CBSE digital payment guidelines: સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ સેકન્ડરી એજ્યુકેશને પોતાની સાથે જોડાયેલી તમામ સ્કૂલોને કેશલેસ અને ડિજિટલ અર્થતંત્રને પ્રોત્સાહન આપવા માટે પરિપત્ર (Circular No. 12/2026) જારી કર્યો છે. નાણા મંત્રાલયના નાણાકીય સેવાઓ વિભાગની ગાઈડલાઈન અનુસાર બોર્ડે સ્કૂલોની તમામ પેમેન્ટ સેવાઓને ડિજિટલ માધ્યમો સાથે સાંકળવાનો આદેશ આપ્યો છે. આ પહેલનો મુખ્ય હેતુ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં નાણાકીય પારદર્શિતા લાવવાનો અને રોકડ આધારિત વ્યવહારો પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો છે.
કઈ સેવાઓ માટે ડિજિટલ પેમેન્ટ ઉપલબ્ધ થશે?
CBSEની આ ગાઈડલાઈન માત્ર શાળાની શૈક્ષણિક ફી પૂરતી મર્યાદિત નથી. સ્કૂલોમાં ટ્યુશન ફી ઉપરાંત કેન્ટીન, લાઇબ્રેરી, રમતગમતની પ્રવૃત્તિઓ, ટ્રાન્સપોર્ટ ફી અને અન્ય તમામ ચૂકવણીના કાઉન્ટર્સ પર ડિજિટલ માધ્યમો ઉપલબ્ધ કરાવવાના રહેશે. આ તમામ સ્થળોએ UPI અને રૂપે ડેબિટ કે ક્રેડિટ કાર્ડ સ્વીકારવા માટે જરૂરી સુવિધા ઊભી કરવા સૂચના અપાઈ છે.
ઓછા નેટવર્કવાળા વિસ્તારો માટે ખાસ વિકલ્પ
જે સ્કૂલો ગ્રામીણ અથવા ઓછી ઇન્ટરનેટ કનેક્ટિવિટી ધરાવતા વિસ્તારોમાં આવેલી છે, તેમના માટે પણ બોર્ડે વ્યવહારુ ઉકેલો દર્શાવ્યા છે. આવી શાળાઓમાં ચૂકવણી ખોરવાય નહીં તે માટે UPI Lite, UPI LiteX અને ફિચર ફોન આધારિત UPI 123PAY જેવા માધ્યમો અપનાવવાનું કહેવામાં આવ્યું છે. આનાથી ઇન્ટરનેટ વગર કે ધીમા નેટવર્ક વચ્ચે પણ ક્ષણભરમાં નાણાકીય વ્યવહાર શક્ય બનશે.
BBPS અને ERP સિસ્ટમ સાથે એકીકરણ
ફી એકત્ર કરવાની પ્રક્રિયાને વધુ સુવ્યવસ્થિત અને સુરક્ષિત બનાવવા માટે શાળાઓને ભારત બિલ પેમેન્ટ સિસ્ટમ સાથે જોડાવવાની સલાહ આપવામાં આવી છે. આ સિવાય શાળાઓ પોતાની એન્ટરપ્રાઇઝ રિસોર્સ પ્લાનિંગ સિસ્ટમને ડિજિટલ પેમેન્ટ ગેટવે સાથે સાંકળી શકશે. આ જોડાણથી શિક્ષકો અને સ્ટાફના માસિક પગારની ચૂકવણી અને પુનરાવર્તિત આર્થિક વ્યવહારોની પ્રક્રિયા સ્વચાલિત અને સરળ બનશે.
વિદ્યાર્થીઓ અને શિક્ષકો માટે નાણાકીય સાક્ષરતા
માત્ર ડિજિટલ સુવિધા ઊભી કરવાથી વ્યવહાર વધશે નહીં, તે ધ્યાને રાખીને બોર્ડે માર્ગદર્શન અને પ્રદર્શન સત્રો યોજવા કહ્યું છે. શિક્ષક તાલીમ કાર્યક્રમોમાં ડિજિટલ પેમેન્ટ જાગૃતિનો સમાવેશ કરવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, શાળા કક્ષાએ નાણાકીય સાક્ષરતાના કાર્યક્રમો ચલાવીને વિદ્યાર્થીઓને ઓનલાઇન નાણાકીય વ્યવહારો અને સાયબર સુરક્ષા અંગે માહિતી અપાશે.
વાલીઓ માટે વિશેષ જાગૃતિ ઝુંબેશ
CBSE એ શાળાઓને વાલીઓને પણ આ વ્યવસ્થામાં જોડવા ખાસ સૂચના આપી છે. વાલીઓ ડિજિટલ ચૂકવણીના સુરક્ષિત ઉપયોગ વિશે માહિતગાર થાય તે માટે શાળા પરિસરમાં, વિવિધ સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો દરમિયાન અને વાલી-શિક્ષક બેઠકોમાં વિશેષ જાગૃતિ અભિયાન ચલાવવામાં આવશે.
ડિજિટલ કેમ્પસના લાભો અને વધારાની માહિતી
આ નવી ગાઈડલાઈનના અમલીકરણથી શાળાઓમાં ફી ભરવા માટે લાગતી લાંબી લાઈનો અને રોકડ રકમની જાળવણીના જોખમોનો અંત આવશે. હિસાબી ચોપડાઓમાં ભૂલો થવાની શક્યતા ઘટી જશે અને વાલીઓને ત્વરિત રસીદ ડિજિટલ રીતે મળી જશે. શાળાના બાળકો નાની ઉંમરથી જ ડિજિટલ ફાઇનાન્સથી અવગત થશે, જે ભારત સરકારના 'ડિજિટલ ઇન્ડિયા' મિશનને વધુ મજબૂત બનાવવામાં મહત્ત્વનો ભાગ ભજવશે.
