અરબી સમુદ્રમાં વીજળી ઉત્પન્ન કરતી માછલીની નવી પ્રજાતિ મળી, વૈજ્ઞાનિકોએ આપ્યું અનોખું નામ

Black electric ray fish discovered: ભારતીય વૈજ્ઞાનિકોએ દક્ષિણપૂર્વ અરબી સમુદ્રના ઊંડાણમાં વીજળી ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા ધરાવતી માછલીની નવી પ્રજાતિ શોધી છે. ભારતીય પ્રાણી સર્વેક્ષણ (ZSI)ના વૈજ્ઞાનિકોએ આ પ્રજાતિનું નામ ‘ટેટ્રોનર્સ રામનામુર્તિ’ (Tetronarce rammanamurti) રાખ્યું છે. આ નામ પૃથ્વી વિજ્ઞાન મંત્રાલયના ડીપ ઓશન મિશનના મિશન ડિરેક્ટર ડૉ. એમ.વી. રામાનમૂર્તિના સન્માનમાં આપવામાં આવ્યું છે. આ શોધ ઉત્તર હિંદ મહાસાગરમાં ટેટ્રોનારસ પ્રજાતિની પ્રથમ દસ્તાવેજીકૃત હાજરી તરીકે મહત્ત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.

નવ નમૂનાઓના અભ્યાસ બાદ નવી પ્રજાતિની ઓળખ
આ સંશોધન ZSIના ચેન્નાઈ સ્થિત રિજનલ સેન્ટર ફોર મરીન બાયોલોજીના વૈજ્ઞાનિક ડૉ. કે.કે. બિનેશ અને જુનિયર રિસર્ચ સ્કોલર અનિલ કાશીનાથ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. આ અભ્યાસમાં અમેરિકાની સેન જોસ સ્ટેટ યુનિવર્સિટી સાથે સંકળાયેલી મોસ લેન્ડિંગ મરીન લેબોરેટરીઝના પેસિફિક શાર્ક રિસર્ચ સેન્ટરના ડૉ. ડેવિડ એ. એબર્ટે પણ યોગદાન આપ્યું હતું. વૈજ્ઞાનિકોએ ભારતના દક્ષિણપશ્ચિમ કિનારા નજીકથી એકત્રિત કરવામાં આવેલા નવ નમૂનાઓની શારીરિક રચના અને આનુવંશિક લક્ષણોનો અભ્યાસ કર્યો હતો. આ તપાસના આધારે તેને અગાઉ જાણીતી પ્રજાતિઓથી અલગ નવી પ્રજાતિ તરીકે ઓળખવામાં આવી હતી.

‘અરેબિયન બ્લેક ઇલેક્ટ્રિક રે’ છે સામાન્ય નામ
આ માછલીને સામાન્ય રીતે ‘અરેબિયન બ્લેક ઇલેક્ટ્રિક રે’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેનું શરીર ઘેરા વાદળી-કાળા અથવા ઘેરા ભૂરા રંગનું હોય છે. શરીરની વિશિષ્ટ રચના, આંખોની પાછળ આવેલા શ્વસન છિદ્રોની આસપાસ પેપિલી નામની નાની રચનાઓનો અભાવ અને પ્રમાણમાં નાનું વીજળી ઉત્પન્ન કરતું અંગ તેને સંબંધિત અન્ય પ્રજાતિઓથી અલગ પાડે છે. ઇલેક્ટ્રિક રે માછલીઓના શરીરમાં વિશેષ અંગો હોય છે, જે વીજળી ઉત્પન્ન કરી શકે છે. આ ક્ષમતાનો ઉપયોગ તેઓ મુખ્યત્વે શિકારને અશક્ત કરવા અને આત્મરક્ષણ માટે કરે છે. જોકે, નવી ઓળખાયેલી પ્રજાતિની વીજળી ઉત્પન્ન કરવાની ચોક્કસ ક્ષમતા અને તેના વર્તન અંગે વધુ સંશોધનથી વધારાની માહિતી મળી શકે છે.

99 કરોડરજ્જુ અને DNAના અભ્યાસથી ઓળખની પુષ્ટિ
વૈજ્ઞાનિકોએ આ પ્રજાતિમાં કુલ 99 કરોડરજ્જુ ઓળખ્યા છે. તેની ઓળખને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે મિટોકોન્ડ્રિયલ DNAમાં આવેલા COI અને ND2 જનીનોનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું હતું. આ આનુવંશિક તપાસમાં સંબંધિત પ્રજાતિઓની સરખામણીએ 2.2થી 6.7 ટકા સુધીનું આનુવંશિક અંતર નોંધાયું હતું. શારીરિક લક્ષણો અને DNAના પરિણામોને સાથે રાખીને સંશોધકોએ તેની અલગ ઉત્ક્રાંતિ ઓળખની પુષ્ટિ કરી હતી.

ભારતના ઊંડા સમુદ્રની જૈવવિવિધતા સમજવામાં મદદ મળશે
અરબી સમુદ્રના ઊંડાણમાં થયેલી આ શોધ ભારતના દરિયાઈ પર્યાવરણ માટે મહત્ત્વપૂર્ણ છે. ઊંડા સમુદ્રમાં વસતા અનેક જીવો વિશે હજુ પૂરતી માહિતી ઉપલબ્ધ નથી. આવી નવી પ્રજાતિઓની ઓળખથી દરિયાઈ જૈવવિવિધતા, પ્રજાતિઓના ઉત્ક્રાંતિ સંબંધો અને સમુદ્રી પરિસ્થિતિતંત્રને વધુ સારી રીતે સમજવામાં મદદ મળશે. સાથે જ, ભવિષ્યમાં ઊંડા સમુદ્રના સંશોધન માટે પણ આ શોધ ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે.