Iran shot down several American fighter jet's: અમેરિકા અને ઈઝરાયલના ઈરાન વિરુદ્ધ શરૂ થયેલા સૈન્ય સંઘર્ષ બાદ હવે અમેરિકાને થયેલા નુકસાનને લઈને ચોંકાવનારા આંકડા સામે આવ્યા છે. અમેરિકી કોંગ્રેસની સંશોધન શાખા Congressional Research Service (CRS)ના અહેવાલ મુજબ, ઈરાન સાથે દુશ્મનાવટ શરૂ થયા બાદ અમેરિકાના ઓછામાં ઓછા 81 લશ્કરી વિમાનો, હેલિકોપ્ટર અને ડ્રોન નષ્ટ થયા, તોડી પાડવામાં આવ્યા અથવા ભારે નુકસાન પામ્યા હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. અહેવાલ મુજબ આ નુકસાનને કારણે અમેરિકાને અંદાજે 3.3 અબજ ડોલરનું નુકસાન થયું હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. નુકસાનમાં F-35A જેવા અત્યાધુનિક સ્ટેલ્થ ફાઈટર જેટથી લઈને F-15E, Apache હેલિકોપ્ટર અને MQ-9 Reaper ડ્રોન જેવા મહત્વપૂર્ણ સૈન્ય પ્લેટફોર્મનો સમાવેશ થાય છે.
F-35થી લઈને F-15E સુધીને નુકસાન
CRSના અહેવાલમાં જણાવાયેલા આંકડા મુજબ અમેરિકાના એક F-35A Lightning II સ્ટેલ્થ ફાઈટર જેટને નુકસાન થયું છે. આ ઉપરાંત F-15E Strike Eagle ફાઈટર જેટને પણ નુકસાન પહોંચ્યું હોવાનું જણાવાયું છે. અહેવાલમાં F-15E સહિતના કેટલાક વિમાનો ઈરાની હુમલા દરમિયાન નુકસાનગ્રસ્ત થયા હોવાનું જણાવાયું છે. જોકે, તમામ નુકસાન સીધા ઈરાની હુમલાથી થયું હોવાનું માનવું યોગ્ય નથી, કારણ કે અહેવાલમાં કેટલાક કિસ્સાઓમાં ‘ફ્રેન્ડલી ફાયર’ જેવી ઘટનાઓનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
કુવૈતની ઘટનામાં ‘ફ્રેન્ડલી ફાયર’નો ફટકો
સંઘર્ષની શરૂઆતના તબક્કામાં કુવૈત ઉપર પોતાના જ દળો દ્વારા થયેલી ‘ફ્રેન્ડલી ફાયર’ની ઘટનામાં અમેરિકાના ત્રણ F-15 ફાઈટર જેટ તોડી પાડવામાં આવ્યા હોવાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. ‘ફ્રેન્ડલી ફાયર’નો અર્થ એવો થાય છે કે પોતાના જ સૈન્ય દળો દ્વારા થયેલા ગોળીબાર અથવા હવાઈ હુમલામાં પોતાના દળના જ સૈન્ય સાધનને નુકસાન થાય. એટલે અમેરિકાને થયેલા કુલ નુકસાનમાં ઈરાનના સીધા હુમલા ઉપરાંત અન્ય ઓપરેશનલ ઘટનાઓનો પણ સમાવેશ થાય છે.
MQ-9 Reaper ડ્રોનને સૌથી મોટો ફટકો
અમેરિકાના MQ-9 Reaper ડ્રોનને થયેલું નુકસાન ખાસ નોંધપાત્ર છે. ઉપલબ્ધ આંકડા મુજબ ઓછામાં ઓછા 45 MQ-9 Reaper ડ્રોન ગુમાવ્યા હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. MQ-9 Reaper અમેરિકી સૈન્યનું મહત્વપૂર્ણ લાંબા અંતરનું ડ્રોન છે, જે દેખરેખ, ગુપ્તચર માહિતી એકત્રિત કરવા અને હુમલા સહિતના વિવિધ સૈન્ય મિશનમાં ઉપયોગમાં લેવાય છે. એક MQ-9ની કિંમત અંદાજે કરોડો ડોલરમાં હોવાનું માનવામાં આવે છે. અહેવાલ મુજબ આ નુકસાન બાદ અમેરિકાની ઉપલબ્ધ MQ-9 Reaperની સંખ્યા અગાઉની સરખામણીએ નોંધપાત્ર રીતે ઘટી હોવાનું પણ જણાવાયું છે.
E-3 Sentry સહિત મહત્વના એરક્રાફ્ટને નુકસાન
અમેરિકાના હવાઈ કાફલામાં E-3 Sentry જેવા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સર્વેલન્સ વિમાનનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ પ્રકારના વિમાનનો ઉપયોગ હવાઈ ક્ષેત્ર પર નજર રાખવા, દુશ્મનની હવાઈ ગતિવિધિઓ અંગે માહિતી મેળવવા અને અન્ય સૈન્ય વિમાનોને સંકલન માટે મદદ કરવા કરવામાં આવે છે. અહેવાલમાં E-3 Sentryને થયેલા નુકસાનનો પણ ઉલ્લેખ છે. તેની અંદાજિત કિંમત સેંકડો મિલિયન ડોલર સુધી પહોંચી શકે છે, જેના કારણે આવા એરક્રાફ્ટને થયેલું નુકસાન અમેરિકી સૈન્ય માટે આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક બંને રીતે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
અમેરિકાને થયેલા નુકસાનની યાદી
CRSના અહેવાલમાં દર્શાવાયેલા આંકડા મુજબ અમેરિકાના સૈન્ય સાધનોને થયેલા નુકસાનમાં નીચેના પ્લેટફોર્મનો સમાવેશ થાય છે:
- F-15E Strike Eagle - 12
- F-35A Lightning II - 1
- A-10 Warthog - 2
- KC-135 Stratotanker - 7
- E-3 Sentry - 1
- MC-130J Commando II - 1
- HH-60W Jolly Green II - 1
- MQ-4C Triton - 1
- MQ-1 ડ્રોન - 3
- AH-64 Apache - 1
- AH-6 Little Bird - 4
- MH-60 Seahawk - 1
- MQ-9 Reaper - 45
આ આંકડાઓમાં નષ્ટ થયેલા, તોડી પાડવામાં આવેલા અથવા નુકસાનગ્રસ્ત સૈન્ય પ્લેટફોર્મનો સમાવેશ થતો હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે.
માત્ર ઈરાનના હુમલાથી જ થયું છે સમગ્ર નુકસાન?
અહીં એક મહત્વપૂર્ણ બાબત એ છે કે અમેરિકાના તમામ 81થી વધુ એરક્રાફ્ટના નુકસાનને સીધા ઈરાની હુમલાનું પરિણામ ગણાવી શકાય નહીં. ઉપલબ્ધ માહિતી મુજબ કેટલાક કિસ્સાઓમાં ફ્રેન્ડલી ફાયર, ઓપરેશનલ અકસ્માતો અથવા અન્ય કારણો પણ સામેલ છે. આથી આ આંકડાને ઈરાને અમેરિકાના 81થી વધુ વિમાનો તોડી પાડ્યા હોવાના સીધા પુરાવા તરીકે રજૂ કરવો યોગ્ય નથી. જોકે, આટલી મોટી સંખ્યામાં અમેરિકી સૈન્ય એરક્રાફ્ટને નુકસાન પહોંચવું સમગ્ર સંઘર્ષની તીવ્રતા અને અમેરિકી સૈન્ય પર પડેલા મોટા ખર્ચને ચોક્કસપણે દર્શાવે છે.
અમેરિકાના સૈન્ય ખર્ચ અને વ્યૂહરચના સામે મોટો પડકાર
ઈરાન સાથેના સંઘર્ષમાં અત્યાધુનિક ફાઈટર જેટ, હેલિકોપ્ટર અને ડ્રોનને થયેલું નુકસાન અમેરિકાની સૈન્ય ક્ષમતા માટે મહત્વપૂર્ણ પડકાર બની શકે છે. ખાસ કરીને MQ-9 જેવા ડ્રોન અને F-35 જેવા અત્યાધુનિક વિમાનોનું નુકસાન માત્ર નાણાકીય નુકસાન પૂરતું નથી, પરંતુ ઓપરેશનલ ક્ષમતા અને લાંબા ગાળાની જાળવણી પર પણ અસર કરી શકે છે. સંઘર્ષ લાંબો ચાલે તો અમેરિકાને નવા એરક્રાફ્ટ, ડ્રોન અને અન્ય સૈન્ય સાધનોની ખરીદી તથા રિપ્લેસમેન્ટ માટે વધુ ખર્ચ કરવો પડી શકે છે.
ઈરાન માટે પણ સંઘર્ષ ભારે
બીજી તરફ, આ સમગ્ર સંઘર્ષમાં ઈરાનને પણ ભારે સૈન્ય અને આર્થિક નુકસાન થયું હોવાના દાવા થયા છે. અમેરિકા અને ઈઝરાયલ દ્વારા ઈરાનની સૈન્ય અને વ્યૂહાત્મક સંપત્તિઓને નિશાન બનાવવામાં આવી હોવાના અહેવાલો છે. એટલે હાલની સ્થિતિને માત્ર એકતરફી નુકસાન તરીકે જોવાને બદલે બંને પક્ષ વચ્ચે ચાલી રહેલા વ્યાપક અને અત્યંત ખર્ચાળ સૈન્ય સંઘર્ષ તરીકે જોવી જરૂરી છે. અમેરિકી કોંગ્રેસની સંશોધન શાખાના આ આંકડા જો આગામી અહેવાલોમાં પણ સમર્થિત થાય છે, તો ઈરાન સાથેના સંઘર્ષની અમેરિકા માટેની વાસ્તવિક સૈન્ય અને આર્થિક કિંમત અંગેની ચર્ચા વધુ તેજ બની શકે છે. ખાસ કરીને F-35 જેવા અત્યાધુનિક ફાઈટર અને મોટી સંખ્યામાં MQ-9 Reaper ડ્રોનને થયેલા નુકસાનથી અમેરિકાની આગામી સૈન્ય વ્યૂહરચના પર પણ અસર પડવાની શક્યતા છે.








