Israel Arab kingmakers: ઈઝરાયેલની તાજેતરની ચૂંટણીમાં કોઈ પણ ગઠબંધનને સ્પષ્ટ બહુમતી મળી નથી. વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂના નેતૃત્વવાળું ગઠબંધન 53 બેઠકો સાથે આગળ છે, જ્યારે ગાદી આઈઝેનકોટના નેતૃત્વ હેઠળના વિપક્ષી ગઠબંધનને 48 બેઠકો મળવાનો અંદાજ છે. બીજી તરફ, આરબ પક્ષો રા'મ અને જોઈન્ટ લિસ્ટે સંયુક્ત રીતે 19 બેઠકો મેળવતાં સરકાર રચનામાં તેમની ભૂમિકા નિર્ણાયક બની શકે છે. ઈઝરાયેલની 120 સભ્યોની સંસદ, નેસેટમાં સરકાર બનાવવા માટે ઓછામાં ઓછી 61 બેઠકોનું સમર્થન જરૂરી છે. હવે સવાલ એ છે કે નેતન્યાહૂ બહુમતીનો આંકડો મેળવી શકશે કે વિપક્ષ આરબ પક્ષોના સમર્થનથી સત્તા પરિવર્તનનો માર્ગ મોકળો કરશે?
નેતન્યાહૂનું ગઠબંધન બહુમતીથી 8 બેઠકો દૂર
પ્રાથમિક ચૂંટણી પરિણામો મુજબ, નેતન્યાહૂની લિકુડ પાર્ટી સૌથી મોટી પાર્ટી તરીકે આગળ છે. જોકે, લિકુડ અને તેના સાથી પક્ષોનું ગઠબંધન 53 બેઠકો સુધી મર્યાદિત રહેવાનો અંદાજ છે. સરકાર બનાવવા માટે જરૂરી 61 બેઠકો મેળવવા તેને વધુ 8 બેઠકોની જરૂર છે. બીજી તરફ, ગાદી આઈઝેનકોટના નેતૃત્વ હેઠળના વિપક્ષી ગઠબંધનને 48 બેઠકો મળવાનો અંદાજ છે. આ ગઠબંધનને બહુમતી સુધી પહોંચવા માટે વધુ 13 બેઠકોની જરૂર પડશે. આવી સ્થિતિમાં બંને મુખ્ય ગઠબંધનોની નજર આરબ પક્ષોની બેઠકો પર છે.
19 બેઠકો સાથે આરબ પક્ષો પાસે સત્તાની ચાવી
ઈઝરાયેલની ચૂંટણીમાં રા'મ અને જોઈન્ટ લિસ્ટે મળીને 19 બેઠકો મેળવવાનો અંદાજ છે. આ બંને પક્ષોનો ટેકો વિપક્ષને બહુમતી સુધી પહોંચાડી શકે છે. જોકે, રાજકીય સમીકરણ એટલું સરળ નથી. વિપક્ષના કેટલાક નેતાઓ આરબ પક્ષો સાથે સરકાર રચવા અથવા તેમનું સમર્થન સ્વીકારવા અંગે વાંધા ધરાવે છે. અહેવાલો મુજબ, આઈઝેનકોટ માટે સૌથી મોટો પડકાર વિપક્ષી ગઠબંધનની એકતા જાળવવાની સાથે આરબ પક્ષોના સમર્થન અંગે સહમતી ઊભી કરવાનો છે. બીજી તરફ, આરબ પક્ષોનું સમર્થન મેળવવાથી વિપક્ષને સંખ્યાબળ મળી શકે છે, પરંતુ તેના કારણે કેટલાક જમણેરી પક્ષો ગઠબંધનથી દૂર થઈ જાય તો સરકાર રચવાનું ગણિત ફરી મુશ્કેલ બની શકે છે. તેથી આરબ પક્ષોને હાલની રાજકીય સ્થિતિમાં કિંગમેકર તરીકે જોવામાં આવી રહ્યા છે.
ચૂંટણીના પ્રાથમિક પરિણામોમાં કઈ પાર્ટીને કેટલી બેઠકો?
મતગણતરીના પ્રાથમિક આંકડા મુજબ, મુખ્ય પક્ષોની અંદાજિત બેઠક સંખ્યા આ પ્રમાણે છે:
આ આંકડા પ્રાથમિક મતગણતરી અને બેઠકના અંદાજ પર આધારિત છે. અંતિમ પરિણામો જાહેર થતાં તેમાં ફેરફાર થઈ શકે છે. ઉપરાંત, પક્ષોને મળેલી બેઠકો અને તેમના આધારે રચાયેલા ગઠબંધનોનું સંખ્યાબળ અલગ બાબતો છે.
નેતન્યાહૂનો રાજકીય અનુભવ પણ આ વખતે પડકારમાં
બેન્જામિન નેતન્યાહૂ ઈઝરાયેલના સૌથી લાંબા સમય સુધી વડાપ્રધાન રહેલા નેતાઓમાંના એક છે. તેમણે 1996થી 1999 દરમિયાન પ્રથમ વખત વડાપ્રધાન તરીકે સેવા આપી હતી. ત્યારબાદ 2009થી 2021 સુધી સતત અનેક કાર્યકાળ દરમિયાન તેઓ સત્તામાં રહ્યા હતા. 29 ડિસેમ્બર, 2022ના રોજ તેમણે ફરી વડાપ્રધાન તરીકે શપથ લીધા હતા. લાંબી રાજકીય કારકિર્દી અને અનેક રાજકીય પડકારોનો સામનો કરવાનો અનુભવ હોવા છતાં, આ વખતે તેમની સામે બહુમતી મેળવવાનો મુશ્કેલ પ્રશ્ન છે. પ્રાથમિક પરિણામો મુજબ તેમનું ગઠબંધન સૌથી આગળ છે, પરંતુ માત્ર સૌથી મોટું ગઠબંધન હોવું સરકાર બનાવવા માટે પૂરતું નથી. તેને નેસેટમાં ઓછામાં ઓછા 61 સભ્યોનું સમર્થન મેળવવું પડશે. ચૂંટણી દરમિયાન નેતન્યાહૂના પક્ષે મતદાનમાં ગેરરીતિના આક્ષેપો પણ કર્યા હોવાના અહેવાલ છે. જોકે, આવા આક્ષેપોને અંતિમ હકીકત માનવા માટે સત્તાવાર તપાસ અથવા પુરાવાની જરૂર છે. વિપક્ષ તરફથી પણ સુરક્ષા મુદ્દાઓનો રાજકીય લાભ લેવા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
સરકાર રચવામાં રાષ્ટ્રપતિ આઇઝેક હર્ઝોગની ભૂમિકા
ઈઝરાયેલમાં અંતિમ ચૂંટણી પરિણામો જાહેર થયા બાદ રાષ્ટ્રપતિ આઇઝેક હર્ઝોગ રાજકીય પક્ષોના પ્રતિનિધિઓ સાથે પરામર્શ કરશે. ત્યારબાદ સરકાર રચવાની સૌથી વધુ શક્યતા ધરાવતા નેતાને સરકાર બનાવવાનો પ્રયાસ કરવા આમંત્રણ આપવામાં આવશે. નિયુક્ત નેતાને સરકાર રચવા માટે સામાન્ય રીતે 28 દિવસનો સમય મળે છે. જરૂર પડે તો રાષ્ટ્રપતિ આ સમયમર્યાદા વધુ 14 દિવસ લંબાવી શકે છે. જો કોઈ નેતા બહુમતીનું સમર્થન મેળવી સરકાર રચવામાં નિષ્ફળ જાય, તો આગળની બંધારણીય પ્રક્રિયા શરૂ થઈ શકે છે અને અંતે નવી ચૂંટણી યોજવાની સ્થિતિ પણ સર્જાઈ શકે છે. તેથી, નેતન્યાહૂને પ્રથમ સરકાર રચવાની તક મળે કે નહીં અને તેઓ જરૂરી સમર્થન મેળવી શકે કે નહીં, તે અંતિમ પરિણામો તથા રાષ્ટ્રપતિના પરામર્શ પર નિર્ભર રહેશે.
શું નેતન્યાહૂ ફરી સત્તા જાળવી શકશે?
હાલના પ્રાથમિક આંકડા નેતન્યાહૂના ગઠબંધનને સંખ્યાબળની દૃષ્ટિએ વિપક્ષ કરતાં આગળ દર્શાવે છે, પરંતુ બહુમતીથી તે હજુ દૂર છે. વિપક્ષ પાસે પણ એકલા હાથે સરકાર બનાવવા પૂરતી બેઠકો નથી. આથી, બંને પક્ષો માટે અન્ય પક્ષોનું સમર્થન મેળવવું અનિવાર્ય બની શકે છે. આરબ પક્ષોની 19 બેઠકો સરકાર રચનાના સમીકરણને બદલી શકે છે. તેમ છતાં, તેમની સાથે સહકાર અંગે વિપક્ષમાં રહેલા મતભેદો આઈઝેનકોટ માટે મોટો પડકાર બની શકે છે. બીજી તરફ, નેતન્યાહૂએ પણ બહુમતી માટે નવા સાથીઓનું સમર્થન મેળવવું પડશે. અંતે ઈઝરાયેલમાં આગામી સરકાર કોણ બનાવશે તે ગઠબંધનના સંખ્યાબળ, પક્ષો વચ્ચેની વાટાઘાટો અને અંતિમ ચૂંટણી પરિણામો પર નિર્ભર રહેશે.
