Justice Ujjal Bhuyan Statement: શિક્ષણ સહિતના વિવિધ મુદ્દાઓને લઈને યુવાનોમાં અસંમતિ અને આંદોલનોની ચર્ચા વચ્ચે સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ ઉજ્જલ ભુયાને વિદ્યાર્થીઓના અધિકારો અને લોકશાહીમાં અસંમતિના મહત્વ અંગે મહત્વપૂર્ણ ટિપ્પણી કરી છે. તેમણે કહ્યું કે સવાલો પૂછવા બદલ વિદ્યાર્થીઓ સામે કાર્યવાહી કરવી તો દૂર, તેમને ધમકાવવું પણ યોગ્ય નથી. તેમના મતે લોકશાહીમાં સવાલ પૂછવા અને અલગ અભિપ્રાય વ્યક્ત કરવો બંધારણીય સ્વતંત્રતાનો મહત્વપૂર્ણ હિસ્સો છે.
‘સવાલ પૂછવો બંધારણીય જવાબદારીનો હિસ્સો’
રવિવારે દિલ્હી લો યુનિવર્સિટીના પદવીદાન સમારોહમાં સંબોધન દરમિયાન જસ્ટિસ ભુયાને કહ્યું કે સવાલ પૂછવો નાગરિકતા, સ્વતંત્રતા અને બંધારણીય જવાબદારીનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. તેમણે કહ્યું કે વિદ્યાર્થીઓ સત્તા સામે સવાલ ઉઠાવે અથવા અલગ અભિપ્રાય વ્યક્ત કરે ત્યારે માત્ર તેના કારણે તેમની સામે કાર્યવાહી કરવી યોગ્ય નથી. સજા કરવાની કે કાર્યવાહી કરવાની ધમકી આપવી પણ લોકશાહી મૂલ્યો સાથે સુસંગત નથી.
‘અસંમતિ લોકશાહીનો અભિન્ન હિસ્સો’
જસ્ટિસ ભુયાને બંધારણીય લોકશાહીમાં અસંમતિ, સહિષ્ણુતા અને વિચારોની સ્વતંત્રતાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે લોકશાહીમાં સવાલ પૂછવાને આજ્ઞાનું ઉલ્લંઘન માનવું જોઈએ નહીં. તેમના જણાવ્યા મુજબ, સત્તામાં રહેલા લોકોએ નાગરિકોનો અવાજ સાંભળવો જોઈએ અને નાગરિકોએ પણ એકબીજાના વિચારો સાંભળવા જોઈએ. અલગ-અલગ વિચારોનું સન્માન કરવામાં આવે ત્યારે લોકશાહી વધુ અર્થપૂર્ણ બને છે.
‘યુનિવર્સિટી સ્વતંત્ર વિચારનું પ્રથમ સ્થળ’
જસ્ટિસ ભુયાને કહ્યું કે યુનિવર્સિટી એવી જગ્યા છે જ્યાં વિદ્યાર્થીઓમાં સ્વતંત્ર રીતે વિચારવાની ટેવ વિકસે છે. શિક્ષણ માત્ર ડિગ્રી મેળવવા પૂરતું નથી, પરંતુ સહિષ્ણુતા અને અલગ વિચારોને સમજવાની ક્ષમતા પણ વિકસાવવી જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે ભારતનું દર્શનશાસ્ત્ર અને બંધારણ બંને સહિષ્ણુતાના મૂલ્યોને મહત્વ આપે છે. બુદ્ધ અને ગાંધીની ધરતી પર અસહિષ્ણુ વિચારધારા માટે સ્થાન ન હોવું જોઈએ.
અમેરિકામાં પણ વિદ્યાર્થીઓના અધિકારોનો મુદ્દો ચર્ચામાં
દરમિયાન અમેરિકામાં પણ વિદ્યાર્થીઓની અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાને લઈને કાનૂની મુદ્દો ચર્ચામાં આવ્યો છે. કેલિફોર્નિયાના ફેડરલ જજ નોએલ વાઇઝે ટ્રમ્પ પ્રશાસનના વિદેશી વિદ્યાર્થીઓ અંગેના પગલાંને લઈને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાના અધિકાર પર ભાર મૂક્યો હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. મામલો ઇઝરાયેલની ટીકા સાથે જોડાયેલી વિદ્યાર્થીઓની અભિવ્યક્તિ અને અમેરિકામાં તેમના અભ્યાસના અધિકારો સાથે સંબંધિત હતો. કોર્ટની કાર્યવાહી દરમિયાન સરકારની નીતિ સામે ટીકા કરનારા વિદ્યાર્થીઓના અધિકારો અંગે મહત્વપૂર્ણ અવલોકનો કરવામાં આવ્યા હતા.
‘આજે વિદ્યાર્થીઓ, કાલે અન્ય અસંમતિ ધરાવતા લોકો?’
કોર્ટમાં સરકારની કાર્યવાહી અંગે એવી ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી કે જો સરકારને પસંદ ન હોય તેવી અભિવ્યક્તિને કારણે વિદ્યાર્થીઓને નિશાન બનાવવામાં આવશે, તો ભવિષ્યમાં અન્ય અસંમતિ ધરાવતા લોકો પણ તેના દાયરામાં આવી શકે છે. આ બંને ઘટનાઓ વચ્ચે એક સામાન્ય મુદ્દો સામે આવે છે—લોકશાહીમાં સવાલ પૂછવા, અસંમતિ વ્યક્ત કરવા અને પોતાના વિચારો રજૂ કરવાની સ્વતંત્રતા કેટલી મહત્વપૂર્ણ છે. વિદ્યાર્થીઓના અધિકારો અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા અંગેની આ ચર્ચા હાલ ભારતથી લઈને અમેરિકાની કોર્ટ સુધી જોવા મળી રહી છે.
