Indias major initiative on UN: ન્યૂયોર્કમાં 81મી સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભા દરમિયાન ભારતે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદમાં સુધારાની પોતાની લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી માંગને વધુ મજબૂતીથી રજૂ કરી છે. ભારત, બ્રાઝિલ અને દક્ષિણ આફ્રિકાના વિદેશ પ્રધાનોની IBSA બેઠકમાં ત્રણેય દેશોએ UNSCમાં વ્યાપક સુધારાની હાકલ કરી હતી. બેઠકમાં એસ. જયશંકર, દક્ષિણ આફ્રિકાના વિદેશમંત્રી રોનાલ્ડ લામોલા અને બ્રાઝિલના વિદેશમંત્રી મૌરો વિએરાએ વૈશ્વિક વ્યવસ્થામાં વિકાસશીલ દેશોને વધુ અસરકારક પ્રતિનિધિત્વ આપવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.
UNSCને વધુ પ્રતિનિધિત્વપૂર્ણ બનાવવાની માંગ
IBSAના સંયુક્ત નિવેદનમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદને આજના વૈશ્વિક રાજકીય પરિપ્રેક્ષ્યને વધુ સારી રીતે પ્રતિબિંબિત કરતી અને વધુ પ્રતિનિધિત્વપૂર્ણ સંસ્થા બનાવવા માટે વ્યાપક સુધારાની માંગ કરવામાં આવી હતી. ભારત, બ્રાઝિલ અને દક્ષિણ આફ્રિકાએ વિકાસશીલ તથા ઉભરતી અર્થવ્યવસ્થાઓને વૈશ્વિક નિર્ણય પ્રક્રિયામાં વધુ અસરકારક ભાગીદારી આપવાની જરૂરિયાત પણ દર્શાવી હતી. UNSC સુધારાના મુદ્દે ભારત લાંબા સમયથી કાયમી તેમજ બિન-કાયમી બંને શ્રેણીમાં સભ્યપદ વધારવાની તરફેણ કરી રહ્યું છે. તાજેતરમાં G4 દેશો ભારત, બ્રાઝિલ, જર્મની અને જાપાને પણ સુરક્ષા પરિષદના બંને વર્ગોમાં વિસ્તરણને સુધારાનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ ગણાવ્યો હતો.
ગ્લોબલ સાઉથની ઊર્જા અને ખાદ્ય સુરક્ષા પર ચિંતા
IBSA બેઠકમાં ત્રણેય દેશોએ વિશ્વના વિવિધ વિસ્તારોમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષોની ગ્લોબલ સાઉથ પર થતી અસર અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. ખાસ કરીને ઊર્જા અને ખાદ્ય સુરક્ષા, મોંઘવારી અને સરકારી બજેટ પર વધતા દબાણ જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થઈ હતી. ત્રણેય દેશોએ ગ્લોબલ સાઉથમાં નવીનીકરણીય ઊર્જાની ક્ષમતા વધારવા, વૈશ્વિક ઊર્જા કાર્યક્ષમતામાં ઝડપી વધારો કરવા તેમજ બાયોફ્યુઅલ, બાયોગેસ અને લો-કાર્બન હાઇડ્રોજન જેવા ટકાઉ ઇંધણના ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવાની વાત કરી હતી.
પહેલગામ આતંકી હુમલાની પણ નિંદા
બેઠક દરમિયાન 22 એપ્રિલ 2025ના પહેલગામ આતંકવાદી હુમલાની પણ સખત નિંદા કરવામાં આવી હતી. ત્રણેય દેશોએ આતંકવાદ સામે શૂન્ય-સહિષ્ણુતાના અભિગમને પુનરાવર્તિત કર્યો હતો. સંયુક્ત નિવેદનમાં આતંકવાદ સામે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વધુ મજબૂત સહકારની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકાયો હતો.
‘સુધારાનો વિરોધ કરનારાઓને UNની ખરેખર પરવા નથી’: જયશંકર
જયશંકરે સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં સુધારાની પ્રક્રિયા લાંબા સમયથી આગળ ન વધવા અંગે પણ પોતાની નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી. તેમના જણાવ્યા મુજબ, દર વર્ષે UN મહાસભા દરમિયાન સુધારાનો મુદ્દો ચર્ચામાં આવે છે, પરંતુ હવે વૈશ્વિક સ્તરે આ મુદ્દે વધુ મજબૂત ભાવના જોવા મળી રહી છે. જયશંકરે એવો મત વ્યક્ત કર્યો હતો કે UNમાં સુધારાની માંગ સંસ્થાનો વિરોધ નથી, પરંતુ તેને સમયની જરૂરિયાત પ્રમાણે વધુ અસરકારક બનાવવાની માંગ છે. તેમના કહેવા મુજબ, જે લોકો સંયુક્ત રાષ્ટ્રની ખરેખર કાળજી રાખે છે તેઓ સુધારા ઇચ્છે છે, જ્યારે સુધારાનો વિરોધ કરનારાઓની UN પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતા અંગે તેમણે સવાલ ઉઠાવ્યો હતો.
21મી સદીની વાસ્તવિકતાઓ પ્રમાણે બદલાવની માંગ
ભારતનું કહેવું છે કે હાલની સુરક્ષા પરિષદની રચના 1945ના સમયની વૈશ્વિક વ્યવસ્થાને પ્રતિબિંબિત કરે છે, જ્યારે આજના સમયમાં વૈશ્વિક શક્તિ સંતુલન અને આર્થિક-રાજકીય વાસ્તવિકતાઓમાં મોટો ફેરફાર થયો છે. તેથી સુરક્ષા પરિષદમાં વધુ વિસ્તૃત ભૌગોલિક અને રાજકીય પ્રતિનિધિત્વની જરૂરિયાત અંગે ભારત સતત અવાજ ઉઠાવી રહ્યું છે. ન્યૂયોર્કમાં IBSA અને G4 જેવી બેઠકોમાં UNSC સુધારાનો મુદ્દો ફરી કેન્દ્રસ્થાને આવતાં ભારતની કૂટનીતિક પહેલને વધુ વ્યાપક સમર્થન મેળવવાનો પ્રયાસ સ્પષ્ટ થયો છે. જોકે, સુરક્ષા પરિષદમાં વાસ્તવિક સુધારા માટે વિવિધ દેશો વચ્ચે સહમતિ અને લાંબી આંતરસરકારી વાટાઘાટોની જરૂર રહેશે.
