SIR controversy: દેશમાં સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) પ્રક્રિયાને લઈને ચાલી રહેલા વિવાદ અને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરના રાજીનામાની માંગ વચ્ચે ચૂંટણી પંચે 17 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં મતદાર યાદીનું સ્પેશિયલ સમરી રિવિઝન (SSR) હાથ ધરવાની તૈયારી શરૂ કરી છે. અહેવાલ મુજબ, ચૂંટણી પંચે સંબંધિત રાજ્યોના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીઓને પત્ર લખીને આ પ્રક્રિયા અંગે જાણ કરી છે. આ નિર્ણય એવા સમયે સામે આવ્યો છે, જ્યારે ઉત્તર પ્રદેશ, ઉત્તરાખંડ, પંજાબ, મણિપુર અને ગોવા સહિતના રાજ્યોમાં આગામી વર્ષે વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ યોજાવાની છે. મતદાર યાદી સુધારવાની આ પ્રક્રિયા ચૂંટણી પહેલાં મતદારોની વિગતો અપડેટ કરવા માટે મહત્ત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
17 રાજ્યોમાં મતદાર યાદીનું વિશેષ પુનરીક્ષણ
ચૂંટણી પંચે સંબંધિત રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીઓને મોકલેલા પત્રમાં જણાવ્યું હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે સ્પેશિયલ સમરી રિવિઝન માટે 1 જાન્યુઆરી, 2027ને કટ-ઓફ તારીખ તરીકે નક્કી કરવામાં આવી છે. આ પ્રક્રિયા હેઠળ મતદાર યાદીમાં નામ ઉમેરવા, વિગતોમાં સુધારા કરવા અને પાત્ર મતદારોની માહિતી અપડેટ કરવા જેવી કામગીરી હાથ ધરવામાં આવી શકે છે. જોકે, 17 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની સંપૂર્ણ યાદી તથા પ્રક્રિયાનું વિગતવાર સમયપત્રક સત્તાવાર સૂચનામાંથી ચકાસવું જરૂરી છે.
ઉત્તર પ્રદેશ સહિત પાંચ રાજ્યોમાં આગામી વર્ષે ચૂંટણી
આગામી વિધાનસભા ચૂંટણીઓને ધ્યાનમાં રાખીને મતદાર યાદીનું પુનરીક્ષણ રાજકીય રીતે પણ મહત્ત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. ઉત્તર પ્રદેશ વિધાનસભામાં કુલ 403 બેઠકો છે અને તેનો વર્તમાન કાર્યકાળ 22 મે, 2027ના રોજ પૂર્ણ થવાનો છે. બીજી તરફ, મણિપુરની 60, ગોવાની 40, પંજાબની 117 અને ઉત્તરાખંડની 70 બેઠકો ધરાવતી વિધાનસભાઓનો કાર્યકાળ માર્ચ 2027માં અલગ-અલગ તારીખે પૂર્ણ થવાનો છે. આથી ચૂંટણી પહેલાં મતદાર યાદીઓમાં ચોકસાઈ જાળવવી ચૂંટણી પંચ માટે મહત્ત્વપૂર્ણ રહેશે.
SIR અને SSR વચ્ચે શું છે તફાવત?
મતદાર યાદી સુધારવા માટે ચૂંટણી પંચ વિવિધ પ્રકારની પ્રક્રિયાઓ હાથ ધરે છે. સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) સામાન્ય રીતે મતદાર યાદીની વધુ વ્યાપક અને ઊંડાણપૂર્વકની ચકાસણી સાથે જોડાયેલી પ્રક્રિયા છે. જ્યારે સ્પેશિયલ સમરી રિવિઝન (SSR) હેઠળ નિર્ધારિત સમયગાળામાં મતદાર યાદીનો મુસદ્દો પ્રકાશિત કરીને પાત્ર મતદારોને નામ ઉમેરવા, સુધારા કરાવવા અથવા અન્ય વિગતો અપડેટ કરવાની તક આપવામાં આવે છે. બંને પ્રક્રિયાનો હેતુ મતદાર યાદીને વધુ ચોક્કસ બનાવવાનો છે, પરંતુ તેમની પ્રક્રિયા અને વ્યાપમાં તફાવત હોઈ શકે છે.
ચૂંટણી પંચને કાયદા હેઠળ મળેલી સત્તા
લોકપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ, 1950 હેઠળ મતદાર યાદીઓની તૈયારી અને સુધારણા માટે કાયદાકીય જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે. ચૂંટણી કાર્યક્રમ નક્કી કરતી વખતે ચૂંટણી પંચ સંબંધિત કાયદાકીય જોગવાઈઓ અને બંધારણીય સત્તાઓને ધ્યાનમાં લે છે. અહેવાલ મુજબ, વિધાનસભાની મુદત પૂર્ણ થવાના છ મહિના પહેલાં ચૂંટણી યોજવાની જોગવાઈનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. જોકે, ચૂંટણીની ચોક્કસ તારીખો અને સમયપત્રક ચૂંટણી પંચની સત્તાવાર જાહેરાત બાદ જ સ્પષ્ટ થશે. SIR અંગેના વિવાદ વચ્ચે 17 રાજ્યોમાં SSRની તૈયારી શરૂ થવાના અહેવાલથી મતદાર યાદી સુધારણાની પ્રક્રિયા ફરી ચર્ચામાં આવી છે. હવે આ પ્રક્રિયા કયા તબક્કામાં હાથ ધરાશે, મતદારોને વિગતો સુધારવા માટે કેટલો સમય મળશે અને ચૂંટણી પહેલાં યાદી ક્યારે અંતિમ સ્વરૂપ પામશે તે અંગે ચૂંટણી પંચની સત્તાવાર માર્ગદર્શિકા મહત્ત્વપૂર્ણ રહેશે.
