Election Commission Reshuffle: મતદાર યાદીની ખાસ સઘન સુધારણા પ્રક્રિયા (SIR)ને લઈને દેશભરમાં રાજકીય ચર્ચા અને વિરોધ વચ્ચે ચૂંટણી પંચના વહીવટી માળખામાં મોટા ફેરફારો થયાના અહેવાલ સામે આવ્યા છે. મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારના કાર્યકાળ દરમિયાન વર્ષ 2025 અને 2026માં રાજ્યો તથા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના આશરે 18થી 20 મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીઓ (CEO)ની બદલી કરવામાં આવી હોવાનું જણાવાયું છે. આ ઉપરાંત ચૂંટણી પંચના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ, ખાસ કરીને નાયબ ચૂંટણી કમિશનરો (DEC)ના સ્તરે પણ ફેરફારો થયા છે. ટૂંકા સમયગાળામાં આટલી મોટી સંખ્યામાં બદલીઓ થવાથી ચૂંટણી પંચની વહીવટી કામગીરી અંગે ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
જ્ઞાનેશ કુમારના કાર્યકાળમાં 18થી 20 CEOની બદલીનો દાવો
અહેવાલ અનુસાર, જ્ઞાનેશ કુમારે ફેબ્રુઆરી 2025માં મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર તરીકે પદભાર સંભાળ્યો હતો. ત્યારથી આશરે 20 મહિનાના સમયગાળામાં 18થી 20 મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીઓની બદલી થઈ હોવાનું જણાવાયું છે. આ ફેરફારોમાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીઓનો સમાવેશ થાય છે. તેમની સાથે ચૂંટણી પંચના વરિષ્ઠ અધિકારીઓના સ્તરે પણ વહીવટી ફેરબદલ કરવામાં આવ્યા હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. જોકે, આ બદલીઓ પાછળના કારણો અને દરેક અધિકારીની બદલીનો અલગ નિર્ણય શું હતો, તે અંગે સંપૂર્ણ સત્તાવાર વિગતો ઉપલબ્ધ થવી જરૂરી છે. માત્ર બદલીઓના આંકડાના આધારે કોઈ ચોક્કસ રાજકીય હેતુ હોવાનું તારણ કાઢી શકાય નહીં.
અગાઉના મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરોના કાર્યકાળમાં કેટલી બદલીઓ થઈ?
અહેવાલમાં અગાઉના કાર્યકાળ સાથે સરખામણી કરતાં નીચે મુજબના આંકડા આપવામાં આવ્યા છે:
ફેબ્રુઆરી 2025થી 2026 દરમિયાન: જ્ઞાનેશ કુમારના કાર્યકાળમાં આશરે 18થી 20 મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીઓની બદલી થઈ હોવાનું જણાવાયું છે.
મે 2022થી ફેબ્રુઆરી 2025: ભૂતપૂર્વ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર રાજીવ કુમારના આશરે 33 મહિનાના કાર્યકાળ દરમિયાન લગભગ 23 મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીઓની બદલી થઈ હતી.
તે પહેલાંના આશરે 41 મહિના: સુનીલ અરોરા અને સુશીલ ચંદ્રાના કાર્યકાળ દરમિયાન મળીને આશરે 29 મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીઓની બદલી થઈ હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે.
આ સમયગાળાઓમાં લોકસભાની ચૂંટણીઓ સહિતની મહત્ત્વપૂર્ણ ચૂંટણી પ્રક્રિયાઓ પણ યોજાઈ હતી. તેથી અલગ-અલગ કાર્યકાળની સરખામણી કરતી વખતે ચૂંટણીનું સમયપત્રક, વહીવટી જરૂરિયાતો અને બદલીઓનાં કારણોને પણ ધ્યાનમાં લેવાની જરૂર છે.
ત્રણ વર્ષ પહેલાં જ અધિકારીઓની બદલી કેમ ચર્ચામાં?
વહીવટી સાતત્ય જાળવવા માટે મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીઓને સામાન્ય રીતે લાંબા સમય સુધી એક જ પદ પર રાખવાની વ્યવસ્થા અંગે ચર્ચા થતી રહે છે. અહેવાલ અનુસાર, તાજેતરની બદલીઓમાં ઓછામાં ઓછા સાત અધિકારીઓ એવા હતા, જેમણે મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી તરીકે બે વર્ષથી ઓછો સમય વિતાવ્યો હતો. વર્ષ 2025માં આઠથી નવ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીઓ બદલાયા હોવાનું જણાવાયું છે. ત્યારબાદ વર્ષ 2026માં ઓછામાં ઓછી વધુ 10 બદલીઓ થઈ હોવાનો દાવો અહેવાલમાં કરવામાં આવ્યો છે. આ આંકડા જોતા અધિકારીઓની ફેરબદલીની ગતિ અંગે સવાલો ઊભા થાય છે. જોકે, ચોક્કસ સમયગાળો, બદલીના આદેશો અને અધિકારીઓના કાર્યકાળની સત્તાવાર યાદી સાથે આ વિગતોની ચકાસણી જરૂરી છે.
બિહારથી શરૂ થયો બદલીઓનો સિલસિલો
અહેવાલ મુજબ, વર્ષ 2025માં મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીઓની બદલીઓની શરૂઆત બિહારથી થઈ હતી. મતદાર યાદીની SIR પ્રક્રિયા શરૂ કરનારું બિહાર પ્રથમ રાજ્ય હતું. ત્યારબાદ અલગ-અલગ મહિનાઓમાં અનેક રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં ફેરફારો કરવામાં આવ્યા હોવાનું જણાવાયું છે.
એપ્રિલ 2025: વિનોદ સિંહ ગુંજિયાલે એચ. આર. શ્રીનિવાસના સ્થાને બિહારના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી તરીકે જવાબદારી સંભાળી.
મે 2025: નાગાલેન્ડ અને છત્તીસગઢમાં મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીઓ બદલાયા.
જૂન 2025: જમ્મુ-કાશ્મીર અને હરિયાણામાં નવા મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીઓની નિમણૂક થઈ.
જુલાઈ 2025: મધ્યપ્રદેશ અને કર્ણાટકમાં મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીઓ બદલાયા.
ઑગસ્ટ 2025: મણિપુર અને લદાખમાં નવા અધિકારીઓએ જવાબદારી સંભાળી.
2025ના અંતમાં: SIRના બીજા તબક્કાની શરૂઆતના થોડા દિવસ પહેલાં લક્ષદ્વીપના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીની બદલીનો આદેશ જાહેર થયો હોવાનો અહેવાલ છે.
આ બદલીઓની ચોક્કસ તારીખો અને સંબંધિત આદેશોની સત્તાવાર ચકાસણી બાદ જ સમગ્ર સમયરેખાની પુષ્ટિ થઈ શકશે.
SIRના વિવાદ વચ્ચે ચૂંટણી પંચની કામગીરી પર નજર
મતદાર યાદીની ખાસ સઘન સુધારણા પ્રક્રિયા એટલે કે SIRને લઈને વિવિધ રાજકીય પક્ષો વચ્ચે મતભેદ જોવા મળી રહ્યા છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન મતદારોનાં નામ, પાત્રતા અને યાદીની ચોકસાઈ જેવા મુદ્દાઓ ચર્ચામાં છે. આવા સમયે ચૂંટણી પંચના વહીવટી માળખામાં મોટા ફેરફારો થવાથી અધિકારીઓની નિમણૂક અને બદલીઓ અંગે ચર્ચા વધે તે સ્વાભાવિક છે. જોકે, બદલીઓ અને SIR વચ્ચે સીધો સંબંધ હોવાનો દાવો કરવા માટે સત્તાવાર દસ્તાવેજો અથવા વિશ્વસનીય પુરાવાની જરૂર રહેશે. હાલ મુખ્ય મુદ્દો એ છે કે ચૂંટણી પંચમાં થયેલા ફેરફારોનાં કારણો શું હતાં, કેટલા અધિકારીઓએ ત્રણ વર્ષનો કાર્યકાળ પૂર્ણ કર્યો નહોતો અને આ બદલીઓથી ચૂંટણી સંબંધિત કામગીરી પર શું અસર પડી છે. આ સવાલોના જવાબ સત્તાવાર વિગતો અને સ્વતંત્ર ચકાસણી બાદ વધુ સ્પષ્ટ થઈ શકશે.
