Election commission internal dispute: ભારતના ચૂંટણી પંચ (ECI)માં વહીવટી કામગીરી અને અધિકારીઓ વચ્ચેની સત્તાની વહેંચણીને લઈને આંતરિક વિવાદ સામે આવ્યો છે. માહિતી અધિકાર (RTI) કાયદા હેઠળ જાહેર થયેલા 14 પાનાના દસ્તાવેજો અનુસાર, બે ચૂંટણી કમિશનરોએ વરિષ્ઠ અધિકારી મનીષ ગર્ગ સામે વાંધો ઉઠાવીને કેબિનેટ સચિવ ટી.વી. સોમનાથનને અલગ-અલગ પત્રો લખ્યા હતા. બંને કમિશનરોએ અધિકારી દ્વારા કામની વહેંચણીમાં કરવામાં આવેલા ફેરફારો સામે ગંભીર વાંધા વ્યક્ત કર્યા હતા અને યોગ્ય કાર્યવાહી કરવાની માંગ કરી હતી.
બે ચૂંટણી કમિશનરોએ 29 જુલાઈએ લખ્યા પત્ર
અહેવાલ મુજબ, ચૂંટણી કમિશનર ડૉ. સુખબીર સિંહ સંધૂ અને ડૉ. વિવેક જોશીએ 29 જુલાઈ, 2026ના રોજ કેબિનેટ સચિવને અલગ-અલગ પત્રો મોકલ્યા હતા. આ પત્રો વરિષ્ઠ ઉપ ચૂંટણી કમિશનર મનીષ ગર્ગ (IAS, HP: 1996) દ્વારા જારી કરાયેલા કાર્યાલય આદેશ સાથે સંબંધિત હતા. આ આદેશમાં ચૂંટણી પંચના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ વચ્ચે કામની વહેંચણીમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો હતો. બંને કમિશનરોનો વાંધો હતો કે આ ફેરફાર કરતાં પહેલાં ચૂંટણી કમિશનરો સાથે યોગ્ય ચર્ચા કરવામાં આવી નહોતી અને તેમની મંજૂરી પણ લેવામાં આવી નહોતી.
કેવી રીતે શરૂ થયો વિવાદ?
દસ્તાવેજો અનુસાર, ઉપ ચૂંટણી કમિશનર ભાનુ પ્રકાશ યેતુરુ 27 જુલાઈથી 9 ઑગસ્ટ, 2026 સુધી રજા પર હતા. આ સમયગાળા દરમિયાન વરિષ્ઠ ઉપ ચૂંટણી કમિશનર મનીષ ગર્ગને વહીવટી વિભાગનો વધારાનો હવાલો સોંપવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ 28 જુલાઈએ મનીષ ગર્ગે કાર્યાલય આદેશ જારી કરીને વરિષ્ઠ ઉપ ચૂંટણી કમિશનરો, ઉપ ચૂંટણી કમિશનરો અને મહાનિર્દેશકો વચ્ચે કામની વહેંચણીમાં ફેરફાર કર્યો હતો. ડૉ. સુખબીર સિંહ સંધૂએ પોતાના પત્રમાં આક્ષેપ કર્યો હતો કે મનીષ ગર્ગે ચૂંટણી કમિશનરો સાથે ચર્ચા કર્યા વિના મહત્ત્વપૂર્ણ જવાબદારીઓની વહેંચણી કરી હતી. તેમના મતે, આ રીતે વહીવટી સત્તાનો ઉપયોગ કરવો યોગ્ય નહોતો.
કાયદાની જોગવાઈઓના ઉલ્લંઘનનો આક્ષેપ
ડૉ. સંધૂએ પોતાના પત્રમાં મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર અને અન્ય ચૂંટણી કમિશનર (નિમણૂક, સેવાની શરતો અને કાર્યકાળ) અધિનિયમ, 2023ની કલમ 18(1) અને 18(2)નો ઉલ્લેખ કરીને આદેશ સામે વાંધો વ્યક્ત કર્યો હતો. બીજી તરફ, ડૉ. વિવેક જોશીએ પોતાના પત્રમાં જણાવ્યું હતું કે આદેશ જારી થયા બાદ તેમણે વહીવટી વિભાગને લગતી ફાઇલ માગી હતી, પરંતુ તેમને તે ફાઇલ આપવામાં આવી નહોતી. આ ફરિયાદો દ્વારા બંને કમિશનરોએ ચૂંટણી પંચની વહીવટી કામગીરી, અધિકારીઓની જવાબદારીઓ અને નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા. જોકે, આ આક્ષેપો અંગે સંબંધિત અધિકારીનો પક્ષ અથવા કોઈ અંતિમ સત્તાવાર નિષ્કર્ષ ઉપલબ્ધ માહિતીમાં સ્પષ્ટ થતો નથી.
કેબિનેટ સચિવાલયે શું પગલાં લીધાં?
બંને કમિશનરોના પત્રો મળ્યા બાદ કેબિનેટ સચિવાલયે આ મામલે નોંધ લીધી હતી. જોકે, સચિવાલયની ફાઇલ નોટમાં એવું દર્શાવવામાં આવ્યું હતું કે બંને કમિશનરોએ પત્રો તેમની વ્યક્તિગત ક્ષમતામાં મોકલ્યા હતા. તેથી, તેમને સમગ્ર ચૂંટણી પંચ તરફથી મોકલવામાં આવેલો સત્તાવાર સંદેશ ગણવો યોગ્ય નહીં ગણાય. કેબિનેટ સચિવ ટી.વી. સોમનાથને 5 ઑગસ્ટ, 2026ના રોજ બંને પત્રો મળ્યાની નોંધ લીધી હતી. ત્યારબાદ તેમની નકલો કર્મચારી અને તાલીમ વિભાગ (DoPT)ના સચિવ, એસ્ટાબ્લિશમેન્ટ ઓફિસર અને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરના પ્રિન્સિપલ પ્રાઇવેટ સેક્રેટરીને મોકલવામાં આવી હતી.
RTIમાં કેવી રીતે બહાર આવી વિગતો?
નિવૃત્ત કોમોડોર લોકેશ કે. બત્રાએ 24 સપ્ટેમ્બર, 2026ના રોજ દાખલ કરેલી RTI અરજીના જવાબમાં આ દસ્તાવેજો જાહેર થયા હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. આ દસ્તાવેજો સામે આવ્યા બાદ ચૂંટણી પંચની આંતરિક વહીવટી કામગીરી અને અધિકારીઓ વચ્ચેના મતભેદ અંગે ચર્ચા શરૂ થઈ છે. આ ઉપરાંત, ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના 23 સપ્ટેમ્બરના અહેવાલનો ઉલ્લેખ કરીને જણાવાયું છે કે અગાઉના 10 મહિનામાં બંને કમિશનરોએ મતદાર યાદીમાં નવા મતદારોનાં નામ ઉમેરવા અને નામ દૂર કરવા સહિતની કામગીરી અંગે 14 વખત સત્તાવાર વાંધા નોંધાવ્યા હતા.
મનીષ ગર્ગ સામે આગળ શું કાર્યવાહી થઈ?
હાલમાં ઉપલબ્ધ અહેવાલ મુજબ, મનીષ ગર્ગ સામે કરવામાં આવેલી ફરિયાદ બાદ કોઈ ઔપચારિક તપાસ શરૂ થઈ છે કે કોઈ શિસ્તભંગની કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે કે નહીં તે સ્પષ્ટ નથી. આ મામલો મહત્ત્વનો છે, કારણ કે ચૂંટણી પંચ જેવી બંધારણીય સંસ્થામાં વહીવટી નિર્ણયો, જવાબદારીઓની વહેંચણી અને આંતરિક સંકલન પારદર્શક રીતે થાય તે જરૂરી છે. જોકે, માત્ર ફરિયાદો અને પત્રોના આધારે કોઈ અધિકારીને દોષિત ઠરાવી શકાય નહીં. સમગ્ર મામલાની વાસ્તવિક સ્થિતિ જાણવા માટે સંબંધિત સત્તાવાર દસ્તાવેજો અને ત્યારબાદ લેવાયેલા નિર્ણયોની વિગતો મહત્ત્વપૂર્ણ રહેશે.
