CJI Surya Kant in London: વિકસિત દેશોએ સદીઓ સુધી મોટા પાયે ઔદ્યોગિકીકરણ કરીને પર્યાવરણ પર ગંભીર અસર કરી છે. હવે જ્યારે વિશ્વ ક્લીન એનર્જી તરફ આગળ વધી રહ્યું છે, ત્યારે વિકાસશીલ દેશો પાસેથી રાતોરાત પરિવર્તનની અપેક્ષા રાખવી યોગ્ય નથી. લંડનમાં આયોજિત એક આંતરરાષ્ટ્રીય કાનૂની પરિષદમાં ભારતના ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંતે ક્લાઇમેટ ચેન્જ અને પર્યાવરણીય ન્યાયના મુદ્દે વિકસિત દેશોને મહત્વપૂર્ણ સંદેશ આપ્યો હતો.
'ક્લાઇમેટ ટ્રાન્ઝિશન ન્યાયી અને સમાવેશી હોવું જોઈએ'
CJI સૂર્યકાંતે કહ્યું હતું કે વિશ્વને સ્વચ્છ ઊર્જા તરફ આગળ વધવાની જરૂર છે, પરંતુ આ પરિવર્તન ન્યાયી અને સમાવેશી હોવું જોઈએ. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે ક્લાઇમેટ જસ્ટિસનો અર્થ માત્ર પર્યાવરણનું રક્ષણ કરવાનો નથી, પરંતુ તેની સાથે ગરીબી નાબૂદી, સામાજિક સમાનતા અને વિકાસશીલ દેશોના વિકાસના અધિકારને પણ જોડવા જરૂરી છે. તેમના મતે, દરેક દેશની આર્થિક સ્થિતિ, સામાજિક જરૂરિયાતો અને વિકાસના તબક્કાને ધ્યાનમાં રાખ્યા વિના એકસરખા ક્લાઇમેટ લક્ષ્યાંકો લાદી શકાય નહીં.
વિકસિત દેશોની ઐતિહાસિક જવાબદારીનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો
જસ્ટિસ સૂર્યકાંતે પર્યાવરણને થયેલા ઐતિહાસિક નુકસાન માટે વિકસિત દેશોની જવાબદારીનો મુદ્દો પણ ઉઠાવ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે ઔદ્યોગિકીકરણની પ્રક્રિયામાં વિકસિત દેશોએ લાંબા સમય સુધી મોટા પ્રમાણમાં કુદરતી સંસાધનોનો ઉપયોગ કર્યો અને પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડ્યું. આ સ્થિતિમાં ક્લાઇમેટ ટ્રાન્ઝિશનનો સમગ્ર નાણાકીય બોજ વિકાસશીલ અને ગરીબ દેશો પર નાખવો યોગ્ય નથી. ગરીબ અને વંચિત વર્ગોના હિતોનું રક્ષણ કરીને જ પર્યાવરણ સંબંધિત લક્ષ્યાંકો હાંસલ કરવા જોઈએ.
‘ગરીબ દેશો પર તમામ બોજ ન નાખી શકાય’
CJI સૂર્યકાંતે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ક્લાઇમેટ ચેન્જ સામેની લડાઈમાં જવાબદારીની વહેંચણી પણ સમાન હોવી જોઈએ. વિકાસશીલ દેશો પાસે આજે પણ મોટી વસ્તીની મૂળભૂત જરૂરિયાતો પૂરી કરવાની જવાબદારી છે. તેથી ઊર્જા પરિવર્તન દરમિયાન રોજગાર, ગરીબી, આર્થિક વિકાસ અને સામાન્ય લોકોના જીવન પર તેની અસરને નજરઅંદાજ કરી શકાય નહીં. સ્વચ્છ ઊર્જા તરફ આગળ વધવાની પ્રક્રિયા એવી હોવી જોઈએ કે તેમાં કોઈ વર્ગ અથવા દેશ પાછળ ન રહી જાય.
ભારતીય ન્યાયતંત્રના નિર્ણયોનો ઉલ્લેખ
ભારતનું ઉદાહરણ આપતાં CJI સૂર્યકાંતે જણાવ્યું હતું કે ભારતીય ન્યાયતંત્રે સમયાંતરે પર્યાવરણના રક્ષણ અને નાગરિકોના મૂળભૂત અધિકારો વચ્ચે સંતુલન જાળવવા માટે મહત્વપૂર્ણ ચુકાદાઓ આપ્યા છે. તેમણે કહ્યું કે ક્લાઇમેટ ટ્રાન્ઝિશન માત્ર ટેક્નોલોજી અને ઊર્જા બદલવાનો વિષય નથી, પરંતુ તે Justice અને Equity સાથે પણ જોડાયેલો છે.
ક્લાઇમેટ જસ્ટિસ માટે સમાન તકો જરૂરી
જસ્ટિસ સૂર્યકાંતના સંદેશનો મુખ્ય સાર એ રહ્યો કે વિશ્વમાં ક્લાઇમેટ ચેન્જ સામેની લડાઈ જરૂરી છે, પરંતુ તેની જવાબદારી અને ખર્ચનું વિતરણ ન્યાયી હોવું જોઈએ. વિકસિત દેશો પાસે વધુ સંસાધનો અને ઐતિહાસિક જવાબદારી હોવાથી તેમણે વિકાસશીલ દેશોને સ્વચ્છ ઊર્જા તરફ આગળ વધવામાં ટેક્નોલોજી, નાણાકીય સહાય અને યોગ્ય તકો પૂરી પાડવી જોઈએ. તેમના મતે ન્યાય અને સમાન તકો સાથેનું ઊર્જા પરિવર્તન જ સાચો ક્લાઇમેટ જસ્ટિસ છે.
