China foreign ministry: લદ્દાખને લઈને ભારત અને ચીન વચ્ચે રાજદ્વારી તણાવ ફરી ચર્ચામાં આવ્યો છે. ચીનના વિદેશ મંત્રાલયે લદ્દાખ અંગે વાંધાજનક નિવેદન આપતાં ભારત પર પ્રદેશમાં એકપક્ષીય અને ગેરકાયદેસર રીતે કબજો જમાવવાનો આરોપ લગાવ્યો છે. ચીનની વિદેશ મંત્રાલયની પ્રવક્તા માઓ નિંગે બેઇજિંગમાં પત્રકાર પરિષદ દરમિયાન જણાવ્યું હતું કે ચીન ભારત દ્વારા રચવામાં આવેલા લદ્દાખ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશને માન્યતા આપતું નથી. આ સાથે જ ભારત દ્વારા લદ્દાખમાં વિવિધ સ્થળો અને ભૌગોલિક વિસ્તારોનાં સત્તાવાર નામ જાહેર કરવાના પગલાનો પણ ચીને વિરોધ કર્યો છે. ચીનના આ નિવેદનથી બંને દેશો વચ્ચે સરહદી વિસ્તારોને લઈને ચાલી રહેલો વિવાદ ફરી ચર્ચામાં આવ્યો છે.
પ્રમાણભૂત નામ જાહેર કરવાનું પગલું ગેરકાયદેસર
ચીનના વિદેશ મંત્રાલયની પ્રવક્તા માઓ નિંગે કહ્યું હતું કે ભારત દ્વારા લદ્દાખના સ્થળોનાં કહેવાતા પ્રમાણભૂત નામ જાહેર કરવાનું પગલું ગેરકાયદેસર અને અમાન્ય છે. તેમના દાવા મુજબ, આ પ્રકારનાં પગલાંથી ચીન-ભારત સરહદના પશ્ચિમ ભાગ અંગે ચીનના વલણમાં કોઈ ફેરફાર થવાનો નથી. ચીન આ વિસ્તાર પર પોતાનો દાવો રજૂ કરતું રહ્યું છે. બીજી તરફ, ભારતનું સત્તાવાર વલણ સ્પષ્ટ છે કે જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખ દેશના અભિન્ન અને અવિભાજ્ય ભાગો છે. ભારત પાકિસ્તાન અને ચીનના નિયંત્રણ હેઠળના કેટલાક વિસ્તારો પર પણ પોતાનો દાવો રજૂ કરે છે. આમ, બંને દેશોના દાવાઓ વચ્ચે લદ્દાખનો સરહદી વિવાદ હજુ પણ સંવેદનશીલ મુદ્દો રહ્યો છે.
નામ નક્કી કરવા અંગે લેવાયેલું પગલું હોવાનો અહેવાલ
આ વિવાદનું તાજેતરનું કારણ ભારત દ્વારા 2 ઓક્ટોબરે લદ્દાખનાં 28 સ્થળો અને ભૌગોલિક વિસ્તારોને સત્તાવાર રીતે ઓળખવા તથા તેમનાં નામ નક્કી કરવા અંગે લેવાયેલું પગલું હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. આ સ્થળોમાં ગોગરા અને હોટ સ્પ્રિંગ જેવા વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્ત્વના વિસ્તારોનો પણ સમાવેશ થાય છે. અહેવાલ અનુસાર, લદ્દાખ વહીવટીતંત્ર સાથે પરામર્શ કરીને આ પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવી હતી. તેનો હેતુ સત્તાવાર નકશામાં સ્થળોની ઓળખ વધુ ચોક્કસ બનાવવાનો અને સંવેદનશીલ સરહદી વિસ્તાર અંગે સ્પષ્ટતા વધારવાનો હતો. જોકે, ચીને આ નિર્ણયનો વિરોધ કરતાં દાવો કર્યો છે કે નામ બદલવાથી સરહદી વિસ્તાર પરના તેના દાવામાં કોઈ ફેરફાર થવાનો નથી.
અથડામણ બાદ પૂર્વી લદ્દાખમાં સરહદી તણાવ વધ્યો
ગોગરા અને હોટ સ્પ્રિંગ પૂર્વી લદ્દાખનાં મહત્ત્વનાં સ્થળો છે, જ્યાં 2020માં ભારત અને ચીનનાં સૈનિકો વચ્ચે તણાવ જોવા મળ્યો હતો. 5 મે, 2020ના રોજ પેંગોંગ તળાવ નજીક બંને દેશોના સૈનિકો વચ્ચે થયેલી અથડામણ બાદ પૂર્વી લદ્દાખમાં સરહદી તણાવ વધ્યો હતો. ત્યારબાદ બંને દેશોએ અનેક તબક્કાની સૈન્ય અને રાજદ્વારી વાટાઘાટો હાથ ધરી હતી તથા કેટલાક વિસ્તારોમાં સૈનિકોને પાછળ હટાવવાની પ્રક્રિયા પણ અમલમાં મૂકી હતી. લદ્દાખમાં પેટ્રોલિંગ, સરહદી માળખાકીય સુવિધાઓ અને વિસ્તારોની ઓળખ જેવા મુદ્દાઓ બંને દેશો માટે વ્યૂહાત્મક મહત્ત્વ ધરાવે છે. તેથી સ્થળોનાં નામ અને સત્તાવાર નકશા અંગેના નિર્ણયને પણ આ વ્યાપક સરહદી વિવાદના સંદર્ભમાં જોવામાં આવી રહ્યો છે.
ખીણો તથા ભૌગોલિક વિસ્તારોનો સમાવેશ થાય
ભારત દ્વારા ઓળખવામાં આવેલા અન્ય સ્થળોમાં અલીશા ગીરી, બ્રાંગસા, ચપચિંગલ પાસ, કનિષ્ક પીક, કરુણ પીર પર્વત, કુકસેલ, માર્તંડ ગીરી, પાર્પિક ગ્લેશિયર, સ્કેમરી ગ્લેશિયર, શચમીરિક પાસ, ઝોરાવર પીક અને અન્ય પર્વતો, ખીણો તથા ભૌગોલિક વિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે. આ પગલાં સામે ચીનનો વિરોધ દર્શાવે છે કે સરહદી વિસ્તારોની ઓળખ અને નામકરણનો મુદ્દો માત્ર નકશા પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ બંને દેશોની પ્રાદેશિક દાવેદારી સાથે પણ જોડાયેલો છે. જોકે, ચીનના નિવેદનને તેના સત્તાવાર દાવા તરીકે જોવું જરૂરી છે; તે ભારતના વલણને બદલતું નથી. લદ્દાખ અંગે બંને દેશો વચ્ચેના મતભેદો ઉકેલવા માટે રાજદ્વારી સંવાદ અને સરહદ પર શાંતિ જાળવવાના પ્રયાસો મહત્ત્વપૂર્ણ રહેશે.
