Himalayan glacier melt: તિબેટમાં ગ્લેશિયર તૂટી પડવા અને ત્યારબાદ નેપાળમાં આવેલા વિનાશક પૂરથી સમગ્ર હિમાલય ક્ષેત્ર માટે ખતરો વગાડ્યો છે. વૈજ્ઞાનિકો કહે છે કે આ કોઈ એક દેશ સુધી મર્યાદિત સમસ્યા નથી. હિન્દુ કુશ હિમાલયમાં હિમનદીઓ ઝડપથી પીગળી રહી છે અને લાંબા સમયથી થીજી ગયેલી જમીન, પર્માફ્રોસ્ટ પણ અસ્થિર બની રહી છે.
સ્થળાંતર પ્રણાલીઓને મજબૂત બનાવવા વિનંતી
આનાથી આશરે 2 અબજ લોકો વસતા આ પ્રદેશમાં ભૂસ્ખલન, હિમનદી તળાવો ફાટી નીકળવા અને વિનાશક પૂરનું જોખમ વધી રહ્યું છે. નેપાળ અને તિબેટમાં 26 ઓગસ્ટના રોજ થયેલી આપત્તિના ત્રણ અઠવાડિયા પછી પણ લગભગ 8,000 લોકો મૃત્યુ પામ્યા છે અથવા ગુમ થયા છે. નિષ્ણાતોએ હિમાલયના દેશોને વહેંચાયેલા પર્વતો અને નદીઓનું નિરીક્ષણ વધારવા, ડેટા શેર કરવા અને પ્રારંભિક ચેતવણી અને સ્થળાંતર પ્રણાલીઓને મજબૂત બનાવવા વિનંતી કરી છે. નોર્વેજીયન સરકારી સંશોધન વૈજ્ઞાનિક મિરિયમ જેક્સનના મતે, પૃથ્વીનો થીજી ગયેલો ભાગ ક્રાયોસ્ફિયર ઝડપથી બદલાઈ રહ્યો છે. તેમણે કહ્યું કે રાષ્ટ્રીય સરહદો પાર ડેટા અને માહિતીનું આદાનપ્રદાન વધારવું જરૂરી છે, કારણ કે ભવિષ્યમાં આવી આફતો વધુ વારંવાર બની શકે છે.
40,000 હિમનદીઓ ફક્ત 21 પર નજર રાખવામાં આવી
પર્યાવરણીય સલાહકાર સંસ્થા સિસ્ટમિકના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, હિન્દુ કુશ હિમાલય ક્ષેત્રમાં આશરે 40,000 હિમનદીઓ છે, પરંતુ તેમાંથી માત્ર 21 પર જ પૂરતું ધ્યાન આપવામાં આવે છે. આ વિશાળ પર્વતીય પ્રદેશ અફઘાનિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ, ભૂતાન, ચીન, ભારત, મ્યાનમાર, નેપાળ અને પાકિસ્તાનમાં ફેલાયેલો છે. વૈજ્ઞાનિકોના મતે, આબોહવા પરિવર્તન સમગ્ર પ્રદેશ માટે એક ગંભીર પડકાર છે. 2023 ના એક અહેવાલમાં જાણવા મળ્યું છે કે 2010-19 દરમિયાન, હિન્દુ કુશ હિમાલયમાં હિમનદીઓ પાછલા દાયકા કરતા 65 ટકા વધુ ઝડપથી પીગળી ગઈ હતી. તેનાથી પણ વધુ ચિંતાજનક વાત એ છે કે, જો વૈશ્વિક તાપમાનમાં વધારો પૂર્વ-ઔદ્યોગિક સ્તરથી 1.5 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી મર્યાદિત હોય, તો પણ હિન્દુ કુશ હિમાલયના લગભગ એક તૃતીયાંશ હિમનદીઓ આ સદીના અંત સુધીમાં અદૃશ્ય થઈ શકે છે.
2023 માં સિક્કિમમાં આવી ઘટનાઓ બની
સિસ્ટમિકના એક અહેવાલ મુજબ, ભારતમાં આશરે 200 હિમનદી તળાવો તેમના કાંઠા તૂટવાના ઉચ્ચ જોખમમાં છે. તેમાંથી 56 તળાવો અત્યંત સંવેદનશીલ શ્રેણીમાં છે. 2021 માં ઉત્તરાખંડમાં અને 2023 માં સિક્કિમમાં આવી ઘટનાઓ બની ચૂકી છે. વૈજ્ઞાનિકો કહે છે કે દરેક હિમનદીનું નિરીક્ષણ કરવું શક્ય નથી. તેથી, એવા વિસ્તારોને પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ જ્યાં મોટા બંધ, નગરો અથવા ગામડાઓ હિમનદીઓની નીચે સ્થિત છે. ઉપગ્રહો, ગ્રાઉન્ડ-માઉન્ટેડ સેન્સર અને રડાર ઇન્ટરફેરોમેટ્રી જેવી તકનીકો પર્વતીય હિલચાલ, હિમપ્રપાત અને હિમનદી તળાવોના વિસ્ફોટના પ્રારંભિક ચેતવણી સંકેતો પ્રદાન કરી શકે છે.
હિમાલયના દેશો વચ્ચે વધુ સારા સહયોગની તાત્કાલિક જરૂર
પર્વતીય જળશાસ્ત્રી વોલ્ટર ઇમરઝીલના મતે, આવા "હોટ સ્પોટ્સ" પર દેખરેખ કેન્દ્રિત કરવી વધુ વ્યવહારુ રહેશે. જો કે, મુશ્કેલ ભૂપ્રદેશ અને દેખરેખનો ઊંચો ખર્ચ મોટા પડકારો ઉભા કરે છે. કાઠમંડુ સ્થિત રેડ ક્રોસ રેડ ક્રેસન્ટ ક્લાઇમેટ સેન્ટરના સલાહકાર માધવ ઉપ્રેતીના જણાવ્યા અનુસાર, 26 ઓગસ્ટની આપત્તિ એટલી મોટી હતી કે હાલની દેખરેખ અને ચેતવણી પ્રણાલીઓ તેને સમયસર શોધી શકી ન હતી. આંતરરાષ્ટ્રીય મોટા બંધો પરના આયોગના અધ્યક્ષ દેવેન્દ્ર કુમાર શર્માએ જણાવ્યું હતું કે હિમાલયના દેશો વચ્ચે વધુ સારા સહયોગની તાત્કાલિક જરૂર છે, કારણ કે આબોહવા પરિવર્તન રાષ્ટ્રીય સીમાઓનું સન્માન કરતું નથી. મિરિયમ જેક્સને કહ્યું કે વૈજ્ઞાનિકો વર્ષોથી આવી આપત્તિની સંભાવના વિશે ચેતવણી આપી રહ્યા છે. સમસ્યા એ છે કે આગામી મોટી ઘટના ક્યારે બનશે તે જાણી શકાયું નથી.
