક સંતોષ પણ એટલો જ મહત્વપૂર્ણ બની ગયો છે. આ વિભાવનાને સાકાર કરવા માટે કેરળ સરકારે એક અનોખું અને ઐતિહાસિક પગલું ભર્યું છે. રાજ્યના લોકોના જીવનમાં આનંદ, શાંતિ અને સુખાકારી વધારવાના હેતુથી સરકારે એક અલાયદો 'ખુશી વિભાગ' (Happiness Department) શરૂ કરવાનો નિર્ણય કર્યો છે, જેને સ્થાનિક ભાષામાં 'આનંદમ' નામ આપવામાં આવશે.
ભૂટાનના વૈશ્વિક મોડેલથી પ્રેરિત પહેલ
કેરળ સરકારની આ અનોખી યોજના પાછળ હિમાલયી દેશ ભૂટાનથી પ્રેરણાસ્રોત બની છે. વર્ષ 1972માં ભૂટાનના ચોથા રાજા જિગ્મે સિંગ્યે વાંગચુકે વિશ્વ સમક્ષ 'ગ્રોસ નેશનલ હેપ્પીનેસ' (GNH) નો વિચાર રજૂ કર્યો હતો, જેમાં આર્થિક વૃદ્ધિ કરતાં માનવજીવનના આંતરિક સુખ અને પર્યાવરણીય સંતુલનને પ્રાધાન્ય આપવામાં આવ્યું છે. હવે એ જ વૈશ્વિક માનદંડને સ્થાનિક જરૂરિયાતો સાથે જોડીને કેરળમાં લાગુ કરવાની તૈયારીઓ આખરી તબક્કામાં છે.
સ્થાનિક સ્વરાજ્ય મંત્રાલય હેઠળ કામગીરી અને મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો
આ નવો સ્થાપિત થનારો 'આનંદમ' વિભાગ સ્થાનિક સ્વરાજ્ય મંત્રાલય હેઠળ પોતાની કામગીરી સંભાળશે. સ્થાનિક સ્વરાજ્ય મંત્રી કે.એમ. શાજીએ આ મહત્વાકાંક્ષી યોજના વિશે માહિતી આપતા જણાવ્યું હતું કે, આ વિભાગનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય માત્ર કલ્યાણકારી યોજનાઓ બનાવવાનો નથી, પરંતુ સરકારની વિવિધ નવી વિકાસ નીતિઓની સામાન્ય નાગરિકોના રોજિંદા જીવન અને માનસિક સુખ પર કેવી અસર પડે છે તેનું વૈજ્ઞાનિક મૂલ્યાંકન કરવાનો રહેશે. માનવજીવનનો અંતિમ ધ્યેય આંતરિક શાંતિ અને સંતોષ મેળવવાનો હોવાથી, આ વિભાગ સરકારી નીતિઓને વધુ સવેદનશીલ બનાવશે.
જમીની સ્તરે સ્થાપવામાં આવશે "સુખ કેન્દ્રો"
'આનંદમ' વિભાગ માત્ર સરકારી દસ્તાવેજો કે કાગળ પર મર્યાદિત રહેવાના બદલે જમીની સ્તરે પ્રત્યક્ષ રીતે કામ કરશે. આ પહેલ અંતર્ગત રાજ્યના ગ્રામીણ વિસ્તારોની પંચાયતો અને શહેરી સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાઓના સહયોગથી ખાસ "સુખ કેન્દ્રો" (Happiness Centers) બનાવવામાં આવશે. આ કેન્દ્રો પર નાગરિકો એકબીજા સાથે મુક્તપણે વાર્તાલાપ કરી શકશે, સામાજિક સંબંધો મજબૂત બનાવી શકશે અને માનસિક તણાવ મુક્ત વાતાવરણનો અનુભવ કરી શકશે.
નિષ્ણાતો અને સામાજિક વર્તુળોમાં મિશ્ર પ્રતિક્રિયાઓ
સરકારના આ અનોખા નિર્ણય બાદ સામાજિક અને રાજકીય વિશ્લેષકો વચ્ચે ચર્ચાનો દોર શરૂ થયો છે. એમજી યુનિવર્સિટીના સોશિયલ સાયન્સ સ્કૂલના ડિરેક્ટર દિનેશન વી.ના જણાવ્યા અનુસાર, માત્ર અમલદારશાહીની પ્રક્રિયા કે સરકારી કાગળકામથી નાગરિકોના જીવનમાં વાસ્તવિક ખુશી લાવી શકાતી નથી, તે માટે વ્યાપક સામાજિક સુધારાઓ અનિવાર્ય છે. તો બીજી તરફ, રાજકીય વિશ્લેષક સજ્જાદ ઇબ્રાહિમનું માનવું છે કે માત્ર બાહ્ય પ્રયાસોથી સામાન્ય જનતા પર તરત મોટો પ્રભાવ પડવો મુશ્કેલ છે. આમ છતાં, જનકલ્યાણ તરફ કેરળ સરકારનો આ નવો અભિગમ હાલ સમગ્ર દેશમાં આકર્ષણનું કેન્દ્ર બન્યો છે.
