Indian Plate Shift Toward Tibet: હૈદરાબાદ સ્થિત નેશનલ જિયોફિઝિકલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (NGRI)ના વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા કરવામાં આવેલા તાજેતરના એક સંશોધનમાં પૃથ્વીના પેટાળની ભૂગર્ભીય હલચલને લઈને ચોંકાવનારો ખુલાસો થયો છે. અભ્યાસ મુજબ ભારતીય ટેક્ટોનિક પ્લેટ (Indian Plate) દર વર્ષે લગભગ 5 સેન્ટીમીટરના દરે ઉત્તર દિશામાં તિબ્બત તરફ આગળ વધી રહી છે. ભૂગર્ભમાં થતી આ સતત ખસવાની પ્રક્રિયાને કારણે હિમાલયના પહાડી વિસ્તારોથી લઈને ઉત્તર ભારત અને દિલ્હી-NCR સુધીના મોટા વિસ્તારમાં ભૂકંપનું ભયાનક જોખમ ઉભું થઈ રહ્યું છે.
NGRI વૈજ્ઞાનિકોનું વિશેષ સંશોધન અને સેટેલાઇટ ડેટા
NGRIના તજજ્ઞોએ આ ભૂગર્ભીય હલચલને ઊંડાણપૂર્વક સમજવા માટે આધુનિક ગુરુત્વાકર્ષણ માપન, ભૂકંપના આંકડા અને સેટેલાઇટ ટેકનોલોજી દ્વારા પ્રાપ્ત માહિતીનો વ્યાપક ઉપયોગ કર્યો છે. આ વિગતવાર રિપોર્ટ જાણીતા સાયન્ટિફિક જર્નલ 'જિયોફિઝિક્સ ફોર એડવાન્સિંગ સિસ્મોલોજી'માં પણ પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યો છે. સંશોધનમાં સામે આવ્યું છે કે ભારતીય પ્લેટ તિબ્બતની પ્લેટ નીચે લગભગ 100 કિલોમીટર સુધી અંદર ધસી ગઈ છે, જેના પરિણામે અંદરના ભાગે ભારે દબાણ સર્જાઈ રહ્યું છે.
લાખો વર્ષ જૂની ટક્કર અને હિમાલયની રચના
વિજ્ઞાન મુજબ ભારતીય પ્લેટ અને યુરેશિયન પ્લેટ વચ્ચે આ સામસામે ટક્કર કોઈ નવી ઘટના નથી, પરંતુ લાખો વર્ષોથી ચાલી આવતી એક નૈસર્ગિક પ્રક્રિયા છે. આજથી કરોડો વર્ષો પહેલા બંને પ્લેટો વચ્ચે થયેલી સખત ટક્કરના પરિણામે જ વિશ્વના સૌથી ઊંચા પર્વત એટલે કે 'હિમાલય'નું નિર્માણ થયું હતું. હાલમાં પણ ભારતીય પ્લેટ સતત ઉત્તર તરફ ધસી રહી હોવાથી આ બે પ્લેટો વચ્ચે ભારે ઘર્ષણ અને તણાવ ઊભો થઈ રહ્યો છે.
પેટાળમાં વળતી અને તૂટતી પ્લેટોનો મોટો ભય
વૈજ્ઞાનિક સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું છે કે અતિશય દબાણ અને ઘર્ષણને કારણે હિમાલયના પેટાળમાં ભારતીય પ્લેટ કેટલીક જગ્યાએથી વળી રહી છે તો કેટલીક જગ્યાએ તેમાં તિરાડો પડીને તૂટી રહી છે. આ રીતે ભૂગર્ભીય પ્લેટમાં થતું ભંગાણ અથવા અચાનક થતી હલચલ ભવિષ્યમાં મોટા અને વિનાશક ભૂકંપનું કારણ બની શકે છે. ખાસ કરીને ગંગાના મેદાની વિસ્તારો અને તેની નીચે છુપાયેલી પ્રાચીન સંરચનાઓ પણ આ જોખમમાં સતત વધારો કરી રહી છે.
દિલ્હી-NCR સહિત ઉત્તર ભારત પર વધતી અસર
આ ભૂગર્ભીય ફેરફારોની અસર માત્ર પહાડી વિસ્તારો પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ દેશની રાજધાની દિલ્હી અને તેની આસપાસના ગીચ વસ્તી ધરાવતા વિસ્તારો પર પણ તેની સીધી અસર જોવા મળી શકે છે. વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે ભૂકંપની આ ચોક્કસ આગાહી કરવી મુશ્કેલ છે, પરંતુ પૃથ્વીના પેટાળની આ સંરચનાઓને સમજવાથી ભવિષ્યમાં આવનારા ભૂકંપ સામે પૂર્વતૈયારીઓ કરવા અને જોખમ ઘટાડવા માટે ખૂબ જ મદદરૂપ સાબિત થશે.








