India-China Relations:વૈશ્વિક રાજનીતિના મંચ પર એક મોટા અને આશ્ચર્યજનક બદલાવના એંધાણ દેખાઈ રહ્યા છે. છેલ્લા કેટલાક સમયથી ભારત અને ચીન વચ્ચે ચાલી રહેલા સરહદી તણાવ અને કડવાશ બાદ હવે સંબંધોમાં બરફ પીગળી રહ્યો હોય તેમ લાગે છે. આગામી બ્રિક્સ (BRICS) સંમેલનને ધ્યાનમાં રાખીને ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગની ભારત મુલાકાત અંગેની અટકળો અને ચર્ચાઓ તીવ્ર બની છે. રાજનૈતિક નિષ્ણાતોના મતે, જો આ મુલાકાત શક્ય બનશે તો તે માત્ર દ્વિપક્ષીય સંબંધો માટે જ નહીં પરંતુ સમગ્ર દક્ષિણ એશિયા અને વૈશ્વિક રાજનીતિ માટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ઘટના સાબિત થશે.
ભૂતકાળના તણાવ અને વર્તમાન સ્થિતિ
વર્ષ 2020માં ગલવાન ઘાટીમાં થયેલા સૈન્ય ઘર્ષણ બાદ ભારત અને ચીન વચ્ચેના રાજનૈતિક અને આર્થિક સંબંધોમાં ભારે તણાવ આવી ગયો હતો. વાસ્તવિક નિયંત્રણ રેખા (LAC) પર બંને દેશોએ મોટી સંખ્યામાં સૈનિકો અને લશ્કરી સરંજામ તૈનાત કરી દીધો હતો. જોકે, છેલ્લા કેટલાક સમયથી બંને દેશોની સેનાઓ વચ્ચે સતત કમાન્ડર સ્તરની વાટાઘાટો ચાલી રહી છે. પેટ્રોલિંગ પોઈન્ટ્સ પરથી સૈનિકોને પાછળ હટાવવા અને શાંતિ જાળવી રાખવા માટે ડિપ્લોમેટિક પ્રયાસો ચાલુ છે. રાજનૈતિક વિશ્લેષકો માને છે કે બંને દેશો હવે તણાવ ઘટાડીને સ્થિરતા તરફ આગળ વધવા માગે છે.
BRICS મંચ અને વૈશ્વિક સમીકરણો
BRICS મંચ ભારત, ચીન, રશિયા, બ્રાઝિલ અને દક્ષિણ આફ્રિકા જેવા ઉભરતા અર્થતંત્રોને એકસાથે લાવે છે. પશ્ચિમી દેશોના વધતા પ્રભાવ સામે વૈશ્વિક દક્ષિણનો અવાજ મજબૂત કરવામાં BRICS ની ભૂમિકા મહત્વપૂર્ણ રહી છે. આ સમિટ દરમિયાન ભારતીય વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ચીની રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ વચ્ચેની સંભવિત દ્વિપક્ષીય બેઠક વિશ્વનું ધ્યાન ખેંચશે. ભારત હંમેશાં પોતાની સ્વાયત્ત કૂટનીતિ જાળવી રાખીને તમામ વૈશ્વિક શક્તિઓ સાથે સંતુલન જાળવવાની નીતિ પર કામ કરે છે.
ચીનની ચિંતા અને વ્યૂહાત્મક પગલાં
બીજી તરફ, ભારત દ્વારા ક્વાડ (QUAD) ગઠબંધનમાં સક્રિય ભાગીદારી ચીન માટે ચિંતાનો વિષય રહી છે. અમેરિકા, જાપાન, ઓસ્ટ્રેલિયા અને ભારતનું આ ગઠબંધન ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં મુક્ત અને ખુલ્લા વેપારની હિમાયત કરે છે, જેને ચીન પોતાના પ્રભાવ સામેના પડકાર તરીકે જુએ છે. છતાં પણ, ચીન સારી રીતે સમજે છે કે એશિયામાં આર્થિક અને રાજનૈતિક સ્થિરતા માટે ભારત સાથેના સંબંધો સામાન્ય કરવા જરૂરી છે. આ જ કારણે શી જિનપિંગની ભારત મુલાકાત ચીન તરફથી સંબંધો સુધારવાનો એક સકારાત્મક પ્રયાસ હોઈ શકે છે.
વેપાર, આર્થિક જોડાણ અને ભવિષ્યની દિશા
ભારત અને ચીન વચ્ચે સરહદી વિવાદ હોવા છતાં બંને દેશો વચ્ચેનો દ્વિપક્ષીય વેપાર સતત વધી રહ્યો છે. ભારતીય બજાર માટે ચીની ઉત્પાદનો અને ચીન માટે ભારતીય રોકાણ-વેપાર મહત્વના રહ્યા છે. જો ભારત અને ચીન વચ્ચે સુમેળભર્યા સંબંધો સ્થાપિત થાય છે, તો તેનાથી માત્ર સરહદ પર શાંતિ જ નહીં સ્થપાય, પરંતુ બંને દેશોની આર્થિક પ્રગતિને પણ નવો વેગ મળશે. જોકે, ભારતનું વલણ સ્પષ્ટ છે કે સરહદ પર પૂર્ણ શાંતિ અને સ્થિરતા વિના સંપૂર્ણ સામાન્ય સંબંધો શક્ય નથી, તેથી આગામી દિવસોમાં આ મુલાકાત અંગે શું નિર્ણય લેવાય છે તેના પર સમગ્ર વિશ્વની નજર રહેશે.
