સેનાના અધિકારી દેશની સરહદ સાચવતા રહ્યા અને પત્ની ચીની એજન્ટોની જાળમાં ફસાઈ!

Army Officer Wife Espionage Case: જમ્મુ-કાશ્મીરમાં તહેનાત ભારતીય સેનાના એક ઉચ્ચ અધિકારી દેશની સરહદોની રક્ષા કરી રહ્યા હતા, ત્યારે બીજી તરફ તેમની પત્ની વિદેશી ગુપ્તચર એજન્સીઓ, ખાસ કરીને ચીન સાથે સંકળાયેલા વિદેશી એજન્ટોની જાળમાં ફસાઈ હોવાનો ચોંકાવનારો કિસ્સો સામે આવ્યો છે. પ્રાથમિક તપાસ અને મીડિયા અહેવાલો મુજબ, આ મહિલાનો સંપર્ક પોતાને બૌદ્ધિકો, સંશોધકો કે ડિજિટલ કન્ટેન્ટ ક્રિએટર્સ ગણાવતા વિદેશી નાગરિકોએ કર્યો હતો. તેને ભૂરાજનીતિ (જિયોપોલિટિક્સ), સંરક્ષણ, પર્યાવરણ અને સરહદી સુરક્ષા જેવા સંવેદનશીલ વિષયો પર લાંબા વિશ્લેષણાત્મક લેખો લખવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવી હતી. આ સમગ્ર ઘટનાએ સંરક્ષણ ક્ષેત્ર અને ગુપ્તચર એજન્સીઓમાં ભારે ચકચાર મચાવી દીધી છે.

ઓફિશિયલ સીક્રેટ્સ એક્ટ હેઠળ ગુનો દાખલ, ડિજિટલ ઉપકરણો જપ્ત
આ શંકાસ્પદ ગતિવિધિઓની જાણકારી મળતા જ જમ્મુ પોલીસે ગુપ્તચર એજન્સીઓના ઇનપુટ્સના આધારે તપાસ હાથ ધરી હતી. મહિલા સામે ‘ઓફિશિયલ સીક્રેટ્સ એક્ટ’ (Official Secrets Act) ની કલમ 3 અને 5 તથા ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS) ની ગંભીર કલમો હેઠળ એફઆઈઆર (FIR) નોંધવામાં આવી છે. મહિલા પાસેથી મોબાઇલ અને અન્ય ડિજિટલ સાધનો જપ્ત કરીને ફોરેન્સિક તપાસ માટે મોકલી આપવામાં આવ્યા છે. તપાસ અધિકારીઓ હવે એ શોધી રહ્યા છે કે મહિલાએ જાણીજોઈને દેશની સુરક્ષા સામે જોખમ ઊભું કર્યું છે કે પછી તે અનજાણતા આંતરરાષ્ટ્રીય 'ઇન્ટેલેક્ચ્યુઅલ ટ્રૈપ' (બૌદ્ધિક જાળ) માં ફસાઈ ગઈ હતી.

સૈનિકો માટે સોશિયલ મીડિયાના અત્યંત કડક નિયમો અને પાબંધીઓ
ભારતીય સેનામાં ફરજ બજાવતા અધિકારીઓ અને જવાનો માટે સોશિયલ મીડિયાના ઉપયોગ અંગે ખૂબ જ કડક માર્ગદર્શિકા અમલમાં છે. સેનાના જવાનોને પોતાની વર્તમાન લોકેશન ટેગ કરવાની, યુનિફોર્મ વાળા ફોટોઝ કે વિડીયો શેર કરવાની અને કોઈપણ અજાણી વ્યક્તિ સાથે ઓનલાઇન સંપર્ક જાળવવાની સખત મનાઈ હોય છે. જો કોઈ અજાણી વ્યક્તિ સોશિયલ મીડિયા પર સંપર્ક કરવાનો પ્રયાસ કરે, તો સૈનિકો માટે તેની જાણ તુરંત જ પોતાના ઉચ્ચ અધિકારીઓને કરવી ફરજિયાત બનાવવામાં આવી છે. આ નિયમોનો હેતુ સરહદો અને લશ્કરી થાણાઓની ગોપનીયતા જાળવવાનો છે.

પરિવારજનો પર આર્મી એક્ટ લાગુ પડતો નથી: મોટો કાનૂની પડકાર
આ સમગ્ર ઘટનાએ સેનાની સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં રહેલી એક મોટી વહીવટી અને કાનૂની મર્યાદા તરફ ધ્યાન દોર્યું છે. સેનાના આર્મી એક્ટ અને નિયમો માત્ર ફરજ પરના કર્મચારીઓ પર જ સીધા લાગુ થાય છે, તેમના પરિવારજનો (પત્નીઓ, બાળકો કે માતા-પિતા) પર નહીં. આ જ કારણે પરિવારજનો સોશિયલ મીડિયા પર સક્રિય રહે ત્યારે તેમના પર લશ્કરી કાયદા હેઠળ સીધી કાર્યવાહી કરી શકાતી નથી. પરંતુ, જો કોઈ નાગરિક દેશની સુરક્ષા સાથે ચેડાં કરે, તો તેની સામે સિવિલ લો અને ‘ઓફિશિયલ સીક્રેટ્સ એક્ટ’ હેઠળ જ કાર્યવાહી કરવામાં આવે છે. આ પરિસ્થિતિને કારણે હવે જવાનોના પરિવારજનો માટે પણ સોશિયલ મીડિયા આચારસંહિતા કે સુધારેલા નિયમો બનાવવાની માંગ ઉઠી રહી છે.

ભૂતકાળમાં હનીટ્રેપ અને સાયબર જાસૂસીના બનેલા કિસ્સાઓ
વિદેશી ગુપ્તચર એજન્સીઓ ખાસ કરીને પાકિસ્તાની ISI અને ચીની ગુપ્તચરો દ્વારા ભારતીય સુરક્ષા દળોને લક્ષ્ય બનાવવાના કિસ્સા ભૂતકાળમાં પણ પ્રકાશમાં આવ્યા છે. સોશિયલ મીડિયા પર ફેક મહિલા આઈડી બનાવીને સૈનિકોને પ્રેમજાળમાં ફસાવવા (હનીટ્રેપ) અથવા બૌદ્ધિક સંશોધકના નામે માહિતી કઢાવવી એ એક સામાન્ય બાબત બની ગઈ છે. વર્ષ 2019 માં ભારતીય નૌકાદળ (Navy) ના 7 કર્મચારીઓની ફેસબુક દ્વારા માહિતી લીક કરવા બદલ અટકાયત કરવામાં આવી હતી. તે જ રીતે વાયુસેના અને ભૂમિસેનાના જવાનો પણ આવી ડિજિટલ જાળમાં ફસાયા હોવાના કિસ્સા નોંધાયા છે.

સેના દ્વારા પરિવારજનો માટે જાગૃતિ અને સુરક્ષાના ઉકેલો
ભલે પરિવારજનો પર સૈન્ય કાયદો લાગુ ન પડતો હોય, છતાં સેના આંતરિક કલ્યાણ મંડળો (જેમ કે AWWA - Army Wives Welfare Association) ના માધ્યમથી પરિવારજનોને ડિજિટલ સુરક્ષા અંગે સતત જાગૃત કરે છે. સેના દ્વારા અગાઉ પણ પરિવારજનોને સોશિયલ મીડિયા પરથી યુનિફોર્મ વાળા ફોટા અને લશ્કરી વિસ્તારોની વિગતો દૂર રાખવાની સલાહ (Advisory) આપવામાં આવી ચૂકી છે. આ ઉપરાંત, અતિ-સંવેદનશીલ ઓપરેશનલ ઝોન અને મુખ્યાલયોમાં સ્માર્ટફોન તેમજ કેટલીક ખાસ એપ્સના ઉપયોગ પર પહેલેથી જ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે.